Нұсқалар арасындағы айырмашылық: "Қазақстан жазушылар одағы"
ш (1 түзету) |
(→Дереккөздер) |
||
| Жол нөмірі 1: | Жол нөмірі 1: | ||
| − | '''Қазақстан Жазушылар Одағы''' | + | '''Қазақстан Жазушылар Одағы''' — [[Қазақстан]] әдебиетші қауымын біріктіретін Республикалық қоғамдық бірлестік формасындағы шығармашылық ұйым. 2023 жылдан бастап төрағасы — [[Мереке Әбдешұлы Құлкенов]].<ref>{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/32408523.html|title=Мереке Құлкенов Жазушылар одағының төрағасы болып сайланды|lang=kk|date=2023-05-12|accessdate=2023-05-13|publisher=[[Азаттық радиосы]]|author=ЛАХАНҰЛЫ, Нұртай}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://turkystan.kz/article/222748-kazakstan-zhazushylar-odagy-baskarmasynyn-toragasy-saylandy/|title=Қазақстан Жазушылар одағы басқармасының төрағасы сайланды|author=САҒЫМХАН, Меруерт|publisher=Түркістан|lang=kk|date=2023-05-12|accessdate=2023-05-13}}</ref> |
==Тарихы== | ==Тарихы== | ||
Қазақстан Жазушылар одағының алғаш ұйымдасуы ҚазАПП болып құрылған кезден басталады. | Қазақстан Жазушылар одағының алғаш ұйымдасуы ҚазАПП болып құрылған кезден басталады. | ||
| − | [[1925 жыл]]ы [[ | + | [[1925 жыл]]ы [[18 маусым|18 маусымда]] [[РК(б)П орталық комитетінің Түркістан бюросы|РК(б)П Орталық Комитетінің]] «''Партияның көркем едебиет саласыңдағы саясаты туралы''» деп аталатын арнаулы қаулысының қабылдануына орай, сол жылғы [[12 шілде|12 шілдеде]] РК(б)П-ның Қазақ Өлкелік Комитетінің секретариаты Қазақстанның [[пролетариат]] [[жазушы]]ларының [[ассоциация]]сын (ҚазАПП) ұйымдастыру жөнінде ұйғарым жасады. Құрамында [[Сәкен Сейфуллин|С. Сейфуллин]], [[Бейімбет Жармағамбетұлы Майлин|Б. Майлин]] бар ұйымдастыру бюросы құрылды. Бұл ұйымға республикадағы әдебиет күштерін біріктіру және пролетариат жазушыларының Бүкілқазақстандық 1-конференциясын әзірлеу тапсырылды. |
| − | [[1926]] жылы маусымда [[Қызылорда]] пролетариат жазушылары ассоциациясының бюросы құрылып, ҚазАПП-тың жарғысы қабылданды, оған мүшелер тартылды. | + | [[1926 жыл|1926]] жылы маусымда [[Қызылорда]] пролетариат жазушылары ассоциациясының бюросы құрылып, ҚазАПП-тың жарғысы қабылданды, оған мүшелер тартылды. |
| − | [[1932]] жылы [[ | + | [[1932 жыл|1932]] жылы [[28 сәуір|28 сәуірдегі]] БК(б)П Орталық Комитетінің ''«Әдеби-керкем ұйымдарды қайта құру туралы»'' қаулысы негізінде Қазақстан Өлкелік партия комитетінің секретариаты мамыр айында қарар қабылдады, осыдан кейін Қазақстан Жазушылар одағы құрылды, ұйымдастыру бюросының төрағалығына [[Ілияс Жансүгіров|I.Жансүгіров]] тағайындалды. |
| − | [[1932 жыл]]ы Қазақстанның Кеңестік Жазушылар Одағын ұйымдастырды. Қазақстан Кеңес Жазушыларының 1-съезі [[1934]] жылдың [[ | + | [[1932 жыл]]ы Қазақстанның Кеңестік Жазушылар Одағын ұйымдастырды. Қазақстан Кеңес Жазушыларының 1-съезі [[1934 жыл|1934]] жылдың [[12 маусым|12]] - [[18 маусым]] аралығында өтті. |
| − | Құрамында [[проза]], [[поэзия]], [[драматургия]], [[көркем аударма]], [[балалар әдебиеті|балалар мен жасөспірімдер әдебиеті]], [[публицистика]] мен [[очерк]], [[сатира]], [[орыс әдебиеті]], [[неміс әдебиеті]], | + | Құрамында [[проза]], [[поэзия]], [[драматургия]], [[Аударма|көркем аударма]], [[балалар әдебиеті|балалар мен жасөспірімдер әдебиеті]], [[Көсемсөз|публицистика]] мен [[очерк]], [[сатира]], [[орыс әдебиеті]], [[неміс әдебиеті]], кәріс әдебиеті, ұйғыр әдебиеті жөніндегі шығармашылық кеңестер жұмыс істейді. |
| − | Қазақстан Жазушылар одағы туысқан республикалардың жазушылары ұйымдарымен байланысты нығайтты; [[Азия]], [[Африка]] жазушыларымен, мәдениет қайраткерлерімен де ынтымақтастықты күшейтті. Осының нәтижесінде [[1973 жыл]]ы | + | Қазақстан Жазушылар одағы туысқан республикалардың жазушылары ұйымдарымен байланысты нығайтты; [[Азия]], [[Африка]] жазушыларымен, мәдениет қайраткерлерімен де ынтымақтастықты күшейтті. Осының нәтижесінде [[1973 жыл]]ы Азия мен Африка елдері жазушыларының 5-конференциясы [[Алматы]]да өтті <ref>Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8</ref>. |
| − | 1925 жылы Қазақстан Жазушылар Одағының он шақты мүшесі болса, қазіргі уақытта 810 мүшесі бар. Қазақстанның 11 облысы мен [[Астана]] қаласында бөлімшелері жұмыс істейді. Қазақстан жазушыларының ішінен [[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов| | + | 1925 жылы Қазақстан Жазушылар Одағының он шақты мүшесі болса, қазіргі уақытта 810 мүшесі бар. Қазақстанның 11 облысы мен [[Астана]] қаласында бөлімшелері жұмыс істейді. Қазақстан жазушыларының ішінен [[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов|Ғабит Мүсірепов]] [[Социалистік еңбек ері|Социалистік Еңбек Ері]] ([[1974 жыл|1974]]), [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов|М.Әуезов]] [[Лениндік сыйлық|Лениндік сыйлығының]] ([[1959]]), [[КСРО Мемлекеттік сыйлығы]]ның ([[1949 жыл|1949]]), [[Жамбыл Жабайұлы|Ж.Жабаев]] ([[1941]]), [[Әбдіжәміл Нұрпейісов|Ә.Нұрпейісов]] ([[1974]]), [[Жайсаңбек Молдағалиев|Ж.Молдағалиев]] ([[1978 жыл|1978]]) КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты атағын алды. [[Әнуар Тұрлыбекұлы Әлімжанов|Әнуар Әлімжанов]] (1970), [[Аманжол Шамкенов|А.Шамкенов]] ([[1992 жыл|1992]]) Джавахарлал Неру атындағы Халықаралық сыйлығының лауреаты атанды.<ref>Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5</ref> |
| − | == | + | === [[Қазақстан жазушылар одағы|Қазақстан Жазушылар одағының]] съездері === |
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | * 1934 жылғы 12–20 маусым — Қазақстан жазушыларының 1-ші съезі. | |
| − | * | + | * 1939 жылғы 21–26 маусым — Қазақстан жазушыларының 2-ші съезі. |
| − | * | + | * 1954 жылғы 3–8 қыркүйек — Қазақстан жазушыларының 3-ші съезі. |
| − | + | * 1959 жылғы 9–11 наурыз — Қазақстан жазушыларының 4-ші съезі. | |
| − | + | * 1966 жылғы Мамыр — Қазақстан кеңес жазушыларының 5-ші съезі. | |
| − | + | * 1971 жылғы 26 мамыр — Қазақстан жазушыларының 6-шы съезі. | |
| − | + | * 1976 жылғы 15 сәуір — Қазақстан кеңес жазушыларының 7-ші съезі. | |
| − | + | ||
| − | * | + | |
| − | * | + | |
| − | * | + | |
| − | + | ||
| − | * | + | |
| − | * | + | |
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | == | + | === Ресми басылымдар === |
| − | < | + | * [[Қазақ әдебиеті (газет)|Қазақ әдебиеті]] газеті ([[1934 жыл|1934]]), |
| + | * [[Жұлдыз (журнал)|Жұлдыз]] ([[1928 жыл|1928]]), | ||
| + | * [[Простор]] ([[1933 жыл|1933]]), | ||
| + | * [[Жалын (журнал)|Жалын]] ([[1969 жыл|1969]]) журналдары. | ||
| + | |||
| + | == Төрағалары == | ||
| + | {| class="wikitable" | ||
| + | |- | ||
| + | ! rowspan="2" | № | ||
| + | ! rowspan="2" | Суреті | ||
| + | ! rowspan="2" | Аты-жөні<br><small>(Өмір сүрген жылдары)</small> | ||
| + | ! colspan="2" | Төрағалығы | ||
| + | |- | ||
| + | !Басы | ||
| + | !Аяғы | ||
| + | |- | ||
| + | |0 | ||
| + | |[[Сурет:Saken Seifullin.jpg|110px]] | ||
| + | |[[Сәкен Сейфуллин]]<br><small>(1894–1938)</small> | ||
| + | |1925 | ||
| + | |1929 | ||
| + | |- | ||
| + | |1 | ||
| + | |[[Сурет:Zhansugurov.jpg|110px]] | ||
| + | |[[Ілияс Жансүгіров]]<br><small>(1894–1938)</small> | ||
| + | |1932 | ||
| + | |1935 | ||
| + | |- | ||
| + | |2 | ||
| + | |[[Сурет:Gray - replace this image male.svg|110px]] | ||
| + | |[[Ғаббас Сәдуақасұлы Тоғжанов|Ғаббас Тоғжанов]]<br><small>(1900–1937)</small> | ||
| + | |1935 | ||
| + | |1936 | ||
| + | |- | ||
| + | |3 | ||
| + | |[[Сурет:Мұқанов.tif|110px]] | ||
| + | |[[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов|Сәбит Мұқанов]]<br><small>(1900–1973)</small> | ||
| + | |1936 | ||
| + | |1937 | ||
| + | |- | ||
| + | |4 | ||
| + | |[[Сурет:Stamps of Kazakhstan, 2010-15.jpg|110px]] | ||
| + | |[[Мұхамеджан Қожасбайұлы Қаратаев|Мұхамеджан Қаратаев]]<br><small>(1910–1995)</small> | ||
| + | |1937 | ||
| + | |1938 | ||
| + | |- | ||
| + | |5 | ||
| + | |[[Сурет:Gray - replace this image male.svg|110px]] | ||
| + | |[[Дихан-Баба Әбілев]]<br><small>(1907–2003)</small> | ||
| + | |1938 | ||
| + | |1939 | ||
| + | |- | ||
| + | |6 | ||
| + | |[[Сурет:Әбділда Тәжібаев.jpeg|110px]] | ||
| + | |[[Әбділда Тәжібаев]]<br><small>(1909–1998)</small> | ||
| + | |1939 | ||
| + | |1943 | ||
| + | |- | ||
| + | |7 | ||
| + | |[[Сурет:Мұқанов.tif|110px]] | ||
| + | |[[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов|Сәбит Мұқанов]]<br><small>(1900–1973)</small> | ||
| + | |1943 | ||
| + | |1951 | ||
| + | |- | ||
| + | |8 | ||
| + | |[[Сурет:Gray - replace this image male.svg|110px]] | ||
| + | |[[Әбдірахим Жаймурзин]]<br><small>(1916–2010)</small> | ||
| + | |1951 | ||
| + | |1953 | ||
| + | |- | ||
| + | |9 | ||
| + | |[[Сурет:Stamp of Kazakhstan 402.jpg|110px]] | ||
| + | |[[Ғабиден Мұстафин]]<br><small>(1902–1985)</small> | ||
| + | |1953 | ||
| + | |1956 | ||
| + | |- | ||
| + | |10 | ||
| + | |[[Сурет:Ғабит Мүсірепов.jpg|110px]] | ||
| + | |[[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов|Ғабит Мүсірепов]]<br><small>(1902–1985)</small> | ||
| + | |1956 | ||
| + | |1962 | ||
| + | |- | ||
| + | |11 | ||
| + | |[[Сурет:Stamp of Kazakhstan 402.jpg|110px]] | ||
| + | |[[Ғабиден Мұстафин]]<br><small>(1902–1985)</small> | ||
| + | |1962 | ||
| + | |1964 | ||
| + | |- | ||
| + | |12 | ||
| + | |[[Сурет:Ғабит Мүсірепов.jpg|110px]] | ||
| + | |[[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов|Ғабит Мүсірепов]]<br><small>(1902–1985)</small> | ||
| + | |1964 | ||
| + | |1966 | ||
| + | |- | ||
| + | |13 | ||
| + | |[[Сурет:Әди Шәріпов.jpg|110px]] | ||
| + | |[[Әди Шәріпов]]<br><small>(1912–1993)</small> | ||
| + | |1966 | ||
| + | |1971 | ||
| + | |- | ||
| + | |14 | ||
| + | |[[Сурет:Gray - replace this image male.svg|110px]] | ||
| + | |[[Әнуар Тұрлыбекұлы Әлімжанов|Әнуар Әлімжанов]]<br><small>(1930–1993)</small> | ||
| + | |1971 | ||
| + | |1979 | ||
| + | |- | ||
| + | |15 | ||
| + | |[[Сурет:Zhuban Moldagaliev 2020 stamp of Kazakhstan.jpg|110px]] | ||
| + | |[[Жұбан Молдағалиев]]<br><small>(1920–1988)</small> | ||
| + | |1979 | ||
| + | |1983 | ||
| + | |- | ||
| + | |16 | ||
| + | |[[Сурет:Oljas Suleymenov.jpg|110px]] | ||
| + | |[[Олжас Омарұлы Сүлейменов|Олжас Сүлейменов]]<br><small>(1936–)</small> | ||
| + | |1983 | ||
| + | |1991 | ||
| + | |- | ||
| + | |17 | ||
| + | |[[Сурет:Gray - replace this image male.svg|110px]] | ||
| + | |[[Қалдарбек Найманбаев]]<br><small>(1939–2004)</small> | ||
| + | |1991 | ||
| + | |1996 | ||
| + | |- | ||
| + | |18 | ||
| + | |[[Сурет:Gray - replace this image male.svg|110px]] | ||
| + | |[[Нұрлан Мырқасымұлы Оразалин|Нұрлан Оразалин]]<br><small>(1947–)</small> | ||
| + | |1996 | ||
| + | |2018 | ||
| + | |- | ||
| + | |19 | ||
| + | |[[Сурет:Gray - replace this image male.svg|110px]] | ||
| + | |[[Ұлықбек Оразбайұлы Есдәулет|Ұлықбек Есдәулет]]<br><small>(1954–)</small> | ||
| + | |2018 | ||
| + | |2023 | ||
| + | |- | ||
| + | |20 | ||
| + | |[[Сурет:Gray - replace this image male.svg|110px]] | ||
| + | |'''[[Мереке Әбдешұлы Құлкенов|Мереке Құлкенов]]'''<br><small>(1951–)</small> | ||
| + | |2023 бастап | ||
| + | |– | ||
| + | |- | ||
| + | |} | ||
| + | |||
| + | == Дереккөздер == | ||
| + | {{дереккөздер}} | ||
| − | |||
[[Санат:Қазақстан әдебиеті]] | [[Санат:Қазақстан әдебиеті]] | ||
| + | [[Санат:Қазақстан мәдениеті]] | ||
| + | [[Санат:Жазушылар одақтары]] | ||
| + | [[Санат:Қазақстан қоғамдық ұйымдары]] | ||
00:23, 2026 ж. қаңтардың 11 кезіндегі түзету
Қазақстан Жазушылар Одағы — Қазақстан әдебиетші қауымын біріктіретін Республикалық қоғамдық бірлестік формасындағы шығармашылық ұйым. 2023 жылдан бастап төрағасы — Мереке Әбдешұлы Құлкенов.<ref>Үлгі:Cite web</ref><ref>Үлгі:Cite web</ref>
Мазмұны
Тарихы
Қазақстан Жазушылар одағының алғаш ұйымдасуы ҚазАПП болып құрылған кезден басталады.
1925 жылы 18 маусымда РК(б)П Орталық Комитетінің «Партияның көркем едебиет саласыңдағы саясаты туралы» деп аталатын арнаулы қаулысының қабылдануына орай, сол жылғы 12 шілдеде РК(б)П-ның Қазақ Өлкелік Комитетінің секретариаты Қазақстанның пролетариат жазушыларының ассоциациясын (ҚазАПП) ұйымдастыру жөнінде ұйғарым жасады. Құрамында С. Сейфуллин, Б. Майлин бар ұйымдастыру бюросы құрылды. Бұл ұйымға республикадағы әдебиет күштерін біріктіру және пролетариат жазушыларының Бүкілқазақстандық 1-конференциясын әзірлеу тапсырылды.
1926 жылы маусымда Қызылорда пролетариат жазушылары ассоциациясының бюросы құрылып, ҚазАПП-тың жарғысы қабылданды, оған мүшелер тартылды.
1932 жылы 28 сәуірдегі БК(б)П Орталық Комитетінің «Әдеби-керкем ұйымдарды қайта құру туралы» қаулысы негізінде Қазақстан Өлкелік партия комитетінің секретариаты мамыр айында қарар қабылдады, осыдан кейін Қазақстан Жазушылар одағы құрылды, ұйымдастыру бюросының төрағалығына I.Жансүгіров тағайындалды.
1932 жылы Қазақстанның Кеңестік Жазушылар Одағын ұйымдастырды. Қазақстан Кеңес Жазушыларының 1-съезі 1934 жылдың 12 - 18 маусым аралығында өтті.
Құрамында проза, поэзия, драматургия, көркем аударма, балалар мен жасөспірімдер әдебиеті, публицистика мен очерк, сатира, орыс әдебиеті, неміс әдебиеті, кәріс әдебиеті, ұйғыр әдебиеті жөніндегі шығармашылық кеңестер жұмыс істейді.
Қазақстан Жазушылар одағы туысқан республикалардың жазушылары ұйымдарымен байланысты нығайтты; Азия, Африка жазушыларымен, мәдениет қайраткерлерімен де ынтымақтастықты күшейтті. Осының нәтижесінде 1973 жылы Азия мен Африка елдері жазушыларының 5-конференциясы Алматыда өтті <ref>Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8</ref>.
1925 жылы Қазақстан Жазушылар Одағының он шақты мүшесі болса, қазіргі уақытта 810 мүшесі бар. Қазақстанның 11 облысы мен Астана қаласында бөлімшелері жұмыс істейді. Қазақстан жазушыларының ішінен Ғабит Мүсірепов Социалистік Еңбек Ері (1974), М.Әуезов Лениндік сыйлығының (1959), КСРО Мемлекеттік сыйлығының (1949), Ж.Жабаев (1941), Ә.Нұрпейісов (1974), Ж.Молдағалиев (1978) КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты атағын алды. Әнуар Әлімжанов (1970), А.Шамкенов (1992) Джавахарлал Неру атындағы Халықаралық сыйлығының лауреаты атанды.<ref>Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5</ref>
Қазақстан Жазушылар одағының съездері
- 1934 жылғы 12–20 маусым — Қазақстан жазушыларының 1-ші съезі.
- 1939 жылғы 21–26 маусым — Қазақстан жазушыларының 2-ші съезі.
- 1954 жылғы 3–8 қыркүйек — Қазақстан жазушыларының 3-ші съезі.
- 1959 жылғы 9–11 наурыз — Қазақстан жазушыларының 4-ші съезі.
- 1966 жылғы Мамыр — Қазақстан кеңес жазушыларының 5-ші съезі.
- 1971 жылғы 26 мамыр — Қазақстан жазушыларының 6-шы съезі.
- 1976 жылғы 15 сәуір — Қазақстан кеңес жазушыларының 7-ші съезі.
Ресми басылымдар
Төрағалары
| № | Суреті | Аты-жөні (Өмір сүрген жылдары) |
Төрағалығы | |
|---|---|---|---|---|
| Басы | Аяғы | |||
| 0 | 110px | Сәкен Сейфуллин (1894–1938) |
1925 | 1929 |
| 1 | 110px | Ілияс Жансүгіров (1894–1938) |
1932 | 1935 |
| 2 | 110px | Ғаббас Тоғжанов (1900–1937) |
1935 | 1936 |
| 3 | 110px | Сәбит Мұқанов (1900–1973) |
1936 | 1937 |
| 4 | 110px | Мұхамеджан Қаратаев (1910–1995) |
1937 | 1938 |
| 5 | 110px | Дихан-Баба Әбілев (1907–2003) |
1938 | 1939 |
| 6 | 110px | Әбділда Тәжібаев (1909–1998) |
1939 | 1943 |
| 7 | 110px | Сәбит Мұқанов (1900–1973) |
1943 | 1951 |
| 8 | 110px | Әбдірахим Жаймурзин (1916–2010) |
1951 | 1953 |
| 9 | 110px | Ғабиден Мұстафин (1902–1985) |
1953 | 1956 |
| 10 | 110px | Ғабит Мүсірепов (1902–1985) |
1956 | 1962 |
| 11 | 110px | Ғабиден Мұстафин (1902–1985) |
1962 | 1964 |
| 12 | 110px | Ғабит Мүсірепов (1902–1985) |
1964 | 1966 |
| 13 | 110px | Әди Шәріпов (1912–1993) |
1966 | 1971 |
| 14 | 110px | Әнуар Әлімжанов (1930–1993) |
1971 | 1979 |
| 15 | 110px | Жұбан Молдағалиев (1920–1988) |
1979 | 1983 |
| 16 | 110px | Олжас Сүлейменов (1936–) |
1983 | 1991 |
| 17 | 110px | Қалдарбек Найманбаев (1939–2004) |
1991 | 1996 |
| 18 | 110px | Нұрлан Оразалин (1947–) |
1996 | 2018 |
| 19 | 110px | Ұлықбек Есдәулет (1954–) |
2018 | 2023 |
| 20 | 110px | Мереке Құлкенов (1951–) |
2023 бастап | – |