Нұсқалар арасындағы айырмашылық: "Әбіш Кекілбайұлы"

Қазақ Энциклопедиясы жобасынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
(фото косылган)
 
ш (1 түзету)
 
(2 қатысушының арадағы 2 түзетуі көрсетілмеген)
Жол нөмірі 3: Жол нөмірі 3:
 
  | Қазақша есімі        = Әбіш Кекілбайұлы  
 
  | Қазақша есімі        = Әбіш Кекілбайұлы  
 
  | Шынайы есімі        =  
 
  | Шынайы есімі        =  
−
  | Суреті              = Abish Kekilbayev with book.jpg
+
  | Суреті              = Abish Kekilbayev2.jpg
 
  | Сурет ені            =  
 
  | Сурет ені            =  
−
  | Атауы                =  
+
  | Атауы                = Кекілбайұлы Астанадағы үйінде, 2011 жыл
−
  | Титулы              = II және III шақырылымындағы  [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Қазақстан Республиасы Парламент Сенатының]] депутаты  
+
  | Титулы              = [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Парламент Сенаты]]ның депутаты  
−
  | Ту                  =  
+
  | Ту                  = Flag of Kazakhstan.svg
−
  | Ту2                  =  
+
  | Ту2                  =Emblem of Kazakhstan.svg
−
| Реті                =
+
  | Басқара бастады      = 24 ақпан 2002
−
  | Басқара бастады      = 02.2002
+
  | Басқаруын аяқтады    = 11 наурыз 2010
−
  | Басқаруын аяқтады    = 03.2010
+
 
  | Ізашары              =  
 
  | Ізашары              =  
 
  | Ізбасары            =  
 
  | Ізбасары            =  
−
  | Президент            = [[Нұрсұлтан Назарбаев]]  
+
  | Президент            = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]  
 
  | Премьер              =  
 
  | Премьер              =  
−
  | Титулы_2            = [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік хатшысы]]
+
  | Титулы_2            = [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеңесшісі|Мемлекеттік хатшы]]
−
  | Ту_2                =  
+
  | Ту_2                = flag of  Kazakhstan.svg
−
  | Ту2_2                =  
+
  | Ту2_2                = emblem of Kazakhstan.svg
−
| Реті_2              = 2
+
  | Басқара бастады_2    = 30 қазан 1996
−
  | Басқара бастады_2    = 01.1996
+
  | Басқаруын аяқтады_2  = 26 қаңтар 2002
−
  | Басқаруын аяқтады_2  = 10.1996
+
  | Ізашары_2            = [[Ахметжан Смағұлұлы Есімов|Ахметжан Есімов]]  
−
  | Ізашары_2            = [[Ахметжан Смағұлұлы Есімов]]  
+
  | Ізбасары_2          = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]
−
  | Ізбасары_2          = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]]
+
  | Титулы_3            = [[Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісі|Парламент Мәжілісі]]нің депутаты  
−
  | Титулы_3            = I шақырылымдағы Қазақстан Республикасы Парламент Мәжілісінің депутаты, Халықаралық қатынастар, қорғаныс және қауіпсіздік комитетінің төрағасы.
+
  | Ту_3                =Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg
−
  | Ту_3                =  
+
  | Ту2_3                =Emblem of Kazakhstan.svg
−
  | Ту2_3                =  
+
  | Басқара бастады_3    =9 желтоқсан 1995
−
| Реті_3              =
+
  | Басқаруын аяқтады_3  =30 қазан 1996
−
  | Басқара бастады_3    =  
+
−
  | Басқаруын аяқтады_3  =  
+
 
  | Ізашары_3            =  
 
  | Ізашары_3            =  
 
  | Ізбасары_3          =  
 
  | Ізбасары_3          =  
−
  | Титулы_4            = XIII шақырылымдағы Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің төрағасы
+
  | Титулы_4            = [[Қазақстан Жоғарғы Кеңесі]]нің төрағасы
−
  | Ту_4                =  
+
  | Ту_4                = Flag of Kazakhstan.svg
−
  | Ту2_4                =  
+
  | Ту2_4                =Emblem of Kazakhstan.svg
 
  | Реті_4              =  
 
  | Реті_4              =  
−
  | Басқара бастады_4    = 04.1994
+
  | Басқара бастады_4    = 20 сәуір 1994
−
  | Басқаруын аяқтады_4  = 03.1995
+
  | Басқаруын аяқтады_4  = 11 наурыз 1995
−
  | Ізашары_4            =  
+
  | Ізашары_4            =[[Серікболсын Әбділдаұлы Әбділдин|Серікболсын Әбділдин]]
−
  | Ізбасары_4          =  
+
  | Ізбасары_4          = лауазым жойылды
 
  | Туған күні        = 6.12.1939
 
  | Туған күні        = 6.12.1939
−
  | Туған жері        = [[Оңды]] ауылы, [[Маңғыстау ауданы]], [[Маңғыстау облысы]]
+
  | Туған жері        = [[Оңды]] ауылы, {{туғанжері|Маңғыстау ауданы|Маңғыстау ауданында}}, [[Маңғыстау облысы]]
 
  | Қайтыс болған күні  = 11.12.2015
 
  | Қайтыс болған күні  = 11.12.2015
−
  | Қайтыс болған жері  = [[Астана]]
+
  | Қайтыс болған жері  = {{қайтысболғанжері|Астана|Астанада}}
−
  | Жерленді            = [[Қазақстан Республикасының Ұлттық пантеоны]]
+
  | Жерленді            = [[Ұлттық пантеон]]
 
  | Діні                = ислам
 
  | Діні                = ислам
 
  | Әкесі                = Кекілбай Қоқымұлы
 
  | Әкесі                = Кекілбай Қоқымұлы
 
  | Анасы                = Айсәуле Жұмабайқызы  
 
  | Анасы                = Айсәуле Жұмабайқызы  
 
  | Жұбайы              = Жумабаева Клара Калекенқызы
 
  | Жұбайы              = Жумабаева Клара Калекенқызы
−
  | Балалары            = ұлдары - Әулет Қожаназар (1965-2013), Дәулет (1975); қыздары - Заузат (1967), Сәулет (1971)
+
  | Балалары            = '''ұлдары:''' Әулет Қожаназар (1965-2013), Дәулет (1975); '''қыздары:''' Заузат (1967), Сәулет (1971)
−
  | Партиясы            =  
+
  | Партиясы            = КОКП
 
  | Білімі              = [[Қазақ ұлттық университеті]], Филология факультеті,  
 
  | Білімі              = [[Қазақ ұлттық университеті]], Филология факультеті,  
 
  | Мамандығы            = Қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің оқытушысы  
 
  | Мамандығы            = Қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің оқытушысы  
 
  | Қолтаңбасы          =  
 
  | Қолтаңбасы          =  
−
  | Сайты                =  
+
  | Сайты                = www.kekilbayev.kz
 
  | Commons              =  
 
  | Commons              =  
 
  | Марапаттары          =  
 
  | Марапаттары          =  
Жол нөмірі 77: Жол нөмірі 74:
 
}}
 
}}
  
−
''' Әбіш Кекілбайұлы''' ([[6 желтоқсан]] [[1939 жыл]], [[Оңды]] ауылы, [[Маңғыстау облысы]] - [[11 желтоқсан]] [[2015 жыл]], Астана қаласы) - Қазақстанның халық жазушысы, мемлекет және қоғам қайраткері. [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік хатшысы|Қазақстан Республикасының алғашқы Мемлекеттік хатшысы]] ([[1996]]-[[2002]]), [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Парламент Сенатының депутаты]] (2002-2015).
+
'''Әбіш Кекілбайұлы''' ([[6 желтоқсан]] [[1939 жыл]], [[Оңды]] ауылы, [[Маңғыстау облысы]] – [[11 желтоқсан]] [[2015 жыл]], [[Астана]]) — Қазақстанның халық жазушысы, мемлекет және қоғам қайраткері. [[Қазақстан Жоғарғы Кеңесі]]нің соңғы төрағасы (1994-1995), [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеңесшісі|Мемлекеттік хатшы]] (1996-2002), [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Парламент Сенатының депутаты]] (2002-2010).
 +
 
 +
Қазақстанның халық жазушысы, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты, Қазақстанның Еңбек Ері (2009) көрнекті мемлекеттік, қоғам қайраткері, Қазақстан Республикасы Ұлттық Ғылым Академиясының академигі (2009).
  
 
== Өмірбаяны ==
 
== Өмірбаяны ==
−
Атақты қаламгердің әдебиетке құмарлығы мектеп қабырғасында басталады. 1957 жылы 5 мамыр «Лениншіл Жастың» белсенді ауылдық тілшісі ретінде Қазақстан Комсомолы Орталық Комитетінің мақтау қағазымен марапатталады.
+
Әбіш Кекілбайұлы [[1939 жыл]]ы [[6 желтоқсан]] күні [[Маңғыстау облысы]], [[Маңғыстау ауданы]] (бұрынғы Гурьев облысы), Оңды ауылының Мырзайыр деген жерінде туған.
−
1957 жылы Қазақ Мемлекеттік Университетінің филология факультетіне түседі. Университетте әдебиет бірлестігін басқарып, жас талаптар шоғырын жарыққа шығарады. Соңғы курста оқып жүріп, «Қазақ әдебиеті» газетінде қызмет атқарады. Мұнда ол сыншылық қабілетімен көзге түседі. «Қазақ әдебиетінен» кейін 1962-65 жылдар аралығында «Лениншіл Жас» газетінде бөлім меңгерушісі болып істеді.
+
 
−
Ол Қазақстанның халық жазушысы, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты, Қазақстанның Еңбек Ері (2009) көрнекті мемлекеттік, қоғам қайраткері, Қазақстан Республикасы Ұлттық Ғылым Академиясының академигі (2009), Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университетінің, Л. Гумилев атындағы Ұлттық Университетінің, Ақтау Атырау, Батыс Қазақстан, Шығыс Қазақстан, Жезқазған Университетінің және ҚР Әлеуметтік ғылымдар академиясының құрметті профессоры, АҚШ-тың Кентуки штатының құрметті полковнигі, Маңғыстау, Атырау обылысындарының, сондай-ақ республикамыздың бірқатар аудандырының құрметті азаматы.
+
1947 жылы Таушықтағы мектептің 1 сыныбына барып, 1948–1954 жылдары Оңды орталау, ал 1956–1957 жылдары Үштағандағы орта мектепте оқиды. 1957 жылы 5 мамыр [[Жас Алаш (газет)|«Лениншіл Жастың»]] белсенді ауылдық тілшісі ретінде Қазақстан Комсомолы Орталық Комитетінің мақтау қағазымен марапатталады.
−
2015 жылдың 11 желтоқсанында дүниеден өтті. Мүрдесі ұлттық пантеонға жерленді.
+
 
 
=== Отбасы ===
 
=== Отбасы ===
−
Әбіш Кекілбайұлы [[1939 жыл]]ы [[6 желтоқсан]] күні [[Маңғыстау облысы]], [[Маңғыстау ауданы]] (бұрынғы Гурьев облысы), Оңды ауылының Мырзайыр деген жерінде туған. Арғы атасы Жаңайұлы Қожаназар қазақтар көшін Маңғыстауға бастап келген топтан. Белгілі білікті, беделді, дәулетті адам. Ата шаңырағын ұстап қалған ұрпағы Жаманқұл немересі Кекілбайды үйлендірген соң, [[1924 жыл]]ы Оңдыда қайтыс болған.
+
Арғы атасы Жаңайұлы Қожаназар қазақтар көшін Маңғыстауға бастап келген топтан. Белгілі, білікті, беделді, дәулетті адам. Ата шаңырағын ұстап қалған ұрпағы Жаманқұл немересі Кекілбайды үйлендірген соң, [[1924 жыл]]ы Оңдыда қайтыс болған.<ref>https://boz.kz/article/82617171357894.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190408114305/https://boz.kz/article/82617171357894.html|date=2019-04-08}}</ref>
 +
 
 +
[[1928 жыл|1928]]–[[1931 жыл]]дары асыра сілтеу, тәркілеу кезінде Кекілбай мекеннен көшіп [[Түрікменстан|Түрікменстанның]] [[Красноводск]] портында жүкші, [[Бекдаш]] химия кәсіпорнында біраз жыл жұмысшы болып істеп, елге [[1937 жыл]]ы [[Баку]] мен [[Махачқала]] арқылы оралған соң Оңдыдағы колхозда колхозшы, [[Таушық]] кенішінде шахтер болды. [[1942 жыл]]ы соғысқа алынып, майданда 3 рет жараланып, [[Волгоград|Сталинград]] маңында қайтыс болады. Алайда Кекілбайдың дүниеден өткенін үй ішіне бірнеше жылдан соң ғана хабарлайды. Кекілбай соғысқа аттанған жылы анасының ішінде қыз бала қалады. Оның есімін Тілектес деп қояды.
 +
 
 +
Әбіш Кекілбайұлының анасы Айсәуле Жұмабайқызы дәулетті, ел ішінде аты шыққан бидің отбасында дүниеге келіп, тәрбиеленген. [[1936]] жылы әуелі Оңдыда колхозшы, Таушықта 1942–1945 жылдар аралығында стахановшы шахтер, 1945–1962 жылдары «Екпінді» колхозында жұмыс істеді.
  
−
[[1928]]-[[1931 жыл]]дары асыра сілтеу, тәркілеу кезінде Кекілбай мекеннен көшіп [[Түркіменстан|Түркменстанның]] [[Красноводск]] портында жүкші, [[Бекдаш]] химия кәсіпорнында біраз жыл жұмысшы болып істеп, елге [[1937 жыл]]ы [[Баку]] мен [[Махачкала]] арқылы оралған соң Оңдыдағы колхозда колхозшы, [[Таушық]] кенішінде шахтер болды. [[1942 жыл]]ы соғысқа алынып, майданда 3 рет жараланып, [[Волгоград|Сталинград]] маңында қайтыс болады. Алайда Кекілбайдың дүниеден өткенін үй ішіне бірнеше жылдан соң ғана хабарлайды. Кекілбай соғысқа аттанған жылы анасының ішінде қыз бала қалады. Оның есімін Тілектес деп қояды.
+
Әбіш Кекілбайұлы [[1947]] жылы Таушықтағы мектептің 1 сыныбына барып, 1948–1954 жылдары Оңды орталау, ал 1956–1957 жылдары Үштағандағы орта мектепте оқиды.
  
−
Әбіш Кекілбайұлының анасы Айсәуле Жұмабайқызы дәулетті, ел ішінде аты шыққан бидің отбасында дүниеге келіп, тәрбиеленген. [[1936]] жылы әуелі Оңдыда колхозшы, Таушықта 1942-45 жылдар аралығында стахановшы шахтер, 1945-62 жылдары «Екпінді» колхозында жұмыс істеді.
+
Әдебиетке құмарлығы мектеп қабырғасында басталады. [[1957 жыл|1957 жылы]] [[5 мамыр]]  «[[Жас Алаш (газет)|Лениншіл жастың»]]  белсенді ауылдық тілшісі ретінде Қазақстан Комсомолы Орталық Комитетінің мақтау қағазымен марапатталады.
  
−
Әбіш Кекілбайұлы [[1957]] жылы Таушықтағы мектептің 1 сыныбына барып, 1948-1954 жылдары Оңды орталау, ал 1956-57 жылдары Үштағандағы орта мектепте оқиды.
+
{{cquote | Кітапты, бұрынғының кітаптарын көп оқитын. Бала болып алысып-жұлысу дегенді, бұрқырап беталды жүру, темекі тарту дегенді білмейтін. Балалардан гөрі үлкен кісілерге үйір еді. Олар да бетінен қақпайтын. Оныншы класты бітіргесін ауылдан да, ауданнан да қызмет ұсынды. Мен оған «былай бол» деп бір ауыз сөз, ақыл айтқан емеспін. Қызметке тұрып, ауылда қалайын деп жатқан жерінде жалғыз немере ағасы «Жас та болсаң, бассың оқы. Қызмет қайда қашады? Алматыға бар» деді. Алматыға да жалғыз кетті. Дәм айдап келген ғой, оқуын бітірген соң, осында қалды. |author=Айсәуле Жұмабайқызы |source= Ана сұхбатынан <ref>Әлия Бөпежанова, ''Әбіштің анасы''</ref> }}
  
−
Әдебиетке құмарлығы мектеп қабырғасында басталады. [[1957]] жылы [[5 мамыр]]  «[[Лениншіл Жас]]тың»  белсенді ауылдық тілшісі ретінде Қазақстан Комсомолы Орталық Комитетінің мақтау қағазымен марапатталады.
+
Жазушының жұбайының есімі – Клара Жұмабаева. Екеуі орта мектепте бірге оқыған. Бір күні жазда мектеп оқушыларының аудандық байқауы өтеді. Кекілбайдың Әбіші де тамашалау үшін концертке барған. Сахнада ән айтып тұрған ақ көйлек киген қызға жазушының көзі түседі. Сол жылы күзде Әбіш әлгі қызды қайта көреді. Сөйтіп танысады. Оқу орнын бітірген соң екеуі үйленеді. Клараның мамандығы – дәрігер.
  
−
{{cquote | Кітапты, бұрынғының кітаптарын көпоқитын. Бала болып алысып-жұлысу дегенді, бұрқырап беталды жүру, темекі тарту дегенді білмейтін. Балалардан гөрі үлкен кісілерге үйір еді. Олар да бетінен қақпайтын. Оныншы класты бітіргесін ауылдан да, ауданнан да қызмет ұсынды. Мен оған «былай бол» деп бір ауыз сөз, ақыл айтқан емеспін. Қызметке тұрып, ауылда қалайын деп жатқан жерінде жалғыз немере ағасы «Жас та болсаң, бассың оқы. Қызмет қайда қашады? Алматыға бар» деді. Алматыға да жалғыз кетті. Дәм айдап келген ғой, оқуын бітірген соң, осында қалды. |author=Айсәле Жұмабайқызы |source= Ана сұхбатынан <ref>Әлия Бөпежанова, ''Әбіштің анасы''</ref> }}
+
Ерлі-зайыпты төрт бала – Әулет (1965–2013) пен Дәулет (1975) есімді екі ұл, Зәузат  (1967) пен Сәулет (1971) есімді екі қыз тәрбиелеп өсірді. 2013 жылы Маңғыстауда үлкен ұлы Әулет жол апатынан қаза тапты. Әпкелері: Дыбыс пен Қаркөз Маңғыстауда тұрады, қарындасы Тілектес Қызылордада тұрады.
  
 
=== Қызмет жолы ===
 
=== Қызмет жолы ===
−
[[1957 жыл]]ы [[Қазақ ұлттық университеті|Қазақ Мемлекеттік Университетінің]] филология  факультетіне түседі. Университетте әдебиет бірлестігін басқарып, жас талаптар шоғырын жарыққа шығарады.  Соңғы курста оқып жүріп, «[[Қазақ әдебиеті]]» газетінде қызмет атқарады.
+
1957 жылы [[Қазақ ұлттық университеті|Қазақ Мемлекеттік Университетінің]] филология  факультетіне түседі. Университетте әдебиет бірлестігін басқарып, жас талаптар шоғырын жарыққа шығарады.  Соңғы курста оқып жүріп, «[[Қазақ әдебиеті]]» газетінде қызмет атқарады.
  
−
[[1962]] - [[1965 жыл]]дар аралығында «[[Жас Алаш (газет)|Лениншіл Жас]]» газетінде бөлім меңгерушісі болып істеді.
+
1962–1965 жылдар аралығында «[[Жас Алаш (газет)|Лениншіл Жас]]» газетінде бөлім меңгерушісі болып істеді.
  
−
[[1965]]-[[1968 жыл]]дары ҚазКСР Мәдениет министрлігінде,
+
1965–1968 жылдары ҚазКСР Мәдениет министрлігінде.
  
−
[[1968]]-[[1970 жыл]]дары [[Кеңес армиясы]]ның қатарында,
+
1968–1970 жылдары Кеңес армиясының қатарында.
  
−
[[1970]]-[[1975 жыл]]дары «[[Қазақфильм]]» студиясында [[бас редактор]],
+
1970–1975 жылдары «[[Қазақфильм]]» студиясында [[бас редактор]].
  
−
[[1975]]-[[1984 жыл]]дары [[Қазақстан КП ОК]] мәдениет бөлімінде нұсқаушы, сектор меңгерушісі,
+
1975–1984 жылдары Қазақстан КП ОК мәдениет бөлімінде нұсқаушы, сектор меңгерушісі.
  
−
[[1984]]-[[1986 жыл]]дары [[Қазақстан Республикасының Мәдениет министрлігі|ҚазКСР Мәдениет министрі]]нің орынбасары,
+
1984–1986 жылдары [[Қазақстан Республикасының Мәдениет министрлігі|ҚазКСР Мәдениет министрі]]нің орынбасары.
  
−
[[1986]]-[[1988 жыл]]дары [[Қазақстан жазушылар одағы]] басқармасының 2-ші хатшысы,
+
1986–1988 жылдары [[Қазақстан жазушылар одағы]] басқармасының 2-ші хатшысы.
  
−
[[1989]]-[[1990 жыл]]дары ҚазКСР тарихи және мәдени ескерткіштерді қорғау қоғамы Орталық кеңесінің төралқа төрағасы,
+
1989–1990 жылдары ҚазКСР тарихи және мәдени ескерткіштерді қорғау қоғамы Орталық кеңесінің төралқа төрағасы.
  
−
[[1990]] жылы Қазақстан КП ОК бөлім меңгерушісі.
+
1990 жылы Қазақстан КП ОК бөлім меңгерушісі.
  
−
[[1991]] жылы [[Жоғарғы Кеңес|Қазақстан Республикасы Жоғары Кеңесінің]] Мәдениет, тіл және ұлтаралық қатынастарды дамыту жөніндегі комитеттің төрағасы,
+
1991 жылы [[Қазақстан Жоғарғы Кеңесі|Қазақстан Республикасы Жоғары Кеңесінің]] Мәдениет, тіл және ұлтаралық қатынастарды дамыту жөніндегі комитеттің төрағасы.
  
−
[[1992]]-[[1993 жыл]]дары «[[Егемен Қазақстан]]» газетінің бас редакторы,
+
1992–1993 жылдары «[[Егемен Қазақстан]]» газетінің бас редакторы.
  
−
[[1993]]-[[1995 жыл]]дары Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеңесшісі.
+
1993–1995 жылдары Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеңесшісі.
 
   
 
   
−
[[1994]]-[[1995 жыл]]дары Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің төрағасы,
+
1994–1995 жылдары Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің төрағасы.
  
−
[[1996]]-[[2002 жыл]]дары [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік хатшысы]] болып істеді.
+
1996–2002 жылдары [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеңесшісі|Қазақстан Республикасының Мемлекеттік хатшысы]] болып істеді.
  
−
2002 жылдан бастап [[Қазақстан Республикасының Парламенті]] [[Сенат]]ының [[депутат]]ы. Әбіш Кекілбайұлы Қазақстан Жоғарғы Кеңесіне екі рет, [[Мәжіліс]]іне бір рет баламалы негізде депутат болып сайланады.
+
2002 жылдан бастап [[Қазақстан Республикасының Парламенті]] [[Сенат]]ының [[депутат]]ы. Әбіш Кекілбайұлы [[Қазақстан Жоғарғы Кеңесі|Қазақстан Жоғарғы Кеңесіне]] екі рет, Мәжілісіне бір рет баламалы негізде депутат болып сайланады.
  
−
== Шығармашлығы ==
+
2015 жылдың 10 желтоқсан күні Әбіш Кекілбайұлы дүниеден озды. Денесі [[Ұлттық пантеон|ұлттық пантеонға]] жерленді.
−
Әбіш Кекілбайұлының алғашқы өлеңдер жинағы «Алтын шуақ» [[1962]] жылы, «Бір шөкім бұлт» [[1965]] жылы жарық көрді.
+
[[Сурет:Место_захоронения_Абиша_Кекильбайулы_и_его_жены_в_Нац._пантеоне.jpg|нобай|оңға|Ұлттық пантеондағы әйелі екеуі қабірлері бастарына орнатылған бірыңғай құлпытас]]
  
−
[[Сурет:Abish Kekilbayev3.jpg|нобай|солға|Әбіш Кекілбаев]]
+
2020 жылдың 5 шілдесінде Әбіш Кекілбайұлының жары Клара Жұмабайқызы өмірден өтті.
−
Ауыл өмірінен жазылған повесть, әңгімелер жинағы «Дала балладалары» - Әбіш Кекілбайұлының кең тынысты эпик, суреткерлік болашағын танытады. [[1974]] жылы «Дәуірмен бетпе-бет» сын мақалалар жинағы, «Бір уыс топырақ», 1979 жылы «Тырау тырау тырналар», Маңғыстау түбегінің өткені, бүгіні, болашағы туралы «Ұйқыдағы арудың оянуы» тарихи танымдық баян, [[1982]] жылы «Шыңырау» повестер жинағы, 1992-93 жылдары Таңдамалы екі томдық, [[1995]] жылы «Заманмен сұхбат» [[1998]] жылы «Азаттықтың ақ таңы», публицистикалық мақалалары, толғамдары, [[1999]] жылы 12 томдық шығармалар жинағы жарыққа шықты.
+
  
−
Әбіш Кекілбайұлының «Үркер» ([[1981]]), «Елең-алаң» ([[1984]]) романдары қазақ әдебиетінің үлкен табысы ретінде бағаланып, [[Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлығы]]н алды.
+
== Шығармашылығы ==
−
+
Әбіш Кекілбайұлының алғашқы өлеңдер жинағы «Алтын шуақ» [[1962 жыл|1962 жылы]], «Бір шөкім бұлт» [[1965 жыл|1965 жылы]] жарық көрді. Лақап аты – Әбіш Таған.<ref>Қазақстан жазушылары. Анықтамалық. Алматы, «Жазушы» баспасы, 1982, 124 бет</ref>
 +
[[Сурет:Личные_вещи_Абиша_Кекильбайулы.jpg|нобай|оңға|ҚР Ұлттық мұражайындағы Ә. Кекілбайұлы қолданған көзілдірік пен ұлғайтқыш]]
  
−
[[2001]] жылы шыққан «Талайғы Тараз», [[2002]] жылы шыққан «Шандоз» тарихи тақырыпты ғылыми дәйекпен, дерекпен түсінікті ұғымды етіп жеткізудің жаңа бағыт-бағдарын белгілеп берді. [[2009]] жылы «Сыр десте» деп аталатын автордың көп жылдық ой-толғаулары, эссе, естелік, сөйлеген сөздерінің 5 томдық жинағы жарыққа шықты.
+
[[Сурет:Abish Kekilbayev3.jpg|нобай|солға|Әбіш Кекілбайұлы]]
 +
Ауыл өмірінен жазылған повесть, әңгімелер жинағы «Дала балладалары» - Әбіш Кекілбайұлының кең тынысты эпик, суреткерлік болашағын танытады. [[1974 жыл]]ы «Дәуірмен бетпе-бет» сын мақалалар жинағы, «Бір уыс топырақ», 1979 жылы «Тырау тырау тырналар», Маңғыстау түбегінің өткені, бүгіні, болашағы туралы «Ұйқыдағы арудың оянуы» тарихи танымдық баян, [[1982 жыл|1982 жылы]] «Шыңырау» повестер жинағы, 1992-93 жылдары Таңдамалы екі томдық, [[1995 жыл]]ы «Заманмен сұхбат» [[1998 жыл]]ы «Азаттықтың ақ таңы», публицистикалық мақалалары, толғамдары, [[1999 жыл]]ы 12 томдық шығармалар жинағы жарыққа шықты.
 +
2010–2013 жылдары «Жазушы» баспасында 20 томдық “толық” шығармалар жинағы шықты.
  
−
Әбіш Кекілбайұлының көптеген шығармалары [[ТМД]] халықтары мен шетел тілдеріне аударылған. Ол ҚазССР Мемлекеттік сыйлығының [[1986]], Қазақстан Республикасы Президентінің бейбітшілік және рухани келісім сыйлығының [[1995]], «Отан» орденімен [[1999]], Түркі елдері қауымдастығының шешімімен «Түркі дүниесіне сіңірген еңбегі үшін сыйлығын» алады. [[2003]] жылы «Қазақстанның Тұңғыш Президенті [[Нұрсұлтан Назарбаев]]» орденімен марапатталды.
+
Әбіш Кекілбайұлының «Үркер» (1981), «Елең-алаң» (1984) романдары қазақ әдебиетінің үлкен табысы ретінде бағаланып, [[Қазақстанның мемлекеттік сыйлығы|Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлығын]] алды.
  
−
=== Романдар ===
+
[[2001 жыл]]ы шыққан «Талайғы Тараз», [[2002 жыл]]ы шыққан «Шандоз» тарихи тақырыпты ғылыми дәйекпен, дерекпен түсінікті ұғымды етіп жеткізудің жаңа бағыт-бағдарын белгілеп берді. [[2009 жыл]]ы «Сыр десте» деп аталатын автордың көп жылдық ой-толғаулары, эссе, естелік, сөйлеген сөздерінің 5 томдық жинағы жарыққа шықты.
−
* «Шандоз»
+
 
−
* «Аңыздың ақыры»
+
Әбіш Кекілбайұлының көптеген шығармалары [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]] халықтары мен шетел тілдеріне аударылған. Ол ҚазССР Мемлекеттік сыйлығының (1986), Қазақстан Республикасы Президентінің бейбітшілік және рухани келісім сыйлығының (1995), «Отан» орденімен (1999), Түркі елдері қауымдастығының шешімімен «Түркі дүниесіне сіңірген еңбегі үшін сыйлығын» алады. [[2003 жыл]]ы [[Назарбаев ордені|«Қазақстанның Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаев» орденімен]] марапатталды.
−
* «Үркер»
+
 
−
* «Елең-Алаң»
+
{{col-begin}}
−
* «Конец легенды»
+
{{col-1-of-3}}
−
* «Плеяды – созвездие надежды»
+
;Романдар  
 +
* «Шандоз»  
 +
* «Аңыздың ақыры»
 +
* «Үркер»
 +
* «Елең-Алаң»
 +
* «Конец легенды»
 +
* «Плеяды – созвездие надежды»
 
* «Всполохи»
 
* «Всполохи»
  
−
=== Повестер ===
+
;Аудармалар
−
{| class="wikitable"
+
* К.Гоцци – «Туранбике ханшайым»
−
|-
+
* [[Анто́н Па́влович Че́хов|А.П.Чехов]] – «Ваня ағай»
−
! Қазақ тілінде
+
* [[Антонио Буеро Вальехо|Вальехо Антонио Буэро]]- «Бүгін мейрам, бүгін той»
 +
* [[Генрик Ибсен]]- «Үрей»
 +
* Л.Дарко – «Сүйіктім менің, Электра!»
 +
* [[Уильям Шекспир|У.Шекспир]] – «Ромео мен Джульетта»
 +
* [[Уильям Шекспир|У.Шекспир]] -«Кориолан»
 +
* [[Уильям Шекспир|У.Шекспир]] – «Король Лир»
 +
* [[Макс Фриш|М.Фриш]] – «Ғылым қуған Дон-Жуан»
  
−
|-
+
{{col-2-of-3}}
−
| * «Бір шөкім бұлт»
+
;Повестер
 +
* «Бір шөкім бұлт»
 
* «Күй»  
 
* «Күй»  
 
* «Бәйгеторы»  
 
* «Бәйгеторы»  
Жол нөмірі 166: Жол нөмірі 184:
 
* «Құс қанаты»  
 
* «Құс қанаты»  
 
* «Бір шоқ жиде»  
 
* «Бір шоқ жиде»  
−
* «Шеткері үй»  
+
* «Шеткері үй»
−
|}
+
  
−
=== Әңгімелер ===
+
{{col-3-of-3}}
−
{| class="wikitable"
+
; Әңгімелер
−
|-
+
* «Аш бөрі»
−
!  !!  !!
+
−
|-
+
−
|* «Аш бөрі»
+
 
* «Ең бақытты күн»
 
* «Ең бақытты күн»
 
* «Ажар»
 
* «Ажар»
Жол нөмірі 181: Жол нөмірі 195:
 
* «Ор теке»
 
* «Ор теке»
 
* «Ауыз»  
 
* «Ауыз»  
−
||
 
 
* «Көлденең көк атты»  
 
* «Көлденең көк атты»  
 
* «Есболай»  
 
* «Есболай»  
Жол нөмірі 190: Жол нөмірі 203:
 
* «Галстук сатушы қыз»  
 
* «Галстук сатушы қыз»  
 
* «Абылай хан»    
 
* «Абылай хан»    
−
||
 
 
* «Белая береза»  
 
* «Белая береза»  
 
* «Встречный-поперечный»  
 
* «Встречный-поперечный»  
Жол нөмірі 196: Жол нөмірі 208:
 
* «Ну и чудеса!»
 
* «Ну и чудеса!»
 
* «После встречи»
 
* «После встречи»
−
|}
 
  
−
=== Аудармалар ===
+
{{col-end}}
−
* [[Ка́рло Го́цци|К.Гоцци]] – «Туранбике ханшайым»
+
−
* [[Анто́н Па́влович Че́хов|А.П.Чехов]] – «Ваня ағай»
+
−
* [[Антонио Буеро Вальехо|Вальехо Антонио Буэро]]- «Бүгін мейрам, бүгін той»
+
−
* [[Генрик Ибсен]]- «Үрей»
+
−
* Л.Дарко – «Сүйіктім менің, Электра!»
+
−
* [[Уильям Шекспир|У.Шекспир]] – «Ромео мен Джульетта»
+
−
* [[Уильям Шекспир|У.Шекспир]] -«Кориолан»
+
−
* [[Уильям Шекспир|У.Шекспир]] – «Король Лир»
+
−
* [[Макс Фриш|М.Фриш]] – «Ғылым қуған Дон-Жуан»
+
  
 
==  Марапаттары ==
 
==  Марапаттары ==
 +
{{col-begin}}
 +
{{col-1-of-3}}
 +
; Мемлекеттік наградалар
 +
 
* [[Қазақстанның Еңбек Ері Алтын жұлдызы|Қазақстанның Еңбек Ері]]
 
* [[Қазақстанның Еңбек Ері Алтын жұлдызы|Қазақстанның Еңбек Ері]]
 
* [[Отан ордені]]
 
* [[Отан ордені]]
 
* [[Назарбаев ордені]]
 
* [[Назарбаев ордені]]
−
* [[ҚР Тәуелсіздігіне 10 жыл (медаль)|ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл медалі]]
+
* [[Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігіне 10 жыл (медаль)|ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл медалі]]
−
* [[ҚР Парламенті 10 жыл|ҚР Парламентіне 10 жыл медалі]]
+
* [[Қазақстан Республикасы Парламентіне 10 жыл|ҚР Парламентіне 10 жыл медалі]]
 
* [[Астанаға 10 жыл (медаль)|Астана қаласына 10 жыл медалі]]
 
* [[Астанаға 10 жыл (медаль)|Астана қаласына 10 жыл медалі]]
 
* [[Құрмет ордені|Құрмет белгісі ордені]]
 
* [[Құрмет ордені|Құрмет белгісі ордені]]
 +
{{col-2-of-3}}
 +
 +
; Халықаралық марапаттар
 
* [[Достастық|Достастық ордені]]
 
* [[Достастық|Достастық ордені]]
 
* Қазақстанның Мемлекеттік сыйлығының иегері
 
* Қазақстанның Мемлекеттік сыйлығының иегері
−
* Елбасының бейбітшілік және рухани келісім сыйлығының иегері (1995 ж.)
+
 
 +
{{col-3-of-3}} 
 +
; Марапаттар
 
* Қазақстанның халық жазушысы
 
* Қазақстанның халық жазушысы
−
* Маңғыстау облысының құрметті азаматы <ref>"Қазақ энциклопедиясы"</ref>
+
* Маңғыстау облысының құрметті азаматы <ref>"Қазақ энциклопедиясы"</ref>  
 +
{{col-end}}
 +
Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университетінің, Л. Гумилев атындағы Ұлттық Университетінің, Ақтау, Атырау, Батыс Қазақстан, Шығыс Қазақстан, Жезқазған Университетінің және ҚР Әлеуметтік ғылымдар академиясының құрметті профессоры, АҚШ-тың Кентуки штатының құрметті полковнигі, [[Маңғыстау облысы|Маңғыстау]], Атырау обылысындарының, сондай-ақ республикамыздың бірқатар аудандырының құрметті азаматы. 2015 жылдың 11 желтоқсанында дүниеден өтті. 
 +
 
 +
== Әбіш Кекілбай атында ==
 +
[[Сурет:Мемориальная_доска_к_дому,_где_жил_Абиш_Кекильбайулы_в_Астане_последние_10_лет.jpg|нобай|Өмірінің соңғы 10 жылы өткен үйдегі ескерткіш тақта. Астана қаласы, Қонаев көшесі, 14-үй]]
 +
 
 +
2019 жылы Маңғыстау өңірінде халық жазушысы Әбіш Кекілбайұлына ескерткіш ашылды. [[Ақтау|Ақтау қаласында]] бой көтерген ескерткіштің авторы – мүсінші, суретші Көшер Байғазы. Қоладан тұрғызылған ескерткіштің биіктігі – 3,5 метр. Салмағы – 3,5 тонна.
  
−
== Отбасы ==
+
* Әбіш Кекілбайұлы атындағы көше ([[Астана]])
−
: Жары - Жұмабаева Клара Жұмабайқызы
+
* Әбіш Кекілбайұлы атындағы көше ([[Алматы]])( бұрынғы атауы Коблукова) <ref>[https://massaget.kz/layfstayl/debiet/53702/  Алматыда Әбіш Кекілбаев пен Фариза Оңғарсынова атындағы көшелер пайда болды]</ref>.
−
: Ұлдары: Аулет 1965 - 2013. 2013 жылы Маңғыстауда жол апатында қайтыс болды. Даулет - 1975 жылы туған.   
+
* Әбіш Кекілбайұлы атындағы көше ([[Орал]])( бұрынғы атауы Комсомольская) <ref>[https://qazradio.fm/kz/news/15995/  Батыс өңірінде 12 елді мекен, 52 көше атауы өзгертілді]</ref>,<ref>https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V20Z0006095Орал{{Deadlink|date=March 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} қаласының кейбір құрамдас бөліктеріне атау беру және қайта атау туралы]</ref>.
−
: Қыздары: Заузат 1967 жылы туған, Сәулет 1971 жылы туған.  
+
* Әбіш Кекілбайұлы атындағы Оңды орта мектебі (Маңғыстау облысы) <ref>[https://egemen.kz/article/173938-ondy-orta-mektebine-abish-kekilbayuly-esimi-berildi  Онды орта мектебіне Әбіш Кекілбайұлы есімі берілді]</ref>.
−
: 6 немеренің атасы <ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені – 2011. 2 томдық анықтамалық. Алматы, 2011. ISBN 978-601-278-473-2</ref>
+
* Әбіш Кекілбайұлы атындағы BINOM мектебі (Астана) <ref>[https://binom.edu.kz/%D3%99%D0%B1%D1%96%D1%88-%D0%BA%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2-%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B-binom-school-%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF-%D0%BB%D0%B8%D1%86/  Әбіш Кекілбаев атындағы BINOM мектебі]</ref>.
−
: Әпкелері: Дыбыс пен Қаркөз Маңғыстауда тұрады.  
+
* Ә. Кекілбайұлы атындағы Маңғыстау облыстық тарихи-өлкетану музейі ([[Ақтау]]) <ref>[https://qamshy.kz/article/52696-aqtauda-abish-kekilbayuly-atyndaghy-muzey-ashyldy Ақтауда Әбіш Кекілбайұлы атындағы музей ашылды]</ref>.
−
: Қарындасы Тілектес Қызылордада тұрады.
+
*  Әуе қалашығындағы 900 орындық №72 Әбіш Кекілбайұлы атындағы жалпы білім беретін ІТ мектеп-лицейі  ([[Ақтөбе]]) <ref>[https://aqtobegazeti.kz/?p=71715  Әбіш Кекілбаев атындағы мектеп ашылып, Фариза Оңғарсынова атындағы білім ошағында мемориалдық тақта орнатылды]</ref>.
 +
* Әбіш Кекілбайұлы атындағы ғылыми-зерттеу зертханасы (Ш.Есенов университеті)<ref>[http://ped.yu.edu.kz/laboratoriya/%D3%98bish-kekilbaev-atynda%D2%93y-%D2%93ylymi-zertteu/  Әбіш Кекілбаев атындағы ғылыми-зерттеу ]</ref>.
 +
* Әбіш Кекілбайұлы атындағы аудитория ашылды ([[Еуразия ұлттық университеті]])
 +
* Әбіш Кекілбайұлының атындағы оқу залы ([[Ұлттық академиялық кітапхана]]) <ref>[https://adebiportal.kz/kz/blogs/view/abis-kekilbaiuly-atyndagy-oqu-zaly-asylady__3326 «Әбіш Кекілбайұлы» атындағы оқу залы ашылады]</ref>.
 +
* Әбіш Кекілбайұлы атындағы аудитория ([[Қазақ ұлттық университеті]])  <ref>[https://baribar.kz/114126/almatyda-abish-kekilbaev-atyndaghy-auditoriya-ashyldy/  Алматыда Әбіш Кекілбаев атындағы аудитория ашылды]</ref>.
 +
* Әбіш Кекілбайұлы атындағы аллея (Астана) <ref>[https://qazaquni.kz/rukhaniyat/84564-astanada-aebish-kekilbaev-atyndaghy-all  Астанада Әбіш Кекілбаев атындағы аллея ашылады]</ref>.
 +
* Әбіш Кекілбайұлы атындағы мәдени орталық (Ақтау)<ref>[https://aikyn.kz/7156/8921-toqaevtyng-tapsyrmasy-aebish-kekilbaev/  Тоқаевтың тапсырмасы: Әбіш Кекілбаевтың Ақтаудағы музейінің құрылысы 2020 жылы аяқталады]</ref>.
  
 
== Сыртқы сілтемелер ==
 
== Сыртқы сілтемелер ==
−
* [http://kitap.kz/index.php/catalog/author/1380-abish_kekilbaev Қазақстанның ашық кітапханасындағы Әбіш Кекілбайұлының шығармалары]
+
* [http://www.kekilbayev.kz Әбіш Кекілбайұлының сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180802201342/http://kekilbayev.kz/ |date=2018-08-02 }}
−
* [http://www.kekilbayev.kz Әбіш Кекілбайұлының сайты]
+
* [https://adebiportal.kz/kz/authors/aboutauthor/3352 Әбіш Кекілбайұлы] [[Әдебиет порталы|Adebiportal.kz]] сайтында
 +
*  Әбіш Кекілбайұлының қазасына қатысты  мемлекет және қоңам қайраткерлері тарапынан айтылған сөздер [https://qazaqadebieti.kz/3014/ulie-bish-lemi Әулие Әбіш әлемі] «Қазақ әдебиеті», 18.12.2015
 +
* {{youtube|OBKnaITJDc0|Әбіш Кекілбайұлы / Ғибратты ғұмырлар / Асыл арна}}
  
 
== Дереккөздер ==
 
== Дереккөздер ==
−
<references/>
+
{{reflist}}
 +
{{Әбіш Кекілбайұлы шығармалары}}
  
−
[[Санат:Маңғыстау облысында туғандар]]
 
 
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
 
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
 
[[Санат:Қазақстан Парламенті Сенатының депутаттары]]
 
[[Санат:Қазақстан Парламенті Сенатының депутаттары]]
Жол нөмірі 245: Жол нөмірі 271:
 
[[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің төрағалары]]
 
[[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің төрағалары]]
 
[[Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]]
 
[[Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]]
−
[[Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері]]
 
 
[[Санат:Бейбітшілік және рухани келісім сыйлығының иегерлері]]
 
[[Санат:Бейбітшілік және рухани келісім сыйлығының иегерлері]]
−
[[Санат:Отан орденінің иегерлері]]
 
 
[[Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері]]
 
[[Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері]]
−
[[Санат:6 желтоқсанда туғандар]]
 
−
[[Санат:1939 жылы туғандар]]
 
−
[[Санат:11 желтоқсанда қайтыс болғандар]]
 
−
[[Санат:2015 жылы қайтыс болғандар]]
 
 
[[Санат:Қазақстан Республикасының Ұлттық пантеонында жерленгендер]]
 
[[Санат:Қазақстан Республикасының Ұлттық пантеонында жерленгендер]]
 +
[[Санат:Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлығының иегерлері]]
 +
[[Санат:Маңғыстау облысының құрметті азаматтары]]

00:13, 2026 ж. шілденің 13 кезіндегі нұсқасы

Үлгі:Мемлекеттік қайраткер

Әбіш Кекілбайұлы (6 желтоқсан 1939 жыл, Оңды ауылы, Маңғыстау облысы – 11 желтоқсан 2015 жыл, Астана) — Қазақстанның халық жазушысы, мемлекет және қоғам қайраткері. Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің соңғы төрағасы (1994-1995), Мемлекеттік хатшы (1996-2002), Парламент Сенатының депутаты (2002-2010).

Қазақстанның халық жазушысы, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты, Қазақстанның Еңбек Ері (2009) көрнекті мемлекеттік, қоғам қайраткері, Қазақстан Республикасы Ұлттық Ғылым Академиясының академигі (2009).

Өмірбаяны

Әбіш Кекілбайұлы 1939 жылы 6 желтоқсан күні Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданы (бұрынғы Гурьев облысы), Оңды ауылының Мырзайыр деген жерінде туған.

1947 жылы Таушықтағы мектептің 1 сыныбына барып, 1948–1954 жылдары Оңды орталау, ал 1956–1957 жылдары Үштағандағы орта мектепте оқиды. 1957 жылы 5 мамыр «Лениншіл Жастың» белсенді ауылдық тілшісі ретінде Қазақстан Комсомолы Орталық Комитетінің мақтау қағазымен марапатталады.

Отбасы

Арғы атасы Жаңайұлы Қожаназар қазақтар көшін Маңғыстауға бастап келген топтан. Белгілі, білікті, беделді, дәулетті адам. Ата шаңырағын ұстап қалған ұрпағы Жаманқұл немересі Кекілбайды үйлендірген соң, 1924 жылы Оңдыда қайтыс болған.<ref>https://boz.kz/article/82617171357894.html Үлгі:Webarchive</ref>

1928–1931 жылдары асыра сілтеу, тәркілеу кезінде Кекілбай мекеннен көшіп Түрікменстанның Красноводск портында жүкші, Бекдаш химия кәсіпорнында біраз жыл жұмысшы болып істеп, елге 1937 жылы Баку мен Махачқала арқылы оралған соң Оңдыдағы колхозда колхозшы, Таушық кенішінде шахтер болды. 1942 жылы соғысқа алынып, майданда 3 рет жараланып, Сталинград маңында қайтыс болады. Алайда Кекілбайдың дүниеден өткенін үй ішіне бірнеше жылдан соң ғана хабарлайды. Кекілбай соғысқа аттанған жылы анасының ішінде қыз бала қалады. Оның есімін Тілектес деп қояды.

Әбіш Кекілбайұлының анасы Айсәуле Жұмабайқызы дәулетті, ел ішінде аты шыққан бидің отбасында дүниеге келіп, тәрбиеленген. 1936 жылы әуелі Оңдыда колхозшы, Таушықта 1942–1945 жылдар аралығында стахановшы шахтер, 1945–1962 жылдары «Екпінді» колхозында жұмыс істеді.

Әбіш Кекілбайұлы 1947 жылы Таушықтағы мектептің 1 сыныбына барып, 1948–1954 жылдары Оңды орталау, ал 1956–1957 жылдары Үштағандағы орта мектепте оқиды.

Әдебиетке құмарлығы мектеп қабырғасында басталады. 1957 жылы 5 мамыр «Лениншіл жастың» белсенді ауылдық тілшісі ретінде Қазақстан Комсомолы Орталық Комитетінің мақтау қағазымен марапатталады.

Үлгі:Cquote

Жазушының жұбайының есімі – Клара Жұмабаева. Екеуі орта мектепте бірге оқыған. Бір күні жазда мектеп оқушыларының аудандық байқауы өтеді. Кекілбайдың Әбіші де тамашалау үшін концертке барған. Сахнада ән айтып тұрған ақ көйлек киген қызға жазушының көзі түседі. Сол жылы күзде Әбіш әлгі қызды қайта көреді. Сөйтіп танысады. Оқу орнын бітірген соң екеуі үйленеді. Клараның мамандығы – дәрігер.

Ерлі-зайыпты төрт бала – Әулет (1965–2013) пен Дәулет (1975) есімді екі ұл, Зәузат (1967) пен Сәулет (1971) есімді екі қыз тәрбиелеп өсірді. 2013 жылы Маңғыстауда үлкен ұлы Әулет жол апатынан қаза тапты. Әпкелері: Дыбыс пен Қаркөз Маңғыстауда тұрады, қарындасы Тілектес Қызылордада тұрады.

Қызмет жолы

1957 жылы Қазақ Мемлекеттік Университетінің филология факультетіне түседі. Университетте әдебиет бірлестігін басқарып, жас талаптар шоғырын жарыққа шығарады. Соңғы курста оқып жүріп, «Қазақ әдебиеті» газетінде қызмет атқарады.

1962–1965 жылдар аралығында «Лениншіл Жас» газетінде бөлім меңгерушісі болып істеді.

1965–1968 жылдары ҚазКСР Мәдениет министрлігінде.

1968–1970 жылдары Кеңес армиясының қатарында.

1970–1975 жылдары «Қазақфильм» студиясында бас редактор.

1975–1984 жылдары Қазақстан КП ОК мәдениет бөлімінде нұсқаушы, сектор меңгерушісі.

1984–1986 жылдары ҚазКСР Мәдениет министрінің орынбасары.

1986–1988 жылдары Қазақстан жазушылар одағы басқармасының 2-ші хатшысы.

1989–1990 жылдары ҚазКСР тарихи және мәдени ескерткіштерді қорғау қоғамы Орталық кеңесінің төралқа төрағасы.

1990 жылы Қазақстан КП ОК бөлім меңгерушісі.

1991 жылы Қазақстан Республикасы Жоғары Кеңесінің Мәдениет, тіл және ұлтаралық қатынастарды дамыту жөніндегі комитеттің төрағасы.

1992–1993 жылдары «Егемен Қазақстан» газетінің бас редакторы.

1993–1995 жылдары Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеңесшісі.

1994–1995 жылдары Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің төрағасы.

1996–2002 жылдары Қазақстан Республикасының Мемлекеттік хатшысы болып істеді.

2002 жылдан бастап Қазақстан Республикасының Парламенті Сенатының депутаты. Әбіш Кекілбайұлы Қазақстан Жоғарғы Кеңесіне екі рет, Мәжілісіне бір рет баламалы негізде депутат болып сайланады.

2015 жылдың 10 желтоқсан күні Әбіш Кекілбайұлы дүниеден озды. Денесі ұлттық пантеонға жерленді.

Сурет:Место захоронения Абиша Кекильбайулы и его жены в Нац. пантеоне.jpg
Ұлттық пантеондағы әйелі екеуі қабірлері бастарына орнатылған бірыңғай құлпытас

2020 жылдың 5 шілдесінде Әбіш Кекілбайұлының жары Клара Жұмабайқызы өмірден өтті.

Шығармашылығы

Әбіш Кекілбайұлының алғашқы өлеңдер жинағы «Алтын шуақ» 1962 жылы, «Бір шөкім бұлт» 1965 жылы жарық көрді. Лақап аты – Әбіш Таған.<ref>Қазақстан жазушылары. Анықтамалық. Алматы, «Жазушы» баспасы, 1982, 124 бет</ref>

Сурет:Личные вещи Абиша Кекильбайулы.jpg
ҚР Ұлттық мұражайындағы Ә. Кекілбайұлы қолданған көзілдірік пен ұлғайтқыш
Сурет:Abish Kekilbayev3.jpg
Әбіш Кекілбайұлы

Ауыл өмірінен жазылған повесть, әңгімелер жинағы «Дала балладалары» - Әбіш Кекілбайұлының кең тынысты эпик, суреткерлік болашағын танытады. 1974 жылы «Дәуірмен бетпе-бет» сын мақалалар жинағы, «Бір уыс топырақ», 1979 жылы «Тырау тырау тырналар», Маңғыстау түбегінің өткені, бүгіні, болашағы туралы «Ұйқыдағы арудың оянуы» тарихи танымдық баян, 1982 жылы «Шыңырау» повестер жинағы, 1992-93 жылдары Таңдамалы екі томдық, 1995 жылы «Заманмен сұхбат» 1998 жылы «Азаттықтың ақ таңы», публицистикалық мақалалары, толғамдары, 1999 жылы 12 томдық шығармалар жинағы жарыққа шықты. 2010–2013 жылдары «Жазушы» баспасында 20 томдық “толық” шығармалар жинағы шықты.

Әбіш Кекілбайұлының «Үркер» (1981), «Елең-алаң» (1984) романдары қазақ әдебиетінің үлкен табысы ретінде бағаланып, Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлығын алды.

2001 жылы шыққан «Талайғы Тараз», 2002 жылы шыққан «Шандоз» тарихи тақырыпты ғылыми дәйекпен, дерекпен түсінікті ұғымды етіп жеткізудің жаңа бағыт-бағдарын белгілеп берді. 2009 жылы «Сыр десте» деп аталатын автордың көп жылдық ой-толғаулары, эссе, естелік, сөйлеген сөздерінің 5 томдық жинағы жарыққа шықты.

Әбіш Кекілбайұлының көптеген шығармалары ТМД халықтары мен шетел тілдеріне аударылған. Ол ҚазССР Мемлекеттік сыйлығының (1986), Қазақстан Республикасы Президентінің бейбітшілік және рухани келісім сыйлығының (1995), «Отан» орденімен (1999), Түркі елдері қауымдастығының шешімімен «Түркі дүниесіне сіңірген еңбегі үшін сыйлығын» алады. 2003 жылы «Қазақстанның Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаев» орденімен марапатталды.

Үлгі:Col-begin Үлгі:Col-1-of-3

Романдар
  • «Шандоз»
  • «Аңыздың ақыры»
  • «Үркер»
  • «Елең-Алаң»
  • «Конец легенды»
  • «Плеяды – созвездие надежды»
  • «Всполохи»
Аудармалар

Үлгі:Col-2-of-3

Повестер
  • «Бір шөкім бұлт»
  • «Күй»
  • «Бәйгеторы»
  • «Шыңырау»
  • «Бәсеке»
  • «Ханша дария хикаясы»
  • «Құс қанаты»
  • «Бір шоқ жиде»
  • «Шеткері үй»

Үлгі:Col-3-of-3

Әңгімелер
  • «Аш бөрі»
  • «Ең бақытты күн»
  • «Ажар»
  • «Жүнді барақ»
  • «Ақ қайың»
  • «Ор теке»
  • «Ауыз»
  • «Көлденең көк атты»
  • «Есболай»
  • «Тасбақаның шөбі»
  • «Керек адам»
  • «Міне, керемет!»
  • «Ақырғы аялдама»
  • «Галстук сатушы қыз»
  • «Абылай хан»
  • «Белая береза»
  • «Встречный-поперечный»
  • «Есболай» (рус.)
  • «Ну и чудеса!»
  • «После встречи»

Үлгі:Col-end

Марапаттары

Үлгі:Col-begin Үлгі:Col-1-of-3

Мемлекеттік наградалар

Үлгі:Col-2-of-3

Халықаралық марапаттар

Үлгі:Col-3-of-3

Марапаттар
  • Қазақстанның халық жазушысы
  • Маңғыстау облысының құрметті азаматы <ref>"Қазақ энциклопедиясы"</ref>

Үлгі:Col-end Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университетінің, Л. Гумилев атындағы Ұлттық Университетінің, Ақтау, Атырау, Батыс Қазақстан, Шығыс Қазақстан, Жезқазған Университетінің және ҚР Әлеуметтік ғылымдар академиясының құрметті профессоры, АҚШ-тың Кентуки штатының құрметті полковнигі, Маңғыстау, Атырау обылысындарының, сондай-ақ республикамыздың бірқатар аудандырының құрметті азаматы. 2015 жылдың 11 желтоқсанында дүниеден өтті.

Әбіш Кекілбай атында

Сурет:Мемориальная доска к дому, где жил Абиш Кекильбайулы в Астане последние 10 лет.jpg
Өмірінің соңғы 10 жылы өткен үйдегі ескерткіш тақта. Астана қаласы, Қонаев көшесі, 14-үй

2019 жылы Маңғыстау өңірінде халық жазушысы Әбіш Кекілбайұлына ескерткіш ашылды. Ақтау қаласында бой көтерген ескерткіштің авторы – мүсінші, суретші Көшер Байғазы. Қоладан тұрғызылған ескерткіштің биіктігі – 3,5 метр. Салмағы – 3,5 тонна.

Сыртқы сілтемелер

Дереккөздер

Үлгі:Reflist Үлгі:Әбіш Кекілбайұлы шығармалары

«https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=Әбіш_Кекілбайұлы&oldid=139312» бетінен алынған