Нұсқалар арасындағы айырмашылық: "Дархан Қуандықұлы Қыдырәлі"

Қазақ Энциклопедиясы жобасынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
ш (1 түзету)
(→‎)
Жол нөмірі 1: Жол нөмірі 1:
−
{{Тұлға
+
{{Мемлекеттік қайраткер
−
|Есімі = Дархан Қуандықұлы Қыдырәлі
+
| Қазақша есімі=Дархан Қуандықұлы Қыдырәлі
−
|Шынайы есімі =  
+
| Суреті = Darhan Qıdıräli (2023-04-04).jpg
−
  |Сурет =
+
| Атауы = Қыдырәлі, 2023 жыл
−
|Сурет ені =
+
| Титулы = [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Қазақстан Сенаты]] [[Қазақстан Парламенті Сенатының 8-сайланым депутаттары|8-сайланымының депутаты]]
−
|Сурет атауы  = Дархан Қуандықұлы Қыдырәлі
+
| Ту              = Flag of Kazakhstan.svg
−
|Туылған кездегі есімі =  
+
| Ту2              = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg
−
|Туған күні = 16.04.1974
+
| Басқара бастады      = 26 қыркүйек 2023 жылдан бастап
−
|Туған жері = {{туғанжері|Түлкібас ауданы|Түлкібас ауданында}}, [[Оңтүстік Қазақстан облысы]]
+
| Басқаруын аяқтады    =
−
|Мансабы = [[Халықаралық түркі академиясы|Халықаралық Түркі академиясы]]ның президенті, «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» акционерлік қоғамының Басқарма төрағасы.
+
| Президент          =
−
|Азаматтығы = Қазақстан
+
| Премьер            =
−
|Ұлты = [[Қазақтар|қазақ]]
+
| тақырыпша2        = Төрағасы
−
|Қайтыс болған күні =  
+
| мәтін2            = [[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев|Мәулен Әшімбаев]]
−
  |Қайтыс болған жері =  
+
| Ізашары    = [[Асқар Оразалыұлы Шәкіров|Асқар Шәкіров]]
−
  |Әкесі = Қуандық
+
| Ізбасары    =
−
  |Анасы =  
+
| Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасының Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі|Ақпарат және қоғамдық даму министрі]]
−
  |Жұбайы =
+
| Ту_2              = Flag of Kazakhstan.svg
−
  |Балалары =
+
| Ту2_2              = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg
−
  |Марапаттары =
+
| Басқара бастады_2      = [[2 қыркүйек]] [[2022 жыл|2022]]
−
* "Дарын" мемлекеттік жастар сыйлығы
+
| Басқаруын аяқтады_2    = [[1 қыркүйек]] [[2023 жыл|2023]]
−
* Күлтегін атындағы сыйлық
+
| Президент_2          = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Касым-Жомарт Токаев]]
−
* "Түркі әлеміне қызмет" сыйлығы
+
| Премьер_2            = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]
−
* "Жаңа Түркия" Стратегиялық зерттеулер орталығы тағайындаған "Түркі тарихы және мәдениетіне қызмет" Алтын медалін алған (2015 ж.).
+
| Ізашары_2    = [[Асқар Қуанышұлы Омаров|Асқар Омаров]]
−
* Түркі дүниесі "Қызыл алма" сыйлығының иегері (2015 ж.).
+
| Ізбасары_2    = ''Мәдениет және ақпарат министрі ретінде [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]]''
−
* «Қазақстан халқы Ассамблеясына 20 жыл» мерекелік медалі (2015 ж.).
+
| Титулы_3 = [[Халықаралық түркі академиясы|Халықаралық Түркі академиясы]]ның Президенті
−
*ТМД Парламентаралық ассамблея кеңесінің «Баспасөз және ақпаратты дамытуға сіңірген еңбегі үшін» белгісі (2016 ж.).
+
| Ту_3              = International Turkic Academy.png
−
|Сайты =   
+
| Ту2_3              =
−
  |Басқалары =  
+
| Басқара бастады_3      =
−
  |Commons =  
+
| Басқаруын аяқтады_3    =
 +
| Ізашары_3    =
 +
| Ізбасары_3    =  
 +
| Туған күні     = 16.4.1974  
 +
| Туған жері     = {{туғанжері|Түлкібас ауданы|Түлкібас ауданында}}, [[Түркістан облысы|Шымкент облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 +
| Әкесі =
 +
| Баласы =
 +
| Білімі = [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазҰУ]] (1992), [[Мармара университеті]] (1996), Докуз Эйлүл университеті (1997), [[Эгей университеті]] (1998), [[Ыстанбұл университеті]] (2001)
 +
| Ғылыми дәрежесі        = тарих ғылымдарының докторы
 +
| Ғылыми атағы          = [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|ҚР Ұлттық ғылым академиясының]] академигі (2020), [[Қырғыз Республикасының Ұлттық ғылым академия]]сының Құрметті академигі (2022), [[Әзербайжан Ұлттық ғылыми академиясы|Әзербайжан Ұлттық ғылым академиясының]] Құрметті докторы (2016), [[Моңғолия Ұлттық ғылыми академиясы|Моңғолия Ұлттық ғылым академиясының]] Құрметті докторы (2017)
 +
| Марапаттары          = {{Қатар
 +
  | теңестіру = солға
 +
  |{{Парасат ордені|2018}}
 +
}}
 +
{{Қатар
 +
  | теңестіру = солға
 +
  |{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}}
 +
  |{{Қазақстан халқы Ассамблеясына 20 жыл медалі}}
 +
  |{{Астанаға 20 жыл медалі}}
 +
|{{ҚР Конституциясына 25 жыл}}
 +
}}
 +
{{Қатар
 +
| теңестіру = солға
 +
|{{Достық ордені (Әзербайжан)}}
 +
|{{Қызмет орденінің офицері (Мажарстан)}}
 +
|{{Даңқ медалі}}
 +
}}
 +
{{Қатар
 +
| теңестіру = солға
 +
|{{Темірқазық ордені (Моңғолия)|түрі=1961}}
 +
  }}
 +
{{Қатар
 +
  | теңестіру = солға
 +
  |{{Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері}}
 +
|{{Достық ордені (Қырғызстан)}}
 +
}}
 +
| Қолтаңбасы            =
 +
| Қолтаңба ені          =
 +
| Сайты                  =
 +
| Уикиқайнар            =  
 
}}
 
}}
−
'''Дархан Қуандықұлы Қыдырәлі''' ([[16 сәуір]] [[1974 жыл]]ы, [[Түлкібас ауданы]], [[Оңтүстік Қазақстан облысы]]) — ғалым, публицист, тарих ғылымдарының докторы. Шыңғыс Айтматов ({{lang-en|The Aitmatov Academy}}) атындағы халықаралық академияның академигі. Халықаралық "ПЕН" клубтың мүшесі. [[Қазақстан жазушылар одағы]]ның Басқарма мүшелігіне сайланған. ЮНЕСКО және ИСЕСКО істері жөніндегі Ұлттық комиссия мүшесі. Қазақстан Республикасының Үкіметі жанындағы Республикалық ономастика комиссиясының мүшесі. Қазақстан Республикасы Үкіметінің жанындағы Мемлекеттік тіл саясатын одан әрі жетілдіру жөніндегі комиссия мүшесі. Қазақстан Республикасы Үкіметінің жанындағы Республикалық терминологиялық комиссияның мүшесі. ІI сыныпты Кеңесші дипломатиялық рангі бар.  [http://www.twesco.org Халықаралық Түркі Академиясының] президенті (2014 жылдан). Әзірбайжан Ұлттық Ғылым Академиясы Низами атындағы Тіл және әдебиет институтының Құрметті докторы. Шыңғыс Айтматов атындағы халықаралық академияның вице-президенті.
+
'''Дархан Қуандықұлы Қыдырәлі''' ([[16 сәуір]] [[1974 жыл]], [[Түлкібас ауданы]], [[Түркістан облысы]]) — [[Қазақстан]]ның мемлекет және қоғам қайраткері, 2023 жылдан бастап [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] [[Қазақстан Парламенті Сенатының 8-сайланым депутаттары|депутаты]]. 2022–2023 жылдары Қазақстанның Ақпарат және қоғамдық даму министрі болды.
  
−
2015 жылдың 15 сәуірінде Парижде, ЮНЕСКО-ның штаб-пәтерінде «Қорқыт ата мұрасы және түркі әлемі» атты халықаралық форум ұйымдастырды.
+
[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақстанның Ұлттық ғылым академиясының]]-ның академигі (2020)<ref>[http://twesco.org/2020/06/25/5496/ Түркі академиясының президенті Дархан Қыдырәлі ҚР ҰҒА академигі болып сайланды]{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Аманат (партия)|Аманат]] партиясы Саяси кеңес бюросының мүшесі.<ref>[https://egemen.kz/article/207080-darkhan-qydyrali-nur-otan-partiyasy-sayasi-kenhesi-byurosynynh-quramyna-saylandy Дархан Қыдырәлі Nur Otan партиясы Саяси кеңесі бюросының құрамына сайланды]</ref>  II-сыныпты Төтенше және өкілетті уәкіл дипломатиялық рангі берілді.<ref>[http://twesco.org/2021/07/02/8327/ Халықаралық Түркі академиясының президенті Дархан Қыдырәліге ІІ сыныпты Төтенше және Өкілетті Уәкіл дипломатиялық дәрежесі берілді]{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
−
2016 жылдың 28 наурызында Нью-Йоркте, БҰҰ штаб-пәтерінде «Жібек жолы бойындағы синергия және БҰҰ-2030 күн тәртібі» атты халықаралық симпозиум ұйымдастырды.
+
−
[[2016]] жылдың шілдесінен [http://www.egemen.kz «Егемен Қазақстан»] республикалық газеті» акционерлік қоғамының Басқарма төрағасы. [[2015]] жылғы 29 маусымнан Түркі әлемі Ұлттық ғылым академиялар одағы Хатшылығының басшысы қызметін қоса атқарады және аталған одақтың ұйымдастырушысы болып саналады.
+
  
−
==Өмірбаяны==
+
== Өмірбаяны ==
−
Қыдырәлі Дархан Қуандықұлы 1974 жылы 16 сәуірде Оңтүстік Қазақстан облысына қарасты Түлкібас ауданында дүниеге келген. Алматыдағы №2 қазақ тілі мен әдебиетін тереңдетіп оқытатын республикалық мектеп-интернатта оқыған. Өлең-жырлары мен мақалалары 1988 жылдан бері республикалық басылымдарда жарық көре бастаған. 1991 жылы мектеп оқушылары арасында қазақ тілі мен әдебиеті бойынша өткізілген республикалық олимпиаданың жеңімпазы атанған.
+
Дархан Қыдырәлі 1974 жылы 16 сәуірде [[Түркістан облысы]] қарасты [[Түлкібас ауданы]]нда дүниеге келген.
  
−
===Білімі===
+
* [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-де]] (1991-1992 ж) және [[Түркия]]ның [[Мармара университеті|Мармара]] (1992-1996), [[Докуз Эйлүл университеті|Докуз Эйлүл]] (1996-1997), [[Эгей университеті|Эгей]] (1997-1998), [[Ыстамбұл университеті|Ыстамбұл]] (1998-2001) университеттерінде білім алған.
−
[[ҚазҰУ]] (1991-1992 ж) және Түркияның Мармара (1992-1996 ж), Докуз Эйлүл (1996-1997), Эгей (1997-1998 ж), Ыстамбұл (1998-2001 ж) университеттерінде білім алған. Эгей университетінде 1998 жылы "Мұстафа Шоқайдың өмірі, қызметі және дүниетанымы" деген тақырып бойынша диссертациясын қорғаған. Ыстамбұл университетінде "Түркістанда жәдитшілік қозғалысы және оның Түркиямен байланысы" тақырыбында докторлық диссертация қорғап (2001 ж), "философия докторы" ғылыми дәрежесін иеленген. Абай атындағы ҚазҰПУ-да "Біртұтас Түркістан идеясы" тақырыбында докторлық диссертация қорғаған (2010 ж). Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің және Түркиядағы Ыстамбұл, Мимар Синан университеттерінің профессоры. Египеттегі Каир университетінде (2006 ж.) және Вашингтондағы Халықаралық лингвистикалық институтында (2013 ж.) біліктілігін жетілдірген. Мемлекеттік қызметкерлерге арналған тағылымдамалардан өткен. Мемлекеттік "Болашақ" бағдарламасының стипендиаты.
+
* 1998 жылы Эгей унивреситетінде «Мұстафа Шоқайдың өмірі, қызметі және дүниетанымы» тақырыбында диссертация қорғады.
 +
* 2001 жылы Ыстамбұл университетінде "Түркістанда жәдитшілік қозғалысы және оның Түркиямен байланысы" докторлық диссертация қорғап, "философия докторы" ғылыми дәрежесін иеленген.
 +
* 2010 жылы Абай атындағы ҚазҰПУ-да "Біртұтас Түркістан идеясы" тақырыбында докторлық диссертация қорғап, тарих ғылымдарының докторы атанған.
 +
* Астанадағы [[Еуразия ұлттық университеті|Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің]], Қырғызстандағы Ош университетінің құрметті профессоры. Халықаралық Ш. Айтматов академиясының академигі. Әзербайжан Ұлттық ғылым академиясының Құрметті докторы (2016 ж), Моңғолия Ұлттық ғылым академиясының Құрметті докторы (2017). Қырғыз Республикасының Ұлттық ғылым академиясының Құрметті академигі<ref>https://twesco.org/post/885 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220221122117/https://twesco.org/post/885 |date=2022-02-21 }}</ref> (2022).
  
−
===Отбасы===
+
== Еңбек жолы ==
−
Үйленген. Төрт ұл, бір қызы бар.
+
  
−
===Еңбек жолы ===
+
* 2001-2005 ж. - [[Халықаралық қазақ-түрік университеті|Қ.А. Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті]]нде аға ғылыми қызметкер, ғалым-хатшы, кафедра меңгерушісі, аппарат жетекшісі, жетекші ғылыми қызметкер.
−
[[2001]]-[[2005 жыл|2005]] ж. - [[Халықаралық қазақ-түрік университеті|Қ.А.Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті]]нде аға ғылыми қызметкер, ғалым-хатшы, кафедра меңгерушісі, аппарат жетекшісі, жетекші ғылыми қызметкер.
+
* 2005-2006 ж. [[Еуразия ұлттық университеті|Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінде]] доцент, аға ғылыми қызметкер.
 +
* 2006-2007 ж. [[Қазақстан Республикасының Президенттік мәдениет орталығы|Қазақстан Республикасы Президенттік мәдениет орталығы]]нда директордың орынбасары.
 +
* 2007-2008 ж. [[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі]]нде Министрдің кеңесшісі.
 +
* 2008-2009 ж. [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігі]]нде сарапшы, сектор меңгерушісі ретінде қызмет атқарған.
 +
* 2009-2012 жылдар арасында Қазақстан Республикасы Президенті Баспасөз хатшысының орынбасары болған.
 +
* 2012 -2014 жылдары [[Түркі кеңесі]] Бас хатшысының орынбасары болып қызмет атқарды.
 +
* 2014 жылдан бастап [[Халықаралық түркі академиясы]]ның президенті.
 +
* 2015 жылғы 29 маусымнан Түркі әлемі Ұлттық ғылым академиялар одағы Хатшылығының басшысы қызметін қоса атқарады және аталған одақтың ұйымдастырушысы.
 +
* 2015 жылы [[ЮНЕСКО]]-ның [[Париж]]дегі штаб-пәтерінде "Қорқыт мұрасы және Түркі әлемі" атты халықаралық мәдени шараны<ref>http://e-history.kz/kz/project/view/3?type=publications&material_id=1103/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190410184756/https://e-history.kz/kz/project/view/3?type=publications&material_id=1103%2F |date=2019-04-10 }}</ref>, 2016 жылы [[Нью-Йорк]] қаласындағы [[Біріккен Ұлттар ұйымы]]ның штаб-пәтерінде "2030 Жоспары үшін Жібек жолы бойындағы жаңа синергия" атты халықаралық симпозиумды<ref>https://baq.kz/kk/news/terezemiz_ten/buu-da-simpozium-otti-82502/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180102012732/https://baq.kz/kk/news/terezemiz_ten/buu-da-simpozium-otti-82502 |date=2018-01-02 }}</ref>, және 2018 жылы "Рухани жаңғыру және мәдени мұра: қадымнан келешекке түркі тілі" халықаралық мәдени шараларын ұйымдастырды.
 +
* [[2016 жыл|2016]] жылдың шілдесінен [[Егемен Қазақстан|«Егемен Қазақстан»]] республикалық газеті» акционерлік қоғамының Басқарма төрағасы қызметіне тағпйындалды.
 +
* 2018 жылдың  қыркүйегінде [[Халықаралық түркі академиясы]] президенті лауазымына екінші мерізімге тағайындалды.
 +
* 2022 жылдың қыркүйегінде Қазақстан Республикасы Ақпарат және қоғамдық даму министрі болып тағайындалды.
 +
* 2023 жылдың 26 қыркүйек күні Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан Респусбликасының сенаторы ретінде тағайындады.
  
−
[[2003]]-[[2005 жыл|2005]] ж. - "Түркология" институтының және "Бауыржантану" ғылыми-зерттеу орталығының жетекші ғылыми қызметкері.
+
==Қоғамдық қызметі==
 +
* Ұлттық құрылтай мүшесі
 +
* Мұсылман ақсақалдар кеңесі - Орталық Азия Бюросының бас үйлестірушісі
 +
* Қазақстан Республикасының Мемлекеттiк сыйлығын беру жөнiндегi комиссия мүшесі
 +
* Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің Қоғамдық кеңесінің төрағасы
 +
* Қазақстан жазушылар одағының басқарма мүшесі
 +
* Қожа Ахмет Яссауи атындағы Халықаралық Қазақ-Түрік университеті Өкілетті кеңесінің мүшесі
 +
* Саяси қуғын-сүргін құрбандарын толық ақтау жөніндегі мемлекеттік комиссия мүшесі
  
−
[[2005 жыл|2005]]-[[2006 жыл|2006]] ж. [[Еуразия ұлттық университеті|Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінде]] доцент, аға ғылыми қызметкер.
+
== Ғылыми еңбектері ==
−
 
+
* «Мұстафа Шоқай». Анкара, (2001).
−
[[2005 жыл|2005]]-[[2006 жыл|2006]] ж. - "Туған тіл" альманахы Бас редакторының орынбасары.
+
* «Тараз тарихы». Тараз, (2005).
 +
* «Түрік халықтары әдебиеті тарихы», (ұжымдық жинақ) Түркістан, (2005).
 +
* «Тарпаңды таңдап міндім тағалап». Тараз, (2005)
 +
* «Жүрегіне қаламын сүйеген». Астана, (2007)
 +
* «Мұстафа Шоқай», Астана, «Фолиант» баспасы, 2007 («Нартұлға» сериясы).
 +
* «Қазақ ұлт-азаттық қозғалысы. Ұлық Түркістан». Астана, (2008).
 +
* «Қазақ ұлт-азаттық қозғалысы. Тұтас Түркістан идеясы». Астана, (2008).
 +
* «Ұлық Түркістан», Астана, (2008)
 +
* «Атымды адам қойған соң...» Астана, (2008)
 +
* «Жерұйық». Астана, (2009).
 +
* «Әлемдік тұлға». Астана, (2010).
 +
* «Мұстафа». Астана, (2012).
 +
* «Мәңгі тас», Алматы, «Ғылым» баспасы, (2015)
 +
* «Ұлы дала тарихы», Астана, «Ғылым» баспасы, (2018)
 +
* «Ортақ түрік тарихы» (8 сынып), Баку, Нұр-Сұлтан, (2019)
 +
* «Мұстафа». Астана, (2024)
 +
* «Тамыр». Алматы, (2024)
 +
* «Абыздар аманаты». Алматы, (2024)
 +
* «Нүкте философиясы». Астана, (2024)
 +
* «Ташқа жазылған тарых». (2024)
  
−
[[2006]]-[[2007]] ж. [[Қазақстан Республикасының Президенттік мәдениет орталығы|Қазақстан Республикасы Президенттік мәдениет орталығы]]нда директордың орынбасары.
+
== Марапаттары ==
 +
{{col-begin}}
 +
{{col-1-of-3}}
 +
=== Мемлекеттік наградалар ===
 +
* Дарын мемлекеттік жастар сыйлығының иегері (2008 ж.).
 +
* «Парасат» ордені (2018) <ref>https://www.lenta.inform.kz/ru/akordada-tanymal-tulgalarga-memlekettik-nagradalar-tapsyryldy_a3477903/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181231144101/https://www.lenta.inform.kz/ru/akordada-tanymal-tulgalarga-memlekettik-nagradalar-tapsyryldy_a3477903/|date=2018-12-31}}</ref>
 +
* ҚР Президентінің алғыс хаты (2010 ж.)
 +
* Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне – 20 жыл (2011 ж.)
 +
* Астана қаласының 20 жылдық мерекелік медалі (2018)
 +
* Қазақстан Республикасы Президентінің Алғысы (2019)
 +
* Қазақстан Республикасы Президентінің бұқаралық ақпарат құралдары саласындағы сыйлығы (2020)
 +
* «Қазақстан Конституциясына 25 жыл» мерекелік медалі (2020)
 +
* Қазақстан Республикасы Президентінің Алғыс хаты (2024)
 +
* III дәрежелі «Барыс» ордені (2024)
  
−
[[2006]]-[[2007]] ж. [[Қазақстан Телерадиокорпорациясы|"Қазақстан" телеарнасы]]нда "Күмбез" рухани-танымдық бағдарламасының жүргізушісі.
+
{{col-2-of-3}}
 +
=== Халықаралық ===
 +
* Түркі дүниесінің "Қызыл алма" сыйлығының иегері (2015 ж.)
 +
* "Түркі әлеміне қызмет" сыйлығымен марапатталды (2015 ж.)
 +
* "Жаңа Түркия" Стратегиялық зерттеулер орталығы тағайындаған "Түркі тарихы және мәдениетіне қызмет" Алтын медалін алған (2015 ж.)
 +
* ТМД Парламентаралық ассамблея кеңесінің «Баспасөз және ақпаратты дамытуға сіңірген еңбегі үшін» белгісі (2016 ж.)
 +
* Халықаралық «Жібек жолы» стратегиялық зерттеу орталығы мен "Жібек жолы" журналы тарапынан тағайындалған халықаралық «Жыл адамы» марапатының иегері (2017 ж.)
 +
* Венгрияның «Офицерлік крест» орденімен марапатталды (2017).<ref>http://twesco.org/ru/news/glava_akademii_nagrazhden_ordenom_vengrii/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171201032754/http://twesco.org/ru/news/glava_akademii_nagrazhden_ordenom_vengrii/ |date=2017-12-01 }}</ref>
 +
* Әзербайжанның «Достлуг» орденімен марапатталды (2018).<ref>http://www.inform.kz/ru/prezident-azerbaydzhana-nagradil-darhana-kydyrali-ordenom-dostlug_a3106911/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190410233158/https://www.inform.kz/ru/prezident-azerbaydzhana-nagradil-darhana-kydyrali-ordenom-dostlug_a3106911 |date=2019-04-10 }}</ref>
 +
* Моңғолияның «Алтын жұлдыз» орденімен марапатталды (2021)<ref>https://kaznews.mn/darkhan-kydyrali/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211110100233/https://kaznews.mn/darkhan-kydyrali/ |date=2021-11-10 }}</ref>
 +
*Қырғызстанның «Даңқ» медалімен марапатталды (2022) <ref>https://twesco.org/post/1055 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220930152830/https://twesco.org/post/1055 |date=2022-09-30 }}</ref>
 +
*Қырғызстанның «Достық» мемлекеттік наградасымен марапатталды (2024)
  
−
[[2007]]-[[2008]] ж. Қазақстан Республикасы [[Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі|Білім және ғылым министрлігі]]нде Министрдің кеңесшісі.
+
{{col-3-of-3}}
−
 
+
=== Басқа марапаттар ===
−
[[2008]]-[[2009]] ж. [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігі]]нде сарапшы, сектор меңгерушісі ретінде қызмет атқарған.
+
−
 
+
−
[[2009 жыл|2009]]-[[2012]] жылдар арасында [[Қазақстан Республикасы Президенті]] Баспасөз хатшысының орынбасары болған.
+
−
 
+
−
[[2012]] -[[2014]] жылдары [[Түрік кеңесі|Түркі кеңесі]] Бас хатшысының орынбасары болып қызмет атқарды.
+
−
 
+
−
[[2014]] жылдан бастап [http://www.twesco.org/ Халықаралық Түркі академиясының] президенті.
+
−
 
+
−
[[2015]] жылғы 29 маусымнан Түркі әлемі Ұлттық ғылым академиялар одағы Хатшылығының басшысы қызметін қоса атқарады және аталған одақтың ұйымдастырушысы болып саналады.
+
−
 
+
−
[[2016]] жылдың шілдесінен [https://egemen.kz/ «Егемен Қазақстан»] республикалық газеті» акционерлік қоғамының Басқарма төрағасы.
+
−
 
+
−
==Еңбектері==
+
−
Мұстафа Шоқай, Түркістан идеясы, Алаш қайраткерлері, қазақ тарихы, түркі дүниесінің тұлғалары, түркология мәселелері, әдебиет тарихы және руханият тақырыптарында зерттеу жұмыстарын жүргізген. Ыстамбұл, Анкара, Қазан, Уфа, Орынбор, Баку, Ташкент, Алматы, Қоқан, Самарқан, Бұхара, Каир, Париж, Вашингтон сияқты қалалардың мұрағат қорлары мен ғылыми кітапханаларында жұмыс жасаған. Түркі халықтарынан шыққан ойшылдардың шығармалары мен өлең-жырларын қазақ тіліне аударған. Халықаралық іргелі ғылыми жобалар мен халықаралық ғылыми конференцияларға қатысып, баяндамалар жасаған. Ғылыми монографиялар мен танымдық жинақтардың авторы. Көптеген ғылыми басылымдар мен әдеби-танымдық журналдардың редакция алқаларына мүше ретінде енген. Түркиядағы А. Ясауи университетінің "Bilig" Түркі Әлемі әлеуметтік ғылымдар журналының кеңесшілер алқасының мүшесі, Әзірбайжан Ұлттық ғылым академиясы Тіл білімі институтының "Түркология" журналының редакция алқасының мүшесі, Халықаралық Түркі академиясының "Global Turk" журналының бас редакторы. «Поволжская археология (Қазан) «Востоковедение» (Уфа) журналдарының редакциялық алқа мүшесі.
+
−
Мерзімді басылымдарда 300-ге тарта ғылыми және танымдық-публицистикалық мақалалары жарық көрген. Еңбектері Түркия, АҚШ, Голландия, Франция, Польша, Чехия, Қытай және Ресей елдерінде жарияланған.
+
−
* Мұстафа Шоқай. Анкара, 2001 ж.,
+
−
* Тараз тарихы. Тараз, 2005 ж.,
+
−
* Түрік халықтары әдебиеті тарихы, (ұжымдық жинақ) Түркістан, 2005 ж.,
+
−
* Мұстафа Шоқай, Астана, 2007 ж.,
+
−
* Ұлық Түркістан, Астана, 2008.,
+
−
* Атымды адам қойған соң... Астана, 2008 ж.,
+
−
* Жерұйық. Астана, 2009 ж.
+
−
* Мұстафа. Астана, 2012 ж.
+
−
* «Мәңгі тас», Алматы, «Ғылым» баспасы, 2015 ж.
+
−
 
+
−
== Марапаттары ==
+
−
* Республикалық мүшәйралардың бірнеше дүркін жүлдегері.
+
−
* Дарын мемлекеттік жастар сыйлығының иегері (2008 ж.).
+
−
* Еңбектегі жетістіктері үшін Мемлекет басшысының Алғыс хатымен және мерекелік медальдармен марапатталған.
+
 
* Түркология саласындағы үздік жетістіктері үшін Күлтегін атындағы сыйлықпен марапатталған (2014 ж.).
 
* Түркология саласындағы үздік жетістіктері үшін Күлтегін атындағы сыйлықпен марапатталған (2014 ж.).
−
* "Түркі әлеміне қызмет" сыйлығымен марапатталды (2015 ж.).
 
−
* "Жаңа Түркия" Стратегиялық зерттеулер орталығы тағайындаған "Түркі тарихы және мәдениетіне қызмет" Алтын медалін алған (2015 ж.).
 
−
* Түркі дүниесі "Қызыл алма" сыйлығының иегері (2015 ж.).
 
 
* «Қазақстан халқы Ассамблеясына 20 жыл» мерекелік медалі (2015 ж.).
 
* «Қазақстан халқы Ассамблеясына 20 жыл» мерекелік медалі (2015 ж.).
−
* Түрік ошақтары ұйымы тарапынан тағайындалған «Түркі әлеміне қызметі үшін» сыйлығының иегері (2016 ж.).
+
* «Ақпарат саласының үздігі» төсбелгісімен марапатталды (2017)
−
* ТМД Парламентаралық ассамблея кеңесінің «Баспасөз және ақпаратты дамытуға сіңірген еңбегі үшін» белгісі (2016 ж.).
+
* «Қазақстан Республикасының дипломатиялық қызметіне 25 жыл» (2017)
−
* «Жібек жолы» стратегиялық зерттеу орталығы мен "Жібек жолы" журналы тарапынан тағайындалған «Түркі әлеміне қызметі үшін» марапатының иегері (2017 ж.)
+
* Түлкібас ауданының құрметті азаматы (2018)
 +
* Қазақстан халқы Ассамблеясының «Бiрлiк» алтын медалi (2019) <ref>https://www.inform.kz/kz/elordada-kazakstan-halky-assambleyasynyn-kogamdyk-zhane-memlekettik-nagradalarymen-marapattau-rasimi-otti_a3594165</ref>
 +
* Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері (2022)
 +
{{col-end}}
 +
 
 +
===Отбасы===
 +
Үйленген. Төрт ұл, бір қызы бар.
  
 
== Дереккөздер ==
 
== Дереккөздер ==
−
{{дереккөздер}}
+
{{дереккөздер|3}}
  
 
== Сыртқы сілтемелер ==
 
== Сыртқы сілтемелер ==
−
* [http://www.facebook.com/darhan.hidirali Facebook-тағы жеке парақшасы]  [https://twitter.com/DarkhanKydyrali TWITTER]-дегі жеке парақшасы
+
* [http://www.facebook.com/darhan.hidirali Facebook-тағы жеке парақшасы]   
−
 
+
* [https://twitter.com/DarkhanKydyrali TWITTER]-дегі жеке парақшасы
−
{{wikify}}
+
  
 
[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
 
[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
Жол нөмірі 110: Жол нөмірі 184:
 
[[Санат:Қазақстан ақындары]]
 
[[Санат:Қазақстан ақындары]]
 
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
 
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
 +
[[Санат:Қазақстан ақпарат министрлері]]

10:03, 2026 ж. маусымның 15 кезіндегі түзету

Үлгі:Мемлекеттік қайраткер Дархан Қуандықұлы Қыдырәлі (16 сәуір 1974 жыл, Түлкібас ауданы, Түркістан облысы) — Қазақстанның мемлекет және қоғам қайраткері, 2023 жылдан бастап Сенат депутаты. 2022–2023 жылдары Қазақстанның Ақпарат және қоғамдық даму министрі болды.

Қазақстанның Ұлттық ғылым академиясының-ның академигі (2020)<ref>Түркі академиясының президенті Дархан Қыдырәлі ҚР ҰҒА академигі болып сайландыҮлгі:Deadlink</ref> Аманат партиясы Саяси кеңес бюросының мүшесі.<ref>Дархан Қыдырәлі Nur Otan партиясы Саяси кеңесі бюросының құрамына сайланды</ref> II-сыныпты Төтенше және өкілетті уәкіл дипломатиялық рангі берілді.<ref>Халықаралық Түркі академиясының президенті Дархан Қыдырәліге ІІ сыныпты Төтенше және Өкілетті Уәкіл дипломатиялық дәрежесі берілдіҮлгі:Deadlink</ref>

Өмірбаяны

Дархан Қыдырәлі 1974 жылы 16 сәуірде Түркістан облысы қарасты Түлкібас ауданында дүниеге келген.

  • Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-де (1991-1992 ж) және Түркияның Мармара (1992-1996), Докуз Эйлүл (1996-1997), Эгей (1997-1998), Ыстамбұл (1998-2001) университеттерінде білім алған.
  • 1998 жылы Эгей унивреситетінде «Мұстафа Шоқайдың өмірі, қызметі және дүниетанымы» тақырыбында диссертация қорғады.
  • 2001 жылы Ыстамбұл университетінде "Түркістанда жәдитшілік қозғалысы және оның Түркиямен байланысы" докторлық диссертация қорғап, "философия докторы" ғылыми дәрежесін иеленген.
  • 2010 жылы Абай атындағы ҚазҰПУ-да "Біртұтас Түркістан идеясы" тақырыбында докторлық диссертация қорғап, тарих ғылымдарының докторы атанған.
  • Астанадағы Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің, Қырғызстандағы Ош университетінің құрметті профессоры. Халықаралық Ш. Айтматов академиясының академигі. Әзербайжан Ұлттық ғылым академиясының Құрметті докторы (2016 ж), Моңғолия Ұлттық ғылым академиясының Құрметті докторы (2017). Қырғыз Республикасының Ұлттық ғылым академиясының Құрметті академигі<ref>https://twesco.org/post/885 Үлгі:Webarchive</ref> (2022).

Еңбек жолы

Қоғамдық қызметі

  • Ұлттық құрылтай мүшесі
  • Мұсылман ақсақалдар кеңесі - Орталық Азия Бюросының бас үйлестірушісі
  • Қазақстан Республикасының Мемлекеттiк сыйлығын беру жөнiндегi комиссия мүшесі
  • Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің Қоғамдық кеңесінің төрағасы
  • Қазақстан жазушылар одағының басқарма мүшесі
  • Қожа Ахмет Яссауи атындағы Халықаралық Қазақ-Түрік университеті Өкілетті кеңесінің мүшесі
  • Саяси қуғын-сүргін құрбандарын толық ақтау жөніндегі мемлекеттік комиссия мүшесі

Ғылыми еңбектері

  • «Мұстафа Шоқай». Анкара, (2001).
  • «Тараз тарихы». Тараз, (2005).
  • «Түрік халықтары әдебиеті тарихы», (ұжымдық жинақ) Түркістан, (2005).
  • «Тарпаңды таңдап міндім тағалап». Тараз, (2005)
  • «Жүрегіне қаламын сүйеген». Астана, (2007)
  • «Мұстафа Шоқай», Астана, «Фолиант» баспасы, 2007 («Нартұлға» сериясы).
  • «Қазақ ұлт-азаттық қозғалысы. Ұлық Түркістан». Астана, (2008).
  • «Қазақ ұлт-азаттық қозғалысы. Тұтас Түркістан идеясы». Астана, (2008).
  • «Ұлық Түркістан», Астана, (2008)
  • «Атымды адам қойған соң...» Астана, (2008)
  • «Жерұйық». Астана, (2009).
  • «Әлемдік тұлға». Астана, (2010).
  • «Мұстафа». Астана, (2012).
  • «Мәңгі тас», Алматы, «Ғылым» баспасы, (2015)
  • «Ұлы дала тарихы», Астана, «Ғылым» баспасы, (2018)
  • «Ортақ түрік тарихы» (8 сынып), Баку, Нұр-Сұлтан, (2019)
  • «Мұстафа». Астана, (2024)
  • «Тамыр». Алматы, (2024)
  • «Абыздар аманаты». Алматы, (2024)
  • «Нүкте философиясы». Астана, (2024)
  • «Ташқа жазылған тарых». (2024)

Марапаттары

Үлгі:Col-begin Үлгі:Col-1-of-3

Мемлекеттік наградалар

  • Дарын мемлекеттік жастар сыйлығының иегері (2008 ж.).
  • «Парасат» ордені (2018) <ref>https://www.lenta.inform.kz/ru/akordada-tanymal-tulgalarga-memlekettik-nagradalar-tapsyryldy_a3477903/ Үлгі:Webarchive</ref>
  • ҚР Президентінің алғыс хаты (2010 ж.)
  • Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне – 20 жыл (2011 ж.)
  • Астана қаласының 20 жылдық мерекелік медалі (2018)
  • Қазақстан Республикасы Президентінің Алғысы (2019)
  • Қазақстан Республикасы Президентінің бұқаралық ақпарат құралдары саласындағы сыйлығы (2020)
  • «Қазақстан Конституциясына 25 жыл» мерекелік медалі (2020)
  • Қазақстан Республикасы Президентінің Алғыс хаты (2024)
  • III дәрежелі «Барыс» ордені (2024)

Үлгі:Col-2-of-3

Халықаралық

  • Түркі дүниесінің "Қызыл алма" сыйлығының иегері (2015 ж.)
  • "Түркі әлеміне қызмет" сыйлығымен марапатталды (2015 ж.)
  • "Жаңа Түркия" Стратегиялық зерттеулер орталығы тағайындаған "Түркі тарихы және мәдениетіне қызмет" Алтын медалін алған (2015 ж.)
  • ТМД Парламентаралық ассамблея кеңесінің «Баспасөз және ақпаратты дамытуға сіңірген еңбегі үшін» белгісі (2016 ж.)
  • Халықаралық «Жібек жолы» стратегиялық зерттеу орталығы мен "Жібек жолы" журналы тарапынан тағайындалған халықаралық «Жыл адамы» марапатының иегері (2017 ж.)
  • Венгрияның «Офицерлік крест» орденімен марапатталды (2017).<ref>http://twesco.org/ru/news/glava_akademii_nagrazhden_ordenom_vengrii/ Үлгі:Webarchive</ref>
  • Әзербайжанның «Достлуг» орденімен марапатталды (2018).<ref>http://www.inform.kz/ru/prezident-azerbaydzhana-nagradil-darhana-kydyrali-ordenom-dostlug_a3106911/ Үлгі:Webarchive</ref>
  • Моңғолияның «Алтын жұлдыз» орденімен марапатталды (2021)<ref>https://kaznews.mn/darkhan-kydyrali/ Үлгі:Webarchive</ref>
  • Қырғызстанның «Даңқ» медалімен марапатталды (2022) <ref>https://twesco.org/post/1055 Үлгі:Webarchive</ref>
  • Қырғызстанның «Достық» мемлекеттік наградасымен марапатталды (2024)

Үлгі:Col-3-of-3

Басқа марапаттар

  • Түркология саласындағы үздік жетістіктері үшін Күлтегін атындағы сыйлықпен марапатталған (2014 ж.).
  • «Қазақстан халқы Ассамблеясына 20 жыл» мерекелік медалі (2015 ж.).
  • «Ақпарат саласының үздігі» төсбелгісімен марапатталды (2017)
  • «Қазақстан Республикасының дипломатиялық қызметіне 25 жыл» (2017)
  • Түлкібас ауданының құрметті азаматы (2018)
  • Қазақстан халқы Ассамблеясының «Бiрлiк» алтын медалi (2019) <ref>https://www.inform.kz/kz/elordada-kazakstan-halky-assambleyasynyn-kogamdyk-zhane-memlekettik-nagradalarymen-marapattau-rasimi-otti_a3594165</ref>
  • Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері (2022)

Үлгі:Col-end

Отбасы

Үйленген. Төрт ұл, бір қызы бар.

Дереккөздер

Үлгі:Дереккөздер

Сыртқы сілтемелер

«https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=Дархан_Қуандықұлы_Қыдырәлі&oldid=122075» бетінен алынған