Нұсқалар арасындағы айырмашылық: "Жамбыл Жабайұлы"

Қазақ Энциклопедиясы жобасынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
ш (1 түзету)
ш (1 түзету)
 
(басқа бір қатысуышының арадағы бір түзетуі көрсетілмеген)
Жол нөмірі 1: Жол нөмірі 1:
 
{{Жазушы
 
{{Жазушы
−
  |Есімі              = Жабайұлы Жамбыл
+
  |Есімі              = Жамбыл Жабайұлы
 
  |Шынайы есімі        =  
 
  |Шынайы есімі        =  
 
  |Суреті              = Jabaev.jpg
 
  |Суреті              = Jabaev.jpg
 
  |Ені                =  
 
  |Ені                =  
−
  |Суреттің аты        = Жабайұлы Жамбыл
+
  |Суреттің аты        = Г. Аткнин. Жамбыл портреті. 1960 жыл
 
  |Туған кездегі есімі  =  
 
  |Туған кездегі есімі  =  
 
  |Лақап аты          =  
 
  |Лақап аты          =  
Жол нөмірі 25: Жол нөмірі 25:
 
  |Commons            =
 
  |Commons            =
 
}}
 
}}
−
 
+
'''Жамбыл Жабайұлы''' ([[28 ақпан]] [[1846 жыл|1846]], [[Жамбыл (тау)|Жамбыл тауы]] – [[22 маусым]] [[1945 жыл|1945]], [[Алматы]]) – қазақ халық поэзиясының әйгілі тұлғасы, ХХ ғасырдың Гомері, өлең сөздің дүлдүлі, жырау, жыршы.
−
'''Жамбыл Жабайұлы''' ([[28 ақпан]] [[1846]], [[Жамбыл (тау)|Жамбыл тауы]]-[[22 маусым]] [[1945]], [[Алматы]]) – қазақ халық поэзиясының әйгілі тұлғасы, өлең сөздің дүлдүлі, жырау, жыршы.
+
  
 
== Өмірбаяны ==
 
== Өмірбаяны ==
−
Туған жері – Жамбыл облысындағы Жамбыл тауының етегі. Топырақ бұйырған жері – Алматы облысының Ұзынағаш елді мекені. Шыққан тегі – Ұлы жүз [[Шапырашты]] тайпасының ішіндегі Екей руы.
+
Туған жері – Жамбыл облысындағы Жамбыл тауының етегі. Топырақ бұйырған жері – қазіргі [[Алматы облысы]], [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданы]], Жамбыл ауылы. Шыққан тегі – Ұлы жүз [[Шапырашты]] тайпасының ішіндегі [[Екей]] руы.
−
 
+
−
Жамбылдың өсіп-өнген топырағында ән-күй, ақындық –жыраулық өнер айрықша биікке көтерілген. М. Әуезовтың «қазақ халқында ерекше дамыған айтыс өнері ХІХ ғасырдан бергі жерде өзге жерлерде саябырсып, Жетісу, оңтүстік өлкелерінде шоғырлана бастайды» деуінде үлкен тарихи себеп бар. Біріншіден, Қазақстанның өзге өңірлерін ертерек шарпыған отаршылдық ел ішінің дәстүрлі қалпына өктемдігін жүргізіп, шырқын бұзып үлгергенде, Жетісу алабы әзірше қағаберісте еді. Екіншіден, бұл өңірдің ертеден тамырын тереңге жайған өнерпаздық дәстүрі шын мәнінде ХІХ ғасырдан бергі жерде айрықша биік өреге көтеріліп еді. Осы кезеңде Жетісуға сонау Арқадан ұлы Абайдың келуі, Біржан, Шашубай, балуан Шолақ сияқты дауылпаз әнші-ақындардың келуі, Таластан – Жалайыр Түбектің келуі, оңтүстіктен – Майкөт пен Майлықожаның келуі, Атыраудан – Құрманғазының келуі, сөз жоқ, ең алдымен олардың алыстан жаңғырығы жеткен ұлы өнер мектебіне деген ұмтылыстарына байланысты еді.
+
  
−
Осындай өнер бесігінде тербеліп өскен Жамбылдың ақындық дарыны жас кезінен ақ таныла бастаған . Ол бозбала шағының өзінде ақ өскен ортасын ән мен жырға кенелтіп, тіптен көршілес қырғыз еліне де даңқы жайылып үлгерген. Осы кезде өрттей жалындап, жұрт аузына іліккен жас Жамбыл Жетісудың дүлдүл ақыны Сүйінбайға жолығып, оның арқалы өнеріне құныға ден қойып батасын алады. Мұнан әрі жал –құйрығы сүзілген жүйріктей арындап, сол кездегі Айкүміс, Бақтыбай, Сары, Сарбас, Досмағанбет, Шашубай, Құланаян Құлманбет сияқты ақындықтың жылжыған жорға, жылмиған жүйріктерімен айтысқа түскен Жамбыл ұдайы шоқтығын асырып отырған. Бұлар ғана емес қырғыздың Балық, Тыныбек, Қалығұл, Найманбай, Қатаған, Арыстанбек, Сағымбек сияқты ақын-жырау, манасшылармен өнер өрелестіріп, қырғыздың көл-көсір поязиясынан тағылым алады, ақындық өнерін одан әрі шыңдай түседі. Жамбыл енді ақындық суырыпсалмалық өнеріне қоса «Көрғұлы», «Шаһмардан» сияқты жыр-дастандарды апталап-айлап жырлап, ақындық жыраулық өнерін соны қырымен таныта бастайды.
+
Жамбылдың ақындық дарыны жас кезінен ақ таныла бастаған. Ол бозбала шағының өзінде ақ өскен ортасын ән мен жырға кенелтіп, тіптен көршілес қырғыз еліне де даңқы жайылып үлгерген. Осы кезде өрттей жалындап, жұрт аузына іліккен жас Жамбыл Жетісудың дүлдүл ақыны [[Сүйінбай Аронұлы|Сүйінбайға]] жолығып, оның арқалы өнеріне құныға ден қойып батасын алады. Мұнан әрі жал –құйрығы сүзілген жүйріктей арындап, сол кездегі Айкүміс, Бақтыбай, Сары, Сарбас, Досмағанбет, Шашубай, Құланаян Құлманбет сияқты ақындықтың жылжыған жорға, жылмиған жүйріктерімен айтысқа түскен Жамбыл ұдайы шоқтығын асырып отырған. Бұлар ғана емес қырғыздың Балық, Тыныбек, Қалығұл, Найманбай, Қатаған, Арыстанбек, Сағымбек сияқты ақын-жырау, манасшылармен өнер өрелестіріп, қырғыздың көл-көсір поязиясынан тағылым алады, ақындық өнерін одан әрі шыңдай түседі. Жамбыл енді ақындық суырыпсалмалық өнеріне қоса «Көрғұлы», «Шаһмардан» сияқты жыр-дастандарды апталап-айлап жырлап, ақындық жыраулық өнерін соны қырымен таныта бастайды.
  
−
Жамбылдың ақын-жырау ретінде қалыптаса бастаған кезі Ресей отаршылдары – бір жағынан, Қоқан хандығы – екінші жағынан, жергілікті жандайшаптар- үшінші жағынан қазақ халқын әлеуметтік саяси қыспаққа алған шақ еді. Жаны сергек, санасы өрелі Жамбыл өзінің «Шағым», «Жылқышы», «Шәбденге», «Сәт сайланарда», «Өстепкеде», «Патша әмәрә тарылды», «Зілді бұйрық» сияқты өлеңдерінде елдің әлеуметтік саяси өмірін ақындық шыншылдықпен азаматтық жауапкершілікпен бедерлейді. Жамбыл Қазан төңкерісінен кейінгі елдің саяси-әлеуметтік өміріндегі тарихи өзгерістерге үлкен үмітпен ден қояды. Оның «Туған елім» атты толғауы 1936 жылы жарық көріп, онан соң орыс тіліне аударылған нұсқасы «Правда» газетінде жарияланып, қарт ақынның даңқы бүкіл әлемге жайылды. Халқына қадірі артып, даңқы өрлеген Жамбыл, шабыт тұғырына қонған Алатаудың ақ иық қыранындай, жыр нөсерін селдетеді. Оның 1936-1945 жылдар аралығында шығарған жырлары 13 мың тармақтан асады екен. Ол ел өміріндегі табыс пен жаңғыруларды, жеңіс пен ерлік істерді ерекше шабытпен жырлайды. Шағын жыр-толғаулар ғана емес, оның қарт көкірегінен «Өтеген батыр», «Сұраншы батыр» сияқты эпикалық туындылар қайта жаңғырып ақтарылады.
+
Жамбылдың ақын-жырау ретінде қалыптаса бастаған кезі [[Ресей империясы|Ресей отаршылдары]] – бір жағынан, [[Қоқан хандығы]] – екінші жағынан, жергілікті жандайшаптар- үшінші жағынан қазақ халқын әлеуметтік саяси қыспаққа алған шақ еді. Жаны сергек, санасы өрелі Жамбыл өзінің «Шағым», «Жылқышы», «Шәбденге», «Сәт сайланарда», «Өстепкеде», «Патша әмірі тарылды», «Зілді бұйрық» сияқты өлеңдерінде елдің әлеуметтік саяси өмірін ақындық шыншылдықпен азаматтық жауапкершілікпен бедерлейді. Жамбыл [[Қазан төңкерісі]]нен кейінгі елдің саяси-әлеуметтік өміріндегі тарихи өзгерістерге үлкен үмітпен ден қояды. Оның «Туған елім» атты толғауы 1936 жылы жарық көріп, онан соң орыс тіліне аударылған нұсқасы [[Казахстанская правда|«Правда»]] газетінде жарияланып, қарт ақынның даңқы бүкіл әлемге жайылды. Халқына қадірі артып, даңқы өрлеген Жамбыл, шабыт тұғырына қонған Алатаудың ақ иық қыранындай, жыр нөсерін селдетеді. Оның 1936-1945 жылдар аралығында шығарған жырлары 13 мың тармақтан асады екен. Ол ел өміріндегі табыс пен жаңғыруларды, жеңіс пен ерлік істерді ерекше шабытпен жырлайды. Шағын жыр-толғаулар ғана емес, оның қарт көкірегінен «Өтеген батыр», «Сұраншы батыр» сияқты эпикалық туындылар қайта жаңғырып ақтарылады.
  
−
Жамбыл - әрі эпик, әрі айтыс ақыны; абыз жырау әрі жауынгер жыршы. Ол шын мағынасындағы биік парасатты өнерпаз, азаматтық саяси поэзияны қалыптастырушы. Жамбылдың ұлылығы оның тек ақындық шеберлігімен ғана емес, сонымен бірге халық поэзиясының бұтақ жайған жаңа бір бәйтерегі болуымен, басқаша айтқанда , халық ақындарының жасампаздық рухтағы жаңа ұлы көшін бастаған даралығымен де өлшенеді. Оның сөздері ұранға айналып, өзі халық поэзиясының атасы аталды. Ол жыраулардың байтақ эпикалық дәстүрін, қазақ сөз өнеріндегі ғажайып импровизациялық үрдісті бүтіндей жаңа арнаға бұрып, оған жаңа мазмұн дарытты. Жамбыл – ізгілік жолындағы азатшыл азаматты нәсіліне, ұлтына бөлмеген шын мәніндегі интернационалист ақын. «Жамбыл жырлары теңіз түбінде шашылып жатқан маржан секілді. Оны жинап алып халқының қолына беру – біздің әрқайсымыздың азаматтық борышымыз» - деген еді Сәкен Сейфуллин. Жамбыл - жырдың толассыз бұлағы, өшпес өнегесі, тозбайтын асылы. Ол жасампаз ұрпақпен сырласындай, қимасындай мәңгі бірге жасай береді.
+
Жамбыл - әрі эпик, әрі айтыс ақыны; абыз жырау әрі жауынгер жыршы. Ол шын мағынасындағы биік парасатты өнерпаз, азаматтық саяси поэзияны қалыптастырушы. Жамбылдың ұлылығы оның тек ақындық шеберлігімен ғана емес, сонымен бірге халық поэзиясының бұтақ жайған жаңа бір бәйтерегі болуымен, басқаша айтқанда , халық ақындарының жасампаздық рухтағы жаңа ұлы көшін бастаған даралығымен де өлшенеді. Оның сөздері ұранға айналып, өзі халық поэзиясының атасы аталды. Ол жыраулардың байтақ эпикалық дәстүрін, қазақ сөз өнеріндегі ғажайып импровизациялық үрдісті бүтіндей жаңа арнаға бұрып, оған жаңа мазмұн дарытты. Жамбыл – ізгілік жолындағы азатшыл азаматты нәсіліне, ұлтына бөлмеген шын мәніндегі интернационалист ақын. «Жамбыл жырлары теңіз түбінде шашылып жатқан маржан секілді. Оны жинап алып халқының қолына беру – біздің әрқайсымыздың азаматтық борышымыз» - деген еді [[Сәкен Сейфуллин]]. Жамбыл - жырдың толассыз бұлағы, өшпес өнегесі, тозбайтын асылы. Ол жасампаз ұрпақпен сырласындай, қимасындай мәңгі бірге жасай береді.
  
 
Жамбылдың қанатты шабытпен дүниеге келген шығармалары әлемнің ондаған тіліне аударылып дүние жүзіне тарады. Жамбыл көзінің тірісінде ақ КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты атағын алып, өзінің де, халқының да даңқын дүйім дүниеге паш етті. Жамбыл бейнесі қазақ өнерінің барлық түрінде, барша жанрында шабытпен бедерленіп, ұлттың рухы биік ұлы тұлғасы екенін әйгіледі.
 
Жамбылдың қанатты шабытпен дүниеге келген шығармалары әлемнің ондаған тіліне аударылып дүние жүзіне тарады. Жамбыл көзінің тірісінде ақ КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты атағын алып, өзінің де, халқының да даңқын дүйім дүниеге паш етті. Жамбыл бейнесі қазақ өнерінің барлық түрінде, барша жанрында шабытпен бедерленіп, ұлттың рухы биік ұлы тұлғасы екенін әйгіледі.
Жол нөмірі 46: Жол нөмірі 43:
  
 
==Жылдар бойынша хронология==
 
==Жылдар бойынша хронология==
−
 
+
*1937 жылы ел деңгейінде Жамбылдың шығармашылық қызметінің жетпіс бес жылдығын аталып өтілді. Бұл күндері халық ақыны дүние жүзінің көптеген озат қайраткерлерінен құттықтау хаттар алды. Тіпті көрнекті француз жазушысы Ромен Ролланның өзі Жамбыл ақындығының 75 жылдығына орай "Батыс Альпінің жүрегінен қазақ халқының және жаңа адамзаттың жаршысы Жамбылға туысқандық сәлем жолдаймын" деп телеграмма жіберген.
−
*1937 жылы бүкіл еліміз Жамбылдың шығармашылық қызметінің жетпіс бес жылдығын аталып өтілді. Бұл күндері халық ақыны дүние жүзінің көптеген озат қайраткерлерінен құттықтау телеграммалар алды. Көрнекті француз жазушысы Ромен Ролланның Жамбыл ақындығының 75 жылдығына орай "Батыс Альпінің жүрегінен қазақ халқының және жаңа адамзаттың жаршысы Жамбылға туысқандық сәлем жолдаймын" деп телеграмма жіберуі.
+
*1941 жылы Жамбылға мемлекеттік сыйлық берілді. Ұлы Отан соғысы күндерінде Жамбыл өзінің өлеңдерінде Кеңес Социалистік Республикалар халқын Отанды қорғауға, еңбектегі ерлікке шақырды. Совет адамдарының батырлығын, КСРО халықтарының мызғымас достығын жыр етті.
−
*1941 жылы Жамбылға мемлекеттік сыйлық берілді. Ұлы Отан соғысы күндерінде Жамбыл өзінің өлеңдерінде Кеңес Социолистік Республикалар халқын Отанды қорғауға, еңбектегі ерлікке шақырды. Совет адамдарының батырлығын, КСРО халықтарының мызғымас достығын жыр етті.
+
*1943 жылы майданда Жамбылдың ұлы [[Алғадай Жамбылұлы|Алғадай]] қаза тапты. Бұл жөнінде ақынға хабар жеткенде, ол біраз үнсіз отырып барып, қайғылы хабарға өлеңмен жауап берді.
−
*1943 жылы майданда Жамбылдың ұлы Алғадай қаза тапты. Бұл жөнінде ақынға хабар жеткенде, ол біраз үнсіз отырып барып, қайғылы хабарға өлеңмен жауап берді. Жамбылдың ақырғы жыры
+
*Жамбылдың ақырғы жыры 1945 жылы 9 мамырда айтылды. Бұл неміс фашистерін біздің халқымыздың қаһармандықпен жеңгендігіне арналған жыр еді.
−
*1945 жылы 9 мамырда айтылды. Бұл неміс фашистерін біздің халқымыздың қаһармандықпен жеңгендігіне арналған еді. Жүз жасқа небары бірнеше ай қалғанда,
+
*Жүз жасқа небары бірнеше ай қалғанда, 1945 жылы 22 маусымда Жамбыл қайтыс болды.
−
*1945 жылы 22 маусымда Жамбыл қайтыс болған.
+
*1946 жылы ақпанда Қазақстан жұртшылығы даңқты ақынның жүз жылдығын салтанатпен атап өтті. Юбилейіне қарай ақынның таңдамалы шығармаларының академиялык жинағы орыс және қазақ тілінде басылып шықты.  
−
*1946 жылы ақпанда Қазақстан жұртшылығы даңқты ақынның жүз жылдығын салтанатпен атап өтті. Юбилейіне қарай ақынның таңдамалы шығармаларының академиялык жинағы орыс және қазақ тілінде басылып шықты. Жамбыл Жабаев Ленин,  Еңбек Қызыл Ту және «Құрмет белгісі» ордендерімен марапатталған.
+
  
 
==Шығармалары==
 
==Шығармалары==
Жол нөмірі 89: Жол нөмірі 85:
  
 
==Дара тұлға==
 
==Дара тұлға==
−
Жамбыл Жабаев – ұлы [[ақын]], [[жырау]], [[жыршы]]. [[Ұлы жүз]] құрамындағы шапырашты тайпасының екей руынан шыққан. Қазіргі [[Жамбыл облысы]] Жамбыл тауының етегінде 1846 ж. 28 ақпанда Жапа деген елге қадірлі адамның отбасында дүниеге келген. Жасынан өлең-жырға қанып өсіп, [[Сүйінбай]] Аронұлы сияқты жыр даңғылынан тәлім-тәрбие алды. Сонымен бірге Жамбыл туысқан қырғыз елінің де сөз өнерін жетік біліп, Тоқтоғұл, Мұраталы, Әлімқұл, Балық, Тыныбек, Қатаған сияқты дүлдүлдермен өнер сайысына түскен. Жүз жыл өмірінің сексен бесін өлең-жырмен өткізген. Жамбылдың шығармашылық өмірі 19-ғасырдың 70-жылдарынан басталған. Бұл – қазақ халқы үшін өте ауыр кезең еді. Осы жылдары Ресей империясы бүкіл қазақ елін түгел отарлап алған болатын. Соның салдарынан жерден, малдан айырылған жұрттың тұрмысы жүдеп, күйзеліске ұшырады. Ол аз болғандай, 20-ғасырдың 20-жылдарында ақ пен қызылдың соғысы, кәмпескелеу мен ұжымдастыру сияқты оқиғалар халықтың тағдырына теріс әсерін тигізді, қарапайым адамдардың да, зиялылардың да психологиясын өзгертті. Осындай жағдайдың куәгері болған Жамбыл шындықты айтып, замана болмысын жасырмай суреттеді, өзінің өкініші мен күйінішін ащы дауыспен жырлады, күйініп те, қиналып та сөйледі. Жамбылды нағыз ақын ретінде байтақ елге танытқан өнері – оның айтыстары. Бұл айтыстарында қыз бен жігіттің қайым айтысы да, түре айтыс та, сүре айтыс та бар. Осының қай-қайсысында да Жамбыл өзінің нағыз майталман, кестелі сөздің шебері, әрі ұшқыр ойлы, тапқыр шешен екенін көрсетеді.  
+
Жамбыл Жабаев – ұлы [[ақын]], [[жырау]], [[жыршы]]. [[Ұлы жүз]] құрамындағы шапырашты тайпасының екей руынан шыққан. Қазіргі [[Жамбыл облысы]] Жамбыл тауының етегінде 1846 ж. 28 ақпанда Жапа деген елге қадірлі адамның отбасында дүниеге келген. Жасынан өлең-жырға қанып өсіп, [[Сүйінбай]] Аронұлы сияқты жыр даңғылынан тәлім-тәрбие алды. Сонымен бірге Жамбыл туысқан қырғыз елінің де сөз өнерін жетік біліп, Тоқтоғұл, Мұраталы, Әлімқұл, Балық, Тыныбек, Қатаған сияқты дүлдүлдермен өнер сайысына түскен. Жүз жыл өмірінің сексен бесін өлең-жырмен өткізген. Жамбылдың шығармашылық өмірі 19-ғасырдың 70-жылдарынан басталған. Бұл – қазақ халқы үшін өте ауыр кезең еді. Осы жылдары Ресей империясы бүкіл қазақ елін түгел отарлап алған болатын. Соның салдарынан жерден, малдан айырылған жұрттың тұрмысы жүдеп, күйзеліске ұшырады. Ол аз болғандай, 20-ғасырдың 20-жылдарында ақ пен қызылдың соғысы, кәмпескелеу мен ұжымдастыру сияқты оқиғалар халықтың тағдырына теріс әсерін тигізді, қарапайым адамдардың да, зиялылардың да психологиясын өзгертті. Осындай жағдайдың куәгері болған Жамбыл шындықты айтып, замана болмысын жасырмай суреттеді, өзінің өкініші мен күйінішін ащы дауыспен жырлады, күйініп те, қиналып та сөйледі. Жамбылды нағыз ақын ретінде байтақ елге танытқан өнері – оның айтыстары. Бұл айтыстарында қыз бен жігіттің қайым айтысы да, түре айтыс та, сүре айтыс та бар. Осының қай-қайсысында да Жамбыл өзінің нағыз майталман, кестелі сөздің шебері, әрі ұшқыр ойлы, тапқыр шешен екенін көрсетеді.
−
1916 жылғы ұлт-азаттық қозғалысына Жамбыл ақын белсене қатынасты. Патша жарлығына қарсы көтерілген халық бұқарасының қалың ортасында жүрді. Өзінің жалынды үндеу жырларын сол қозғалысқа арнап шығарды. Кеңес дәуірі жылдарында Жамбыл қоғам өмірі мен ел мүддесін жырлады. Ол байырғы ұлы жыраулардың дәстүрін қайта түлетіп, біздің дәуірімізге жаңа сапада, соны мазмұнмен байытып жеткізді. Мемлекет басшылары мен партия көсемдеріне қарата айтқан жырларында жалпы мемлекеттік мәселелерді көтерді. 2-дүниежүзілік соғыс тұсында бүкіл [[Кеңес Одағы]]нда Жамбылдан дәрежесі, мәртебесі биік ақын болған жоқ. Жамбыл есімінің әлемнің шартарабына танылған тұсы да осы кезең еді. Ақын жырлары майдандағы әр ұлттан құралған жауынгерлердің бәрінің де жүрегіне жетіп, жігерін қайрады. 1945 жылдың 22 маусымында Жамбыл жүзге қараған шағында [[Алматы]] қаласында қайтыс болды. Жамбыл – жыршылық өнердің де асқан шебері. Оның үздік шығармалары қырықтан астам шет елдер тілдеріне аударылды. [[Ромен Роллан]], [[Мартин Андерсен Нексе]], [[Катарина Сусанна Причард]] сияқты атақты суреткерлер Жамбыл поэзиясына өте жоғары баға берді. Жамбыл туралы жүздеген өлең-жырлар жазылды. 20-ғасырдағы халық ақындарына Жамбылдың әсері өте зор болды. Бұл қатарда [[Кенен Әзірбаев]], [[Үмбетәлі Кәрібаев]], [[Нартай Бекежанов]], [[Доскей Әлімбаев]], т.б. белгілі суырып-салма ақындар бар. Қазақтың ұлттық мәдениеті мен әдебиетіне сіңірген еңбегі үшін Жамбыл [[Ленин]], Еңбек Қызыл Ту, “Құрмет белгісі” ордендерімен марапатталды. 1941 ж. [[Сталин]]дік сыйлықтың лауреаты атанды. Жамбылдың есімі Қазақстанның бір облысына, бірнеше ауданға, бірқатар елді мекендерге, мекемелер мен оқу орындарына, өнер ордаларына берілді. [[Қазақ]] халқы Жамбылдың 100 жылдық, 125 жылдық, 150 жылдық тойларын халықаралық деңгейде салтанатты түрде атап өтті.<ref name="Source 1">«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9,</ref><ref>А 31 Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.
+
 
−
ISBN 9965-893-73-Х</ref>
+
1916 жылғы ұлт-азаттық қозғалысына Жамбыл ақын белсене қатынасты. Патша жарлығына қарсы көтерілген халық бұқарасының қалың ортасында жүрді. Өзінің жалынды үндеу жырларын сол қозғалысқа арнап шығарды. Кеңес дәуірі жылдарында Жамбыл қоғам өмірі мен ел мүддесін жырлады. Ол байырғы ұлы жыраулардың дәстүрін қайта түлетіп, біздің дәуірімізге жаңа сапада, соны мазмұнмен байытып жеткізді. Мемлекет басшылары мен партия көсемдеріне қарата айтқан жырларында жалпы мемлекеттік мәселелерді көтерді. 2-дүниежүзілік соғыс тұсында бүкіл [[Кеңес Одағы]]нда Жамбылдан дәрежесі, мәртебесі биік ақын болған жоқ. Жамбыл есімінің әлемнің шартарабына танылған тұсы да осы кезең еді. Ақын жырлары майдандағы әр ұлттан құралған жауынгерлердің бәрінің де жүрегіне жетіп, жігерін қайрады. 1945 жылдың 22 маусымында Жамбыл жүзге қараған шағында [[Алматы]] қаласында қайтыс болды. Жамбыл – жыршылық өнердің де асқан шебері. Оның үздік шығармалары қырықтан астам шет елдер тілдеріне аударылды. [[Ромен Роллан]], [[Мартин Андерсен Нексе]], [[Катарина Сусанна Причард]] сияқты атақты суреткерлер Жамбыл поэзиясына өте жоғары баға берді. Жамбыл туралы жүздеген өлең-жырлар жазылды. 20-ғасырдағы халық ақындарына Жамбылдың әсері өте зор болды. Бұл қатарда [[Кенен Әзірбаев]], [[Үмбетәлі Кәрібаев]], [[Нартай Бекежанов]], [[Доскей Әлімбаев]], т.б. белгілі суырып-салма ақындар бар.  
 +
 
 +
== Еске алу ==
 +
Жамбылдың есімімен аталады:
 +
 
 +
* Қазақстанның бір облысы – [[Жамбыл облысы]]
 +
* Жамбыл қаласы (қазіргі [[Тараз|Тараз қаласы]])
 +
* [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)]]
 +
* [[Жамбыл ауданы (Жамбыл облысы)]]
 +
* [[Жамбыл ауданы (Солтүстік Қазақстан облысы)]]
 +
* 39 елді мекен:
 +
** [[Жамбыл (Зайсан ауданы)|Жамбыл]] – [[Зайсан ауданы|Зайсан ауданындағы]] ауыл.
 +
** [[Жамбыл (Катонқарағай ауданы)|Жамбыл]] – [[Катонқарағай ауданы|Катонқарағай ауданындағы]] ауыл.
 +
** [[Жамбыл (Тарбағатай ауданы)|Жамбыл]] – [[Тарбағатай ауданы|Тарбағатай ауданындағы]] ауыл.
 +
** [[Жамбыл (Бәйдібек ауданы)|Жамбыл]] – [[Бәйдібек ауданы|Бәйдібек ауданындағы]] ауыл.
 +
** [[Жамбыл (Қазыбек би ауылдық округі)|Жамбыл]] – [[Жетісай ауданы]], [[Қазыбек би ауылдық округі|Қазыбек би ауылдық округіне]] қарасты ауыл.
 +
** [[Жамбыл (Шаблан Ділдәбеков ауылдық округі)|Жамбыл]] – [[Жетісай ауданы]], [[Шаблан Ділдәбеков ауылдық округі|Шаблан Ділдәбеков ауылдық округіне]] қарасты ауыл.
 +
** [[Жамбыл (Келес ауданы)|Жамбыл]] – [[Келес ауданы|Келес ауданындағы]] ауыл.
 +
** [[Жамбыл (Жамбыл ауылдық округі)|Жамбыл]] – [[Мақтаарал ауданы]], [[Жамбыл ауылдық округі (Мақтаарал ауданы)|Жамбыл ауылдық округіне]] қарасты ауыл.
 +
** [[Жамбыл (Аязхан Қалыбеков ауылдық округі)|Жамбыл]] – [[Мақтаарал ауданы]], [[Аязхан Қалыбеков ауылдық округі|Аязхан Қалыбеков ауылдық округіне]] қарасты ауыл.
 +
** [[Жамбыл (Ордабасы ауданы)|Жамбыл]] – [[Ордабасы ауданы|Ордабасы ауданындағы]] ауыл.
 +
** [[Жамбыл (Төле би ауданы)|Жамбыл]] – [[Төле би ауданы|Төле би ауданындағы]] ауыл.
 +
** [[Жамбыл (Жамбыл ауданы Солтүстік Қазақстан облысы)|Жамбыл]] – [[Жамбыл ауданы (Солтүстік Қазақстан облысы)|Жамбыл ауданындағы]] ауыл.
 +
** [[Жамбыл (Есіл ауданы)|Жамбыл]] – [[Есіл ауданы (Солтүстік Қазақстан облысы)|Есіл ауданындағы]] ауыл.
 +
** [[Жамбыл (Уәлиханов ауданы)|Жамбыл]] – [[Уәлиханов ауданы|Уәлиханов ауданындағы]] ауыл.
 +
** [[Жамбыл (Аққулы ауданы)|Жамбыл]] – [[Аққулы ауданы|Аққулы ауданындағы]] ауыл.
 +
** [[Жамбыл (Ақтоғай ауданы)|Жамбыл]] – [[Ақтоғай ауданы (Павлодар облысы)|Ақтоғай ауданындағы]] ауыл.
 +
** [[Жамбыл (Железин ауданы)|Жамбыл]] – [[Железин ауданы|Железин ауданындағы]] ауыл.
 +
** [[Жамбыл (Қарабалық ауданы)|Жамбыл]] – [[Қарабалық ауданы|Қарабалық ауданындағы]] ауыл.
 +
** [[Жамбыл (Қарасу ауданы)|Жамбыл]] – [[Қарасу ауданы|Қарасу ауданындағы]] ауыл.
 +
** [[Жамбыл (Қостанай ауданы)|Жамбыл]] – [[Қостанай ауданы|Қостанай ауданындағы]] ауыл.
 +
** [[Жамбыл (Науырзым ауданы)|Жамбыл]] – [[Науырзым ауданы|Науырзым ауданындағы]] ауыл.
 +
** [[Жамбыл (Қарағанды облысы)|''Жамбыл'']] – [[Шет ауданы|Шет ауданындағы]] таратылған кент.
 +
** [[Жамбыл (Алакөл ауданы)|Жамбыл]] – [[Алакөл ауданы|Алакөл ауданындағы]] ауыл.
 +
** [[Жамбыл (Көксу ауданы)|Жамбыл]] – [[Көксу ауданы|Көксу ауданындағы]] ауыл.
 +
** [[Жамбыл (Жамбыл ауданы Жамбыл облысы)|Жамбыл]] – [[Жамбыл ауданы (Жамбыл облысы)|Жамбыл ауданындағы]] ауыл.
 +
** [[Жамбыл (Қордай ауданы)|Жамбыл]] – [[Қордай ауданы|Қордай ауданындағы]] ауыл.
 +
** [[Жамбыл (Меркі ауданы)|Жамбыл]] – [[Меркі ауданы|Меркі ауданындағы]] ауыл.
 +
** [[Жамбыл (Мойынқұм ауданы)|Жамбыл]] – [[Мойынқұм ауданы|Мойынқұм ауданындағы]] ауыл.
 +
** [[Жамбыл (Ақжайық ауданы)|Жамбыл]] – [[Ақжайық ауданы|Ақжайық ауданындағы]] ауыл.
 +
** [[Жамбыл (Бәйтерек ауданы)|Жамбыл]] – [[Бәйтерек ауданы|Бәйтерек ауданындағы]] ауыл.
 +
** [[Жамбыл (Сырым ауданы)|Жамбыл]] – [[Сырым ауданы|Сырым ауданындағы]] ауыл.
 +
** [[Жамбыл (Атырау облысы)|Жамбыл]] – [[Құрманғазы ауданы|Құрманғазы ауданындағы]] ауыл.
 +
** [[Жамбыл (Жамбыл ауданы, Алматы облысы)|Жамбыл]] – [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданындағы]] ауыл.
 +
** [[Жамбыл (Қарасай ауданы)|Жамбыл]] – [[Қарасай ауданы|Қарасай ауданындағы]] ауыл.
 +
** [[Жамбыл (Райымбек ауданы)|Жамбыл]] – [[Райымбек ауданы|Райымбек ауданындағы]] ауыл.
 +
** [[Жамбыл (Әйтеке би ауданы)|Жамбыл]] – [[Әйтеке би ауданы|Әйтеке би ауданындағы]] ауыл.
 +
** [[Жамбыл (Мұғалжар ауданы)|Жамбыл]] – [[Мұғалжар ауданы|Мұғалжар ауданындағы]] ауыл.
 +
** [[Жамбыл (Темір ауданы)|Жамбыл]] – [[Темір ауданы|Темір ауданындағы]] ауыл.
 +
** [[Жамбыл (Астрахан ауданы)|Жамбыл]] – [[Астрахан ауданы|Астрахан ауданындағы]] ауыл.
 +
** [[Жамбыл (Зеренді ауданы)|Жамбыл]] – [[Зеренді ауданы|Зеренді ауданындағы]] ауыл.
 +
 
 +
* [[Жамбыл (тау)|Жамбыл]] — [[Шу-Іле таулары|Шу-Іле тауларының]] солтүстік-батыс бөлігіндегі тау.
 +
* [[Жамбыл мұздығы|Жамбыл]] — [[Жетісу Алатауы|Жетісу (Жоңғар) Алатауының]] солтүстік беткейіндегі аңғарлық мұздық.
 +
* [[Жамбыл шыңы|Жамбыл]] — [[Іле Алатауы|Іле Алатауындағы]] шың.
 +
 
 +
* [[Жамбыл мұражайы (Алматы облысы)|Жамбыл мұражайы]] — [[Алматы облысы]], [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданы]], [[Жамбыл (Жамбыл ауданы Жамбыл облысы)|Жамбыл]] ауылында орналасқан, тарихи және мәдени мекеме.
 +
* [[Жамбыл (футбол клубы)|Жамбыл футбол клубы]] — Тараз қаласындағы Қазақстанның футбол клубы.
 +
* Алматыда Жамбыл Жабаев көшесі бар.
 +
* Ресейде Жамбылдың атымен аталған 11 көше бар.
 +
* Украинада 3 көше бар.
 +
* [[Қазақ мемлекеттік филармониясы|Жамбыл атындағы филармония]].
 +
* Бозқарағанның 1921 жылы қолдан шығарылған бір түрі Жамбыл атымен аталған.
 +
 
 +
Жамбылға арнап шығарылған фильмдер:
 +
 
 +
* [[Жамбыл (фильм)|Жамбыл]] — толық метражды [[көркем фильм]] (1952);
 +
* Жамбыл. Жаңа дәуір — толықметражды көркем фильм.
 +
 
 +
Жамбылға арнап:
 +
 
 +
* Алматыда Жамбыл көшесінде ескерткіш;
 +
* [[Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театры|Абай атындағы опера және балет театрының]] жанында бюст;
 +
* [[Есік]] қаласында ескерткіш;
 +
* Атырау облысындағы ауылда ескерткіш;
 +
* [[Киев|Киевте]] ескерткіш;
 +
* [[Тараз|Таразда]] ескерткіш;
 +
 
 +
Қазақ халқы Жамбылдың 100 жылдық, 125 жылдық, 150 жылдық тойларын халықаралық деңгейде салтанатты түрде атап өтті.<ref name="Source 1">«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9,</ref><ref>А 31 Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.
 +
ISBN 9965-893-73-Х</ref>  
 +
 
 +
Сондай-ақ, бірқатар елді мекендерге, мекемелер мен оқу орындарына, өнер ордаларына берілді.
  
 
== Марапаттары ==
 
== Марапаттары ==
−
* Ленин ордені
+
* [[Ленин ордені]] - КСРО ең жоғарғы мемлекеттік марапаты.
−
* Еңбек Қызыл Ту
+
* [[Еңбек Қызыл Туы ордені|Еңбек Қызыл Ту ордені.]]
−
* «Құрмет белгісі» ордені.
+
* [[Құрмет Белгісі ордені|«Құрмет белгісі» ордені.]]
 +
* [[Сталин премиясы|Сталин сыйлығы]] (1941).  
  
 
== Дереккөздер ==
 
== Дереккөздер ==

19:03, 2026 ж. маусымның 25 кезіндегі нұсқасы

Үлгі:Жазушы Жамбыл Жабайұлы (28 ақпан 1846, Жамбыл тауы – 22 маусым 1945, Алматы) – қазақ халық поэзиясының әйгілі тұлғасы, ХХ ғасырдың Гомері, өлең сөздің дүлдүлі, жырау, жыршы.

Өмірбаяны

Туған жері – Жамбыл облысындағы Жамбыл тауының етегі. Топырақ бұйырған жері – қазіргі Алматы облысы, Жамбыл ауданы, Жамбыл ауылы. Шыққан тегі – Ұлы жүз Шапырашты тайпасының ішіндегі Екей руы.

Жамбылдың ақындық дарыны жас кезінен ақ таныла бастаған. Ол бозбала шағының өзінде ақ өскен ортасын ән мен жырға кенелтіп, тіптен көршілес қырғыз еліне де даңқы жайылып үлгерген. Осы кезде өрттей жалындап, жұрт аузына іліккен жас Жамбыл Жетісудың дүлдүл ақыны Сүйінбайға жолығып, оның арқалы өнеріне құныға ден қойып батасын алады. Мұнан әрі жал –құйрығы сүзілген жүйріктей арындап, сол кездегі Айкүміс, Бақтыбай, Сары, Сарбас, Досмағанбет, Шашубай, Құланаян Құлманбет сияқты ақындықтың жылжыған жорға, жылмиған жүйріктерімен айтысқа түскен Жамбыл ұдайы шоқтығын асырып отырған. Бұлар ғана емес қырғыздың Балық, Тыныбек, Қалығұл, Найманбай, Қатаған, Арыстанбек, Сағымбек сияқты ақын-жырау, манасшылармен өнер өрелестіріп, қырғыздың көл-көсір поязиясынан тағылым алады, ақындық өнерін одан әрі шыңдай түседі. Жамбыл енді ақындық суырыпсалмалық өнеріне қоса «Көрғұлы», «Шаһмардан» сияқты жыр-дастандарды апталап-айлап жырлап, ақындық жыраулық өнерін соны қырымен таныта бастайды.

Жамбылдың ақын-жырау ретінде қалыптаса бастаған кезі Ресей отаршылдары – бір жағынан, Қоқан хандығы – екінші жағынан, жергілікті жандайшаптар- үшінші жағынан қазақ халқын әлеуметтік саяси қыспаққа алған шақ еді. Жаны сергек, санасы өрелі Жамбыл өзінің «Шағым», «Жылқышы», «Шәбденге», «Сәт сайланарда», «Өстепкеде», «Патша әмірі тарылды», «Зілді бұйрық» сияқты өлеңдерінде елдің әлеуметтік саяси өмірін ақындық шыншылдықпен азаматтық жауапкершілікпен бедерлейді. Жамбыл Қазан төңкерісінен кейінгі елдің саяси-әлеуметтік өміріндегі тарихи өзгерістерге үлкен үмітпен ден қояды. Оның «Туған елім» атты толғауы 1936 жылы жарық көріп, онан соң орыс тіліне аударылған нұсқасы «Правда» газетінде жарияланып, қарт ақынның даңқы бүкіл әлемге жайылды. Халқына қадірі артып, даңқы өрлеген Жамбыл, шабыт тұғырына қонған Алатаудың ақ иық қыранындай, жыр нөсерін селдетеді. Оның 1936-1945 жылдар аралығында шығарған жырлары 13 мың тармақтан асады екен. Ол ел өміріндегі табыс пен жаңғыруларды, жеңіс пен ерлік істерді ерекше шабытпен жырлайды. Шағын жыр-толғаулар ғана емес, оның қарт көкірегінен «Өтеген батыр», «Сұраншы батыр» сияқты эпикалық туындылар қайта жаңғырып ақтарылады.

Жамбыл - әрі эпик, әрі айтыс ақыны; абыз жырау әрі жауынгер жыршы. Ол шын мағынасындағы биік парасатты өнерпаз, азаматтық саяси поэзияны қалыптастырушы. Жамбылдың ұлылығы оның тек ақындық шеберлігімен ғана емес, сонымен бірге халық поэзиясының бұтақ жайған жаңа бір бәйтерегі болуымен, басқаша айтқанда , халық ақындарының жасампаздық рухтағы жаңа ұлы көшін бастаған даралығымен де өлшенеді. Оның сөздері ұранға айналып, өзі халық поэзиясының атасы аталды. Ол жыраулардың байтақ эпикалық дәстүрін, қазақ сөз өнеріндегі ғажайып импровизациялық үрдісті бүтіндей жаңа арнаға бұрып, оған жаңа мазмұн дарытты. Жамбыл – ізгілік жолындағы азатшыл азаматты нәсіліне, ұлтына бөлмеген шын мәніндегі интернационалист ақын. «Жамбыл жырлары теңіз түбінде шашылып жатқан маржан секілді. Оны жинап алып халқының қолына беру – біздің әрқайсымыздың азаматтық борышымыз» - деген еді Сәкен Сейфуллин. Жамбыл - жырдың толассыз бұлағы, өшпес өнегесі, тозбайтын асылы. Ол жасампаз ұрпақпен сырласындай, қимасындай мәңгі бірге жасай береді.

Жамбылдың қанатты шабытпен дүниеге келген шығармалары әлемнің ондаған тіліне аударылып дүние жүзіне тарады. Жамбыл көзінің тірісінде ақ КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты атағын алып, өзінің де, халқының да даңқын дүйім дүниеге паш етті. Жамбыл бейнесі қазақ өнерінің барлық түрінде, барша жанрында шабытпен бедерленіп, ұлттың рухы биік ұлы тұлғасы екенін әйгіледі.

1945 жылы 22 маусымда Жамбыл дүние салды.

1946 жылы ақпанда Қазақстан жұртшылығы даңқты ақынның жүз жылдығын салтанатпен атап өтті. Мерейтойына қарай ақынның таңдамалы шығармаларының академиялык жинағы орыс және қазақ тілінде басылып шықты.

Жылдар бойынша хронология

  • 1937 жылы ел деңгейінде Жамбылдың шығармашылық қызметінің жетпіс бес жылдығын аталып өтілді. Бұл күндері халық ақыны дүние жүзінің көптеген озат қайраткерлерінен құттықтау хаттар алды. Тіпті көрнекті француз жазушысы Ромен Ролланның өзі Жамбыл ақындығының 75 жылдығына орай "Батыс Альпінің жүрегінен қазақ халқының және жаңа адамзаттың жаршысы Жамбылға туысқандық сәлем жолдаймын" деп телеграмма жіберген.
  • 1941 жылы Жамбылға мемлекеттік сыйлық берілді. Ұлы Отан соғысы күндерінде Жамбыл өзінің өлеңдерінде Кеңес Социалистік Республикалар халқын Отанды қорғауға, еңбектегі ерлікке шақырды. Совет адамдарының батырлығын, КСРО халықтарының мызғымас достығын жыр етті.
  • 1943 жылы майданда Жамбылдың ұлы Алғадай қаза тапты. Бұл жөнінде ақынға хабар жеткенде, ол біраз үнсіз отырып барып, қайғылы хабарға өлеңмен жауап берді.
  • Жамбылдың ақырғы жыры 1945 жылы 9 мамырда айтылды. Бұл неміс фашистерін біздің халқымыздың қаһармандықпен жеңгендігіне арналған жыр еді.
  • Жүз жасқа небары бірнеше ай қалғанда, 1945 жылы 22 маусымда Жамбыл қайтыс болды.
  • 1946 жылы ақпанда Қазақстан жұртшылығы даңқты ақынның жүз жылдығын салтанатпен атап өтті. Юбилейіне қарай ақынның таңдамалы шығармаларының академиялык жинағы орыс және қазақ тілінде басылып шықты.

Шығармалары

Өлеңдер

  • Атаның әлдиі
  • Балаларға
  • Балама хат
  • Бесік жыры
  • Жастық жыры
  • Жаңа жыл
  • Жаңа жыл сәлемі
  • Жеңіс жырын сайраңдар
  • Жүз жасаған жүректен
  • Ленин
  • Ленинградтық өренім
  • Шәкірт балаларға
  • Октябрь толғауы
  • Сәлем саған комсомол
  • Сыйлық
  • Туысқан ел
  • Чапай
  • Халық туысқандығы
  • Өнердің өсуі есік жыры

Айтыстар

  • Жамбыл мен Айкүміс
  • Жамбыл мен Құлманбет
  • Жамбыл мен Шашубай
  • Жамбыл мен Досмағанбет

Дастандар

  • Өтеген батыр
  • Сұраншы батыр
  • Көрұғлы
  • Бақ, дәулет, ақыл

Дара тұлға

Жамбыл Жабаев – ұлы ақын, жырау, жыршы. Ұлы жүз құрамындағы шапырашты тайпасының екей руынан шыққан. Қазіргі Жамбыл облысы Жамбыл тауының етегінде 1846 ж. 28 ақпанда Жапа деген елге қадірлі адамның отбасында дүниеге келген. Жасынан өлең-жырға қанып өсіп, Сүйінбай Аронұлы сияқты жыр даңғылынан тәлім-тәрбие алды. Сонымен бірге Жамбыл туысқан қырғыз елінің де сөз өнерін жетік біліп, Тоқтоғұл, Мұраталы, Әлімқұл, Балық, Тыныбек, Қатаған сияқты дүлдүлдермен өнер сайысына түскен. Жүз жыл өмірінің сексен бесін өлең-жырмен өткізген. Жамбылдың шығармашылық өмірі 19-ғасырдың 70-жылдарынан басталған. Бұл – қазақ халқы үшін өте ауыр кезең еді. Осы жылдары Ресей империясы бүкіл қазақ елін түгел отарлап алған болатын. Соның салдарынан жерден, малдан айырылған жұрттың тұрмысы жүдеп, күйзеліске ұшырады. Ол аз болғандай, 20-ғасырдың 20-жылдарында ақ пен қызылдың соғысы, кәмпескелеу мен ұжымдастыру сияқты оқиғалар халықтың тағдырына теріс әсерін тигізді, қарапайым адамдардың да, зиялылардың да психологиясын өзгертті. Осындай жағдайдың куәгері болған Жамбыл шындықты айтып, замана болмысын жасырмай суреттеді, өзінің өкініші мен күйінішін ащы дауыспен жырлады, күйініп те, қиналып та сөйледі. Жамбылды нағыз ақын ретінде байтақ елге танытқан өнері – оның айтыстары. Бұл айтыстарында қыз бен жігіттің қайым айтысы да, түре айтыс та, сүре айтыс та бар. Осының қай-қайсысында да Жамбыл өзінің нағыз майталман, кестелі сөздің шебері, әрі ұшқыр ойлы, тапқыр шешен екенін көрсетеді.

1916 жылғы ұлт-азаттық қозғалысына Жамбыл ақын белсене қатынасты. Патша жарлығына қарсы көтерілген халық бұқарасының қалың ортасында жүрді. Өзінің жалынды үндеу жырларын сол қозғалысқа арнап шығарды. Кеңес дәуірі жылдарында Жамбыл қоғам өмірі мен ел мүддесін жырлады. Ол байырғы ұлы жыраулардың дәстүрін қайта түлетіп, біздің дәуірімізге жаңа сапада, соны мазмұнмен байытып жеткізді. Мемлекет басшылары мен партия көсемдеріне қарата айтқан жырларында жалпы мемлекеттік мәселелерді көтерді. 2-дүниежүзілік соғыс тұсында бүкіл Кеңес Одағында Жамбылдан дәрежесі, мәртебесі биік ақын болған жоқ. Жамбыл есімінің әлемнің шартарабына танылған тұсы да осы кезең еді. Ақын жырлары майдандағы әр ұлттан құралған жауынгерлердің бәрінің де жүрегіне жетіп, жігерін қайрады. 1945 жылдың 22 маусымында Жамбыл жүзге қараған шағында Алматы қаласында қайтыс болды. Жамбыл – жыршылық өнердің де асқан шебері. Оның үздік шығармалары қырықтан астам шет елдер тілдеріне аударылды. Ромен Роллан, Мартин Андерсен Нексе, Катарина Сусанна Причард сияқты атақты суреткерлер Жамбыл поэзиясына өте жоғары баға берді. Жамбыл туралы жүздеген өлең-жырлар жазылды. 20-ғасырдағы халық ақындарына Жамбылдың әсері өте зор болды. Бұл қатарда Кенен Әзірбаев, Үмбетәлі Кәрібаев, Нартай Бекежанов, Доскей Әлімбаев, т.б. белгілі суырып-салма ақындар бар.

Еске алу

Жамбылдың есімімен аталады:

Жамбылға арнап шығарылған фильмдер:

Жамбылға арнап:

Қазақ халқы Жамбылдың 100 жылдық, 125 жылдық, 150 жылдық тойларын халықаралық деңгейде салтанатты түрде атап өтті.<ref name="Source 1">«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9,</ref><ref>А 31 Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет. ISBN 9965-893-73-Х</ref>

Сондай-ақ, бірқатар елді мекендерге, мекемелер мен оқу орындарына, өнер ордаларына берілді.

Марапаттары

Дереккөздер

Үлгі:Дереккөздер

«https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=Жамбыл_Жабайұлы&oldid=97636» бетінен алынған