Нұсқалар арасындағы айырмашылық: "Тұрмыстық жанр"
Қазақ Энциклопедиясы жобасынан алынған мәлімет
ш (1 түзету) |
|||
| (2 қатысушының арадағы 2 түзетуі көрсетілмеген) | |||
| Жол нөмірі 1: | Жол нөмірі 1: | ||
| − | '''Тұрмыстық жанр''' | + | '''Тұрмыстық жанр''' — [[бейнелеу өнері]]нің жанры. Әдетте тұрмыстық жанр туындылары күнделікті тіршілікті немесе қоғамдық өмірді кескіндеп бейнелеу мақсатында жасалады. |
| − | + | Тұрмыстық жанрда тұрмыстық кескіндеме басты рөл атқарады әрі жанрлық тақырыптар мұнымен бірге графика мен мүсін саласында да кең көрініс береді. Тұрмыстық жанр адамдардың тұрмыстағы арақатынасын бейнелеумен шектелмей, олардың ішкі жан дүниесін, қарапайым, күнделікті өмірдегі құбылыстардың тарихи-қоғамдық мәнін әр қырынан жан-жақты ашып бере алады. Тұрмыстық көріністер ежелгі өнер ескерткіштерінен белгілі. Бейнелеу өнерінің айрықша бұл жанры ортағасырлық заманда Ежелгі Шығыс елдерінде және XVI–XVII ғасырларда Еуропада жеке өз алдына бөлініп шықты. Жаңа замандағы тұрмыстық жанрдың гүлдену кезеңдері демократиялық және реалистік бағыттардың қуат алып, кескіндемеші-мүсіншілердің хауылылық өмірі мен еңбектің бел ортасына араласуына әрі өнерде тұрмыстағы көкейтесті мәселелерді өз шығарм-на өзек етуіне тікелей байланысты болды.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref> | |
| − | Тұрмыстық жанрда тұрмыстық кескіндеме басты рөл атқарады әрі жанрлық тақырыптар мұнымен бірге графика мен мүсін саласында да кең көрініс береді. Тұрмыстық жанр адамдардың тұрмыстағы арақатынасын бейнелеумен шектелмей, олардың ішкі жан дүниесін, қарапайым, күнделікті өмірдегі құбылыстардың тарихи-қоғамдық мәнін әр қырынан жан-жақты ашып бере алады. Тұрмыстық көріністер ежелгі өнер ескерткіштерінен белгілі. Бейнелеу өнерінің айрықша бұл жанры ортағасырлық заманда Ежелгі Шығыс елдерінде және | + | |
== Жанрдың даму тарихы == | == Жанрдың даму тарихы == | ||
| Жол нөмірі 8: | Жол нөмірі 7: | ||
Алғашқы қауымдық құрылыс кезеңінде аңшылық, әдет-ғұрып салтынан көріністер, ежелгі шығыс жазбалары мен бедерлерінде халықтың күнделікті іс-қарекеті, ежелгі грек пен рим жазбаларында, мозаика мен мүсіндерінде тұрмыстық тақырыптар бой көрсетті. | Алғашқы қауымдық құрылыс кезеңінде аңшылық, әдет-ғұрып салтынан көріністер, ежелгі шығыс жазбалары мен бедерлерінде халықтың күнделікті іс-қарекеті, ежелгі грек пен рим жазбаларында, мозаика мен мүсіндерінде тұрмыстық тақырыптар бой көрсетті. | ||
| − | Орта ғасырда Азия ([[Үндістан]], [[Индонезия]], [[Камбоджа]], [[Ирак]], Орталығы Азия, [[Әзірбайжан]], [[Иран]]) мен Еуропада ([[Германия]]дағы [[Наумбург]] соборының бедерлері, XIII ғасырдың ортасы) тұрмыстық жанр тарай бастады. [[Қытай]]да діни-философия идеямен байланысты алғашқы жанрлық картиналар IV ғасырда (Гу Кай-чжи) пайда болып, Тан кезеңінде ( | + | Орта ғасырда Азия ([[Үндістан]], [[Индонезия]], [[Камбоджа]], [[Ирак]], Орталығы Азия, [[Әзірбайжан]], [[Иран]]) мен Еуропада ([[Германия]]дағы [[Наумбург]] соборының бедерлері, XIII ғасырдың ортасы) тұрмыстық жанр тарай бастады. [[Қытай]]да діни-философия идеямен байланысты алғашқы жанрлық картиналар IV ғасырда (Гу Кай-чжи) пайда болып, Тан кезеңінде (VII–X ғасырлар) жанрлық кескіндеме мектебі қалыптасты. [[Жапония]] мен [[Корея]]ның жанрлық кескіндемесі де қытай өнері сипатында дамыды. |
=== Қайта өркендеу дәуірі === | === Қайта өркендеу дәуірі === | ||
| Жол нөмірі 15: | Жол нөмірі 14: | ||
* [[Нидерланд]]: Массейс, Ян ван Эйк, Питер Брейгель | * [[Нидерланд]]: Массейс, Ян ван Эйк, Питер Брейгель | ||
* [[Франция]]: Калло | * [[Франция]]: Калло | ||
| − | * [[Фландрия]]: | + | * [[Фландрия]]: Рубенс, Йорданс |
* [[Испания]]: Веласкес) | * [[Испания]]: Веласкес) | ||
* [[Голландия]] К.Фабрициус, Г.Терборх, [[Рембрандт]] елдерінде өркен жайды. | * [[Голландия]] К.Фабрициус, Г.Терборх, [[Рембрандт]] елдерінде өркен жайды. | ||
| − | + | XVI–XVIII ғасырларда Азия елдерінде бейнелеу өнерінің тұрмыстық жанр саласы гүлденіп, өнер тарихы | |
* Иран: [[Реза Аббаси]] | * Иран: [[Реза Аббаси]] | ||
* Yндістан: Рамлал | * Yндістан: Рамлал | ||
* Корея: Ким Хон До | * Корея: Ким Хон До | ||
| − | * Жапония: Харунобу, [[ | + | * Жапония: Харунобу, [[Китагава Утамаро|Утамаро]], [[Кацусика Хокусай|Хокусай]] есімдерімен толықты. |
<gallery> | <gallery> | ||
Сурет:Ambrogio Lorenzetti - Presentazione di Gesù al tempio - Google Art Project.jpg|Лоренцетти «Принесение во храм» | Сурет:Ambrogio Lorenzetti - Presentazione di Gesù al tempio - Google Art Project.jpg|Лоренцетти «Принесение во храм» | ||
Сурет:Pieter Bruegel d. Ä. 035.jpg|Питер Брейгель «Мизантроп» | Сурет:Pieter Bruegel d. Ä. 035.jpg|Питер Брейгель «Мизантроп» | ||
Сурет:Callot Burlesque Violinist.jpg|Калло «Бурлескный скрипач» | Сурет:Callot Burlesque Violinist.jpg|Калло «Бурлескный скрипач» | ||
| − | Сурет: | + | Сурет:Peter Paul Rubens - Assumption of Mary.jpg|Рубенс «Успение Пресвятой Девы Марии» |
Сурет:Diego Velázquez 026.jpg|Веласкес «Инфанта Маргарита Австрийская» | Сурет:Diego Velázquez 026.jpg|Веласкес «Инфанта Маргарита Австрийская» | ||
Сурет:The Great Wave off Kanagawa.jpg|Хокусай «Большая волна в Канагаве» | Сурет:The Great Wave off Kanagawa.jpg|Хокусай «Большая волна в Канагаве» | ||
| Жол нөмірі 35: | Жол нөмірі 34: | ||
=== XVIII ғасыр === | === XVIII ғасыр === | ||
| − | * Франция: Буше, Ватто, | + | * Франция: Буше, Ватто, Шарден, Гоген, Пикассо, Стейнлен, Фрагонар, Грёз |
* [[Англия]]: Хогарт | * [[Англия]]: Хогарт | ||
* Италия: Лонги, Пиццинато | * Италия: Лонги, Пиццинато | ||
| Жол нөмірі 57: | Жол нөмірі 56: | ||
* Германия: Либерман, Керстинг, Шпицвег, Менцель, Лейбль | * Германия: Либерман, Керстинг, Шпицвег, Менцель, Лейбль | ||
* Италия: Джованни Фаттори | * Италия: Джованни Фаттори | ||
| − | * Франция: [[ | + | * Франция: [[Гюстав Курбе|Курбе]], [[Милле]], Эдуард Мане, Эдгар Дега, Огюст Ренуар, [[Анри де Тулуз-Лотрек]], [[ван Гог|Винсент ван Гог]], Жерико, [[Декан]], [[Домье]] |
* Ресей: Венецианов мектебі, передвижниктер өкілдері, кескіндемешілер Мясоедов, Савицкий, [[Репин Илья Ефимович|Репин]], Ярошенко, Касаткин, Серов, Федотов, Перов | * Ресей: Венецианов мектебі, передвижниктер өкілдері, кескіндемешілер Мясоедов, Савицкий, [[Репин Илья Ефимович|Репин]], Ярошенко, Касаткин, Серов, Федотов, Перов | ||
* Голландия: Исраэлс | * Голландия: Исраэлс | ||
| Жол нөмірі 68: | Жол нөмірі 67: | ||
</gallery> | </gallery> | ||
| − | === | + | === XX ғасыр === |
| − | * Германия: | + | * Германия: К.Кольвиц |
* Мексика: Д.Ривера | * Мексика: Д.Ривера | ||
* АҚШ: Д. Беллоуз | * АҚШ: Д. Беллоуз | ||
| − | * Италия: | + | * Италия: Р.Гуттузо, |
| − | * КСРО: [[Борис Михайлович Кустодиев|Кустодиев]], [[Иогансон Борис Владимирович|Иогансон]], [[Александр Александрович Дейнека|Дейнека]], [[Пименов Юрий Иванович|Пименов]], [[ | + | * КСРО: [[Борис Михайлович Кустодиев|Кустодиев]], [[Иогансон Борис Владимирович|Иогансон]], [[Александр Александрович Дейнека|Дейнека]], [[Пименов Юрий Иванович|Пименов]], [[Сергей Васильевич Герасимов|Герасимов]], [[Пластов Аркадий Александрович|Пластов]], [[Лактионов Александр Иванович|Лактионов]], [[Чуйков Семен Афанасьевич|Чуйков]], [[Владимиров Иван Алексеевич|Владимиров]], Непринцев, [[Решетников Федор Павлович|Решетников]], [[Позднеев Николай Матвеевич|Позднеев]], [[Савинов Глеб Александрович|Савинов]], [[Борисов Вениамин Иванович|Борисов]]. |
| − | * ТМД елдері: [[ | + | * ТМД елдері: [[Уча Малакиевич Джапаридзе|Джапаридзе]], [[Таир Теймур оглы Салахов|Салахов]], [[Татьяна Ниловна Яблонская|Яблонская]], И.Н. Қылышов, [[Әбілхан Қастеев|Қастеев]] ("Ескі мен жаңа тұрмыс" триптихы, 1937–1941, "Жайлаудағы автодүкен", 1963), [[Сәдуақас Мәмбеев|Мәмбеев]] ("Сұхбат", 1954, "Терезе алдындағы қыз", 1961), [[Қанапия Телжанов|Қ.Телжанов]] ("Жамал", 1955, "Бүркіт салу", 1964, "Қыз қуу", 1966), [[Молдахмет Сыздықұлы Кенбаев|М.Кенбаев]] ("Шопан әні", 1956, "Әңгіме үстінде", 1957), [[Әлі Асқарұлы Жүсіпов|Ә.Жүсіпов]] ("Ана бақыты", 1958), [[Нағымбек Жемал-Әд-Динұлы Нұрмұхамедов|Н.Нұрмұхамедов]] ("Әкем келе жатыр", 1960) [[Айша Ғарифқызы Ғалымбаева|А.Ғалымбаева]] ("Бір кесе қымыз", 1967), [[Гүлфайрус Мәнсүрқызы Ысмайылова|Г.Ысмайылова]] ("Халық шеберлері" триптихы, 1967) сынды аға буын өкілдерімен қатар кейінгі [[Салихитдин Әбдісадықұлы Айтбаев|С.Айтбаев]] ("Бақыт", 1966, "Қонақ келді", 1969, "Шопан", 1974), [[Шаймардан Тілемісұлы Сариев|Ш.Сариев]] ("Отбасы", 1969), [[Тоқболат Төлепбайұлы Тоғысбаев|Тоғысбаев]] ("Ас үй", 1973), [[Бақтияр Хасанұлы Тәбиев|Тәбиев]] ("Төлші әйелдер", 1982), [[Амандос Әтібекұлы Ақанаев|А.Ақанаев]] ("Әңгіме", 1984), [[Бексейіт Әбдезұлы Түлкиев|Б. Түлкиев]] ("Қонақ", 1986), [[Дулат Көпбарұлы Әлиев|Д.Әлиев]] ("Жатақхана", 1987), Е.Төлепбай ("Бесік жыры", 1994), [[Зейнекүл Жақанқызы Түсіпова|З.Түсіпова]] ("Ет асу", "Бауырсақ пісіру", 2003), т.б. картиналарында ауыл тіршілігі, еңбек тынысы, қарапайым адамдардың өмір-тұрмысы мен замандастар бейнесі әр қырынан қылқалам құдіретімен көрініс тапты.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том</ref> |
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | ||
== Дереккөздер == | == Дереккөздер == | ||
{{дереккөздер}} | {{дереккөздер}} | ||
| − | {{Stub: Қазақ мәдениеті}} | + | {{Stub:Қазақ мәдениеті}} |
[[Санат:Жанрлар]] | [[Санат:Жанрлар]] | ||
[[Санат:Бейнелеу өнері]] | [[Санат:Бейнелеу өнері]] | ||
11:39, 2026 ж. маусымның 26 кезіндегі нұсқасы
Тұрмыстық жанр — бейнелеу өнерінің жанры. Әдетте тұрмыстық жанр туындылары күнделікті тіршілікті немесе қоғамдық өмірді кескіндеп бейнелеу мақсатында жасалады.
Тұрмыстық жанрда тұрмыстық кескіндеме басты рөл атқарады әрі жанрлық тақырыптар мұнымен бірге графика мен мүсін саласында да кең көрініс береді. Тұрмыстық жанр адамдардың тұрмыстағы арақатынасын бейнелеумен шектелмей, олардың ішкі жан дүниесін, қарапайым, күнделікті өмірдегі құбылыстардың тарихи-қоғамдық мәнін әр қырынан жан-жақты ашып бере алады. Тұрмыстық көріністер ежелгі өнер ескерткіштерінен белгілі. Бейнелеу өнерінің айрықша бұл жанры ортағасырлық заманда Ежелгі Шығыс елдерінде және XVI–XVII ғасырларда Еуропада жеке өз алдына бөлініп шықты. Жаңа замандағы тұрмыстық жанрдың гүлдену кезеңдері демократиялық және реалистік бағыттардың қуат алып, кескіндемеші-мүсіншілердің хауылылық өмірі мен еңбектің бел ортасына араласуына әрі өнерде тұрмыстағы көкейтесті мәселелерді өз шығарм-на өзек етуіне тікелей байланысты болды.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref>
Мазмұны
Жанрдың даму тарихы
Бастаулар
Алғашқы қауымдық құрылыс кезеңінде аңшылық, әдет-ғұрып салтынан көріністер, ежелгі шығыс жазбалары мен бедерлерінде халықтың күнделікті іс-қарекеті, ежелгі грек пен рим жазбаларында, мозаика мен мүсіндерінде тұрмыстық тақырыптар бой көрсетті.
Орта ғасырда Азия (Үндістан, Индонезия, Камбоджа, Ирак, Орталығы Азия, Әзірбайжан, Иран) мен Еуропада (Германиядағы Наумбург соборының бедерлері, XIII ғасырдың ортасы) тұрмыстық жанр тарай бастады. Қытайда діни-философия идеямен байланысты алғашқы жанрлық картиналар IV ғасырда (Гу Кай-чжи) пайда болып, Тан кезеңінде (VII–X ғасырлар) жанрлық кескіндеме мектебі қалыптасты. Жапония мен Кореяның жанрлық кескіндемесі де қытай өнері сипатында дамыды.
Қайта өркендеу дәуірі
Қайта өркендеу дәуірінде тұрмыстық жанр
- Италия: Джотто, Лоренцетти, Джорджоне, Бассано
- Нидерланд: Массейс, Ян ван Эйк, Питер Брейгель
- Франция: Калло
- Фландрия: Рубенс, Йорданс
- Испания: Веласкес)
- Голландия К.Фабрициус, Г.Терборх, Рембрандт елдерінде өркен жайды.
XVI–XVIII ғасырларда Азия елдерінде бейнелеу өнерінің тұрмыстық жанр саласы гүлденіп, өнер тарихы
- Иран: Реза Аббаси
- Yндістан: Рамлал
- Корея: Ким Хон До
- Жапония: Харунобу, Утамаро, Хокусай есімдерімен толықты.
- Ambrogio Lorenzetti - Presentazione di Gesù al tempio - Google Art Project.jpg
Лоренцетти «Принесение во храм»
- Pieter Bruegel d. Ä. 035.jpg
Питер Брейгель «Мизантроп»
- Callot Burlesque Violinist.jpg
Калло «Бурлескный скрипач»
- Peter Paul Rubens - Assumption of Mary.jpg
Рубенс «Успение Пресвятой Девы Марии»
- Diego Velázquez 026.jpg
Веласкес «Инфанта Маргарита Австрийская»
- The Great Wave off Kanagawa.jpg
Хокусай «Большая волна в Канагаве»
XVIII ғасыр
- Франция: Буше, Ватто, Шарден, Гоген, Пикассо, Стейнлен, Фрагонар, Грёз
- Англия: Хогарт
- Италия: Лонги, Пиццинато
- Испания: Гойя
- Венгрия: Мункачи
- Румыния: Аман, Григореску
- Германия: Кнаус, Ходовецкий
- Бельгия: Мазарель
- Польша: Норблен
- Ресей: Шибанов, Ерменёв
- Jean-Honoré Fragonard 007.jpg
Фрагонар «Поцелуй украдкой»
- William Hogarth 036.jpg
Хогарт «Визит к шарлатану»
- Pietro Longhi 020.jpg
Лонги «Зубодёр»
- Retrato de la Marquesa de Santa Cruz.jpg
Гойя «Портрет маркизы Санта-Круз»
- Szlachcic polski.jpg
Норблен «Польский шляхтич»
XIX ғасыр
- Англия: Уолтер Сикерт
- Германия: Либерман, Керстинг, Шпицвег, Менцель, Лейбль
- Италия: Джованни Фаттори
- Франция: Курбе, Милле, Эдуард Мане, Эдгар Дега, Огюст Ренуар, Анри де Тулуз-Лотрек, Винсент ван Гог, Жерико, Декан, Домье
- Ресей: Венецианов мектебі, передвижниктер өкілдері, кескіндемешілер Мясоедов, Савицкий, Репин, Ярошенко, Касаткин, Серов, Федотов, Перов
- Голландия: Исраэлс
- Шотландия: Уилки
- Liebermann Papageienallee 1902.jpeg
Либерман «Аллея попугаев»
- Giovanni Fattori 069.jpg
Джованни Фаттори
- Vincent Willem van Gogh 128.jpg
Винсент ван Гог «Күнбағыстар»
- Grigorij Grigorjewitsch Mjassojedow 003.jpg
Мясоедов «Косцы»
XX ғасыр
- Германия: К.Кольвиц
- Мексика: Д.Ривера
- АҚШ: Д. Беллоуз
- Италия: Р.Гуттузо,
- КСРО: Кустодиев, Иогансон, Дейнека, Пименов, Герасимов, Пластов, Лактионов, Чуйков, Владимиров, Непринцев, Решетников, Позднеев, Савинов, Борисов.
- ТМД елдері: Джапаридзе, Салахов, Яблонская, И.Н. Қылышов, Қастеев ("Ескі мен жаңа тұрмыс" триптихы, 1937–1941, "Жайлаудағы автодүкен", 1963), Мәмбеев ("Сұхбат", 1954, "Терезе алдындағы қыз", 1961), Қ.Телжанов ("Жамал", 1955, "Бүркіт салу", 1964, "Қыз қуу", 1966), М.Кенбаев ("Шопан әні", 1956, "Әңгіме үстінде", 1957), Ә.Жүсіпов ("Ана бақыты", 1958), Н.Нұрмұхамедов ("Әкем келе жатыр", 1960) А.Ғалымбаева ("Бір кесе қымыз", 1967), Г.Ысмайылова ("Халық шеберлері" триптихы, 1967) сынды аға буын өкілдерімен қатар кейінгі С.Айтбаев ("Бақыт", 1966, "Қонақ келді", 1969, "Шопан", 1974), Ш.Сариев ("Отбасы", 1969), Тоғысбаев ("Ас үй", 1973), Тәбиев ("Төлші әйелдер", 1982), А.Ақанаев ("Әңгіме", 1984), Б. Түлкиев ("Қонақ", 1986), Д.Әлиев ("Жатақхана", 1987), Е.Төлепбай ("Бесік жыры", 1994), З.Түсіпова ("Ет асу", "Бауырсақ пісіру", 2003), т.б. картиналарында ауыл тіршілігі, еңбек тынысы, қарапайым адамдардың өмір-тұрмысы мен замандастар бейнесі әр қырынан қылқалам құдіретімен көрініс тапты.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том</ref>
