Нұсқалар арасындағы айырмашылық: "Нарынбай Жанкөбекұлы"
ш (1 түзету) |
|||
| Жол нөмірі 1: | Жол нөмірі 1: | ||
| − | + | {{Әскери қайраткер | |
| − | + | |толық есімі = Нарынбай Жанкөбекұлы | |
| − | + | |шынайы есімі = Нарынбай би Жанкөбекұлы | |
| + | |суреті = | ||
| + | |сурет тақырыбы = Нарынбай би суреті | ||
| + | |туған күні = 17 ғасырдың басы | ||
| + | |туған жері = [[Түркістан]] | ||
| + | |қайтыс болған күні = 18 ғасырдың соңы | ||
| + | |қайтыс болған жері = Ташкент | ||
| + | |лақап аты = Нар дауысты Нарынбай би | ||
| + | |бүркеніш аты = | ||
| + | |мемлекет = [[Сурет:Flag of the Kazakh Khanate.svg|border|22px]] [[Қазақ хандығы]] | ||
| + | |қызмет еткен жылдары = | ||
| + | |атағы = Би, батыр, қолбасшысы | ||
| + | |әскер түрі = Атты әскер | ||
| + | |басқарды = [[Орта жүз]]: [[Найман]], [[Арғын]], [[Қоңырат]]<br> [[Кіші жүз]]: [[Төртқара]], [[Табын]], [[Әлімұлы]]<br>[[Ұлы жүз]]: [[Дулат]]; және сарт-өзбек, тәжік | ||
| + | |әскери бөлімі = | ||
| + | |шайқасы = Жоңғар шапқыншылығына қарсы шайқас | ||
| + | |марапаттары = | ||
| + | |байланысы = [[Тәуке хан]] | ||
| + | |отставкада = | ||
| + | |қолтаңбасы = | ||
| + | |Commons = | ||
| + | }} | ||
| + | '''Нарынбай Жанкөбекұлы''' (''Нарынбай би''; 17 ғасыр бас кезі, қазіргі [[Түркістан облысы]] – 18 ғасыр соңы, [[Ташкент]] қаласының маңы) – [[Қазақ]] халқының атақты [[би]]і, [[батыр|аға батыры]], қоғам қайраткері. Нарынбай халыққа өте беделді, от ауызды, орақ тілді, шешен болған. | ||
| − | == | + | Найман тайпасы [[Қаракерей]] руы Сыбан бөлімінен шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Х.М.Ғабжалилов|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Қазақ ру-тайпаларының тарихы. Найман |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Алаш ТЗО, Полиграфкомбинат|жыл= 2008|томы= 10|беттері= |барлық беті= 430|сериясы= |isbn= 9965-765-21-09|тиражы= 1000}}</ref> |
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | == | + | |
| − | < | + | |
| − | + | [[Тәуке хан]] тұсында сыртқы жауға қарсы шайқаста ерлігімен көзге түскен. | |
| − | + | Осы батырлығы үшін сол кездері Қазақ хандығына қараған [[Ташкент]]тің он екі қақпасының біріне бек болып тағайындалған. Ел-жұртына қамқор, жетім-жесірге жанашыр би халық арасында «'''''Нар дауысты Нарынбай би'''''» атанған. | |
| − | [[ | + | Соңғы уақытқа дейін [[Ташкент]]те [[Нарынбай қақпасы]] сақталғандығы айтылады. Ел аузында Нарынбай туралы “Құраманы ел қылған, Қақты жерді көл қылған. Жақынындай бөгдені, Баласымен тең қылған” деген сөз сақталған. Нарынбайдың ұлы Қу дауысты [[Құттыбай]] би [[Тәуке хан]]ның билер кеңесінің құрамына еніп, мемлекет басқару ісіне араласқан, [[Қытай]]ға барған тұңғыш қазақ елшілерінің бірі. Оның баласы [[Байқара би]], одан кейін [[Ақтайлақ Байғараұлы|Ақтайлақ би]] қазақ тарихындағы белгілі [[тұлға]]лар болса, одан әрі [[Кеңесбай]] – [[Жарқынбай]]– [[Жұмахан]] билер кеңес заманына дейін билік құрған. Нарынбай бастаған билер әулетінің қазақ тарихындағы орнын [[Мұхамеджан Тынышбаев]] жоғары бағалаған, қазақ ақыны [[Дулат Бабатайұлы]] жырға қосқан. |
| + | Әдебиеттер: [[Тынышбаев М.]], Материалы к истории Киргиз-казахского народа, [[Ташкент]], 1925; [[Хасенов Ә.]], Қазақ халқының бес мың жылдық баяны, [[Алматы]], 1998 жылы; Атасы асыл сөздің Ақтайлақ би,[[Алматы]], 1999; [[Бабатайұлы Д.]], Шығармалары мен тағылымы, [[Алматы]], 2003 . | ||
| + | |||
| + | {{wikify}} | ||
{{stub}} | {{stub}} | ||
| + | |||
| + | [[Санат:Қазақ би-шешендері]] | ||
| + | [[Санат:Қазақ батырлары]] | ||
00:30, 2024 ж. қазанның 3 кезіндегі түзету
Үлгі:Әскери қайраткер Нарынбай Жанкөбекұлы (Нарынбай би; 17 ғасыр бас кезі, қазіргі Түркістан облысы – 18 ғасыр соңы, Ташкент қаласының маңы) – Қазақ халқының атақты биі, аға батыры, қоғам қайраткері. Нарынбай халыққа өте беделді, от ауызды, орақ тілді, шешен болған.
Найман тайпасы Қаракерей руы Сыбан бөлімінен шыққан.<ref>Үлгі:Кітап</ref>
Тәуке хан тұсында сыртқы жауға қарсы шайқаста ерлігімен көзге түскен.
Осы батырлығы үшін сол кездері Қазақ хандығына қараған Ташкенттің он екі қақпасының біріне бек болып тағайындалған. Ел-жұртына қамқор, жетім-жесірге жанашыр би халық арасында «Нар дауысты Нарынбай би» атанған.
Соңғы уақытқа дейін Ташкентте Нарынбай қақпасы сақталғандығы айтылады. Ел аузында Нарынбай туралы “Құраманы ел қылған, Қақты жерді көл қылған. Жақынындай бөгдені, Баласымен тең қылған” деген сөз сақталған. Нарынбайдың ұлы Қу дауысты Құттыбай би Тәуке ханның билер кеңесінің құрамына еніп, мемлекет басқару ісіне араласқан, Қытайға барған тұңғыш қазақ елшілерінің бірі. Оның баласы Байқара би, одан кейін Ақтайлақ би қазақ тарихындағы белгілі тұлғалар болса, одан әрі Кеңесбай – Жарқынбай– Жұмахан билер кеңес заманына дейін билік құрған. Нарынбай бастаған билер әулетінің қазақ тарихындағы орнын Мұхамеджан Тынышбаев жоғары бағалаған, қазақ ақыны Дулат Бабатайұлы жырға қосқан.
Әдебиеттер: Тынышбаев М., Материалы к истории Киргиз-казахского народа, Ташкент, 1925; Хасенов Ә., Қазақ халқының бес мың жылдық баяны, Алматы, 1998 жылы; Атасы асыл сөздің Ақтайлақ би,Алматы, 1999; Бабатайұлы Д., Шығармалары мен тағылымы, Алматы, 2003 .
