Нұсқалар арасындағы айырмашылық: "Марфуға Ғалиқызы Айтхожа"

Қазақ Энциклопедиясы жобасынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
ш (1 түзету)
ш («Қытай қазақтары» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен))
Жол нөмірі 3: Жол нөмірі 3:
 
  |Шынайы есімі        = Маруа Ғалиқызы Айтхожина  
 
  |Шынайы есімі        = Маруа Ғалиқызы Айтхожина  
 
  |Суреті              = Айтхожина Марфуға.jpg
 
  |Суреті              = Айтхожина Марфуға.jpg
−
|Лақап аты          =  «Жыр Аққуы»  
+
|Лақап аты          =  «Жыр Аққуы», Аққу<ref>Қазақстан жазушылары. Анықтамалық. Алматы, «Жазушы» баспасы, 1982, 15 бет</ref>
 
  |Туған күні        = 25.08.1936
 
  |Туған күні        = 25.08.1936
 
  |Туған жері        = [[Қытай Халық Республикасы|ҚХР]], {{туғанжері|Құлжа|Құлжада}}  
 
  |Туған жері        = [[Қытай Халық Республикасы|ҚХР]], {{туғанжері|Құлжа|Құлжада}}  
 
  |Қайтыс болған күні  =  
 
  |Қайтыс болған күні  =  
 
  |Қайтыс болған жері  =  
 
  |Қайтыс болған жері  =  
−
  |Азаматтығы          = {{USSR}}<br />{{flag|Kazakh SSR|SSR|name=Қазақ КСР}}<br />{{KAZ}}   
+
  |Азаматтығы          = {{USSR}}<br />{{байрақ|Қазақ КСР}}<br />{{KAZ}}   
 
  |Ұлты                = Қазақ  
 
  |Ұлты                = Қазақ  
−
  |Мансабы            = [[ақын]], [[Журналист]]
+
  |Мансабы            = ақын, журналист
 
  |Шығармашылық жылдары  =  [[1962]] - осы уақыт
 
  |Шығармашылық жылдары  =  [[1962]] - осы уақыт
 
|Бағыты              =  
 
|Бағыты              =  
Жол нөмірі 18: Жол нөмірі 18:
 
  |Марапаттары        =  
 
  |Марапаттары        =  
 
{{{!}}  
 
{{{!}}  
−
{{!}}{{Парасат ордені}}{{!}}{{!}}[[Сурет:Order badge of honor rib.png|40px|Знак Почета]]{{!}}{{!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}}
+
{{!}}{{Парасат ордені}}{{!}}{{!}}[[Сурет:Order badge of honor rib.png|40px|Знак Почета]]{{!}}{{!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}}{{Құрмет Белгісі ордені}}  
 
{{!}}}
 
{{!}}}
 
{{{!}}  
 
{{{!}}  
−
{{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}}
+
{{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}}{{2 дәрежелі Барыс ордені}}{{Астанаға 20 жыл медалі}} 
 
{{!}}}
 
{{!}}}
 
  |Сыйлықтары          = [[Сурет: KZ Premium.png|20px|Қазақстан мемлекеттік сыйлығы]]
 
  |Сыйлықтары          = [[Сурет: KZ Premium.png|20px|Қазақстан мемлекеттік сыйлығы]]
 
  |Қолтаңбасы          =  
 
  |Қолтаңбасы          =  
 
}}
 
}}
−
'''Марфуға Ғалиқызы Айтхожина''' ([[25 тамыз]] [[1936 жыл]]ы [[Қытай Халық Республикасы|ҚХР]], Шыңжаң өлкесі, [[Құлжа]] қаласында туған) – қазақтың жыр аққуы атанған ақын қызы. [[Қазақстанның мемлекеттік сыйлығы]]ның иегері. [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] (2009).  
+
'''Марфуға Ғалиқызы Айтхожина''' ([[25 тамыз]] [[1936 жыл]]ы [[Қытай Халық Республикасы|ҚХР]], Шыңжаң өлкесі, [[Құлжа]] қаласында туған) – қазақтың жыр аққуы атанған ақын қызы. [[Қазақстанның мемлекеттік сыйлығы]]ның иегері. [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] (2009).
 +
 
 
==Өмірбаяны==
 
==Өмірбаяны==
 
Марфуға Айтхожина 1936 жылы 25 тамызда Құлжа қаласында (ҚХР) дүниеге келген. Атасы Айтхожа топжарған [[шешен]], суырыпсалма [[ақын]], ел сыйлаған [[би]] кісі болған. Қазақ елінің басына қаралы күн туған кезде бұл кісі алғашқы қүрбандардың бірі болған екен. Ол кісіні "Итжеккенге" айдаған. Ал өз әкесі Ғали арабша, орысша сауаты бар білімді, жан-жақты зиялы адам болған. Ол кісіні де сол жылдары "Қарағаш" мектебінен (сол кездегі [[Қапал уезі]]) Алматыға сексен адаммен бірге айдап әкелген екен. Бес баласы аштан өліп, түрмеден қашып, зайыбы Бифатима "Иіруден" қашып, [[Қытай]] жерінде табысып, қыздары Марфуға дүниеге келеді. Ақынның балалық шағы қаймағы бұзылмаған, тұнығы шайқалмаған, халқымыздың салт-санасын қаз-қалпында сақтаған ортада өтеді. 1956 жылы Құлжадағы қыздар гимназиясын бітіреді. 1958 жылы атамекенге оралған. 1965 жылы әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің [[филология]] факультетін, 1971 жылы Мәскеудегі жоғары әдеби курсты бітірген. 1961-1969 жылдары "Қазақ әдебиеті", "Қазақстан мүғалімі" газеттерінде өдеби қызметкер болып істеген. Акынның поэзиясында ерекше бөлек әуен еседі. Көңіл-күй лирикасында адам жанын тебірентетін, ойын толқытатын ерекше бір күш бар. Әсіресе туған жер тақырыбына келгенде сөзден ғажайып суреттер бояуын төгеді.
 
Марфуға Айтхожина 1936 жылы 25 тамызда Құлжа қаласында (ҚХР) дүниеге келген. Атасы Айтхожа топжарған [[шешен]], суырыпсалма [[ақын]], ел сыйлаған [[би]] кісі болған. Қазақ елінің басына қаралы күн туған кезде бұл кісі алғашқы қүрбандардың бірі болған екен. Ол кісіні "Итжеккенге" айдаған. Ал өз әкесі Ғали арабша, орысша сауаты бар білімді, жан-жақты зиялы адам болған. Ол кісіні де сол жылдары "Қарағаш" мектебінен (сол кездегі [[Қапал уезі]]) Алматыға сексен адаммен бірге айдап әкелген екен. Бес баласы аштан өліп, түрмеден қашып, зайыбы Бифатима "Иіруден" қашып, [[Қытай]] жерінде табысып, қыздары Марфуға дүниеге келеді. Ақынның балалық шағы қаймағы бұзылмаған, тұнығы шайқалмаған, халқымыздың салт-санасын қаз-қалпында сақтаған ортада өтеді. 1956 жылы Құлжадағы қыздар гимназиясын бітіреді. 1958 жылы атамекенге оралған. 1965 жылы әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің [[филология]] факультетін, 1971 жылы Мәскеудегі жоғары әдеби курсты бітірген. 1961-1969 жылдары "Қазақ әдебиеті", "Қазақстан мүғалімі" газеттерінде өдеби қызметкер болып істеген. Акынның поэзиясында ерекше бөлек әуен еседі. Көңіл-күй лирикасында адам жанын тебірентетін, ойын толқытатын ерекше бір күш бар. Әсіресе туған жер тақырыбына келгенде сөзден ғажайып суреттер бояуын төгеді.
Жол нөмірі 41: Жол нөмірі 42:
 
*2009 жылы президент жарлығымен "Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері" құрметті атағы берілді.
 
*2009 жылы президент жарлығымен "Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері" құрметті атағы берілді.
 
* 2011 жылы «ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл» медалі;
 
* 2011 жылы «ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл» медалі;
−
* [[Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті]]нің құрметті профессоры.  
+
* [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]нің құрметті профессоры.  
 
* «Еңбек ардагері» мемлекеттік медалімен марапатталған.
 
* «Еңбек ардагері» мемлекеттік медалімен марапатталған.
 
* ҚР тұңғыш президенті – елбасы [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]]тың жеке алғыс хатымен марапатталған.  
 
* ҚР тұңғыш президенті – елбасы [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]]тың жеке алғыс хатымен марапатталған.  
 
* 2016 жылығы ҚР тұңғыш президенті – елбасының әдебиет пен өнер саласындағы мемлекеттік степендиясының иегері.  
 
* 2016 жылығы ҚР тұңғыш президенті – елбасының әдебиет пен өнер саласындағы мемлекеттік степендиясының иегері.  
−
* Болгорияның «Достық» медалімен марапатталған.  
+
* Болгарияның «Достық» медалімен марапатталған.
  
 
==Шығармалары==
 
==Шығармалары==
Жол нөмірі 79: Жол нөмірі 80:
 
{{дереккөздер}}
 
{{дереккөздер}}
  
−
[[Санат:Қытайда туғандар]]
 
 
[[Санат:Қазақ ақындары]]
 
[[Санат:Қазақ ақындары]]
−
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
 
 
[[Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері]]
 
[[Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері]]
−
[[Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері]]
+
[[Санат:КСРО ақындары]]
 +
[[Санат:Қазақстан ақындары]]
 +
[[Санат:КСРО журналистері]]
 +
[[Санат:Қазақстан журналистері]]
 +
[[Санат:2 дәрежелі Барыс орденінің иегерлері]]
 +
[[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]]
 +
[[Санат:Қазақ әдебиеті газеті қызметкерлері]]
 +
[[Санат:Қазақстан мұғалімі журналы қызметкерлері]]
 +
[[Санат:Қазақстан жазушылар одағы мүшелері]]
 +
[[Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университетінің құрметті профессорлары]]
 +
[[Санат:Еңбек ардагері медалінің иегерлері]]
 +
[[Санат:Достық медалінің (Болгария) иегерлері]]
 +
[[Санат:Қытай қазақтары]]

16:34, 2026 ж. маусымның 23 кезіндегі түзету

Үлгі:Жазушы Марфуға Ғалиқызы Айтхожина (25 тамыз 1936 жылы ҚХР, Шыңжаң өлкесі, Құлжа қаласында туған) – қазақтың жыр аққуы атанған ақын қызы. Қазақстанның мемлекеттік сыйлығының иегері. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (2009).

Өмірбаяны

Марфуға Айтхожина 1936 жылы 25 тамызда Құлжа қаласында (ҚХР) дүниеге келген. Атасы Айтхожа топжарған шешен, суырыпсалма ақын, ел сыйлаған би кісі болған. Қазақ елінің басына қаралы күн туған кезде бұл кісі алғашқы қүрбандардың бірі болған екен. Ол кісіні "Итжеккенге" айдаған. Ал өз әкесі Ғали арабша, орысша сауаты бар білімді, жан-жақты зиялы адам болған. Ол кісіні де сол жылдары "Қарағаш" мектебінен (сол кездегі Қапал уезі) Алматыға сексен адаммен бірге айдап әкелген екен. Бес баласы аштан өліп, түрмеден қашып, зайыбы Бифатима "Иіруден" қашып, Қытай жерінде табысып, қыздары Марфуға дүниеге келеді. Ақынның балалық шағы қаймағы бұзылмаған, тұнығы шайқалмаған, халқымыздың салт-санасын қаз-қалпында сақтаған ортада өтеді. 1956 жылы Құлжадағы қыздар гимназиясын бітіреді. 1958 жылы атамекенге оралған. 1965 жылы әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетін, 1971 жылы Мәскеудегі жоғары әдеби курсты бітірген. 1961-1969 жылдары "Қазақ әдебиеті", "Қазақстан мүғалімі" газеттерінде өдеби қызметкер болып істеген. Акынның поэзиясында ерекше бөлек әуен еседі. Көңіл-күй лирикасында адам жанын тебірентетін, ойын толқытатын ерекше бір күш бар. Әсіресе туған жер тақырыбына келгенде сөзден ғажайып суреттер бояуын төгеді.

Шығармашылығы

Марфуға Айтхожина "Аңсау", "Ақку жүрек", Алатаудың Ақ батасы" туындыларында Тәуелсіз Қазақстанның жетістіктерін эпикалық кең тыныспен жырлайды. 60-жылдардан бері бүгінгі күнге дейін жиырма бес жыр жинағы шыққан. Алғашқы өлеңдер жинағы "Балқұрақ" деген атпен 1962 жылы жарияланған. Кейіннен әр жылдары "Шыңдағы жазу", "Жастық шақ", "Аққуым менің", "Қаракөз айым", "Баянжүрек", "Көзімнің қарасы", "Ақ бесігім", "Жарқыра, менің жұлдызым", "Қыран жеткен", "Таңдамалы", "Сағыныш сазы", "Жапырақ сілкінген кеш", "Аңсау", "Аққу жүрек", орыс тілінде "Утверждение", "Голубые голуби", "Струна степей", "Горсть земли", "Украшение коня", "Летние росы" өлеңдер жинақтары жарық көрді. Бірқатар шығармалары болгар, поляк, венгр, чех, парсы т.б. тілдерге аударылған.

Марапаттары

Шығармалары

  • Аңсау
  • Аққу жүрек

Өлеңдер жинағы

  • "Балқұрақ"
  • "Шыңдағы жазу"
  • "Жастық шақ"
  • "Аққуым менің"
  • "Қаракөз айым"
  • "Баянжүрек"
  • "Көзімнің қарасы"
  • "Ақ бесігім"
  • "Жарқыра, менің жұлдызым"
  • "Қыран жеткен"
  • "Таңдамалы"
  • "Сағыныш сазы"
  • "Жапырақ сілкінген кеш"
  • "Аңсау"
  • "Аққу жүрек"

Орыс тіліндегі шығармашылығы

  • "Утверждение"
  • "Голубые голуби"
  • "Струна степей"
  • "Горсть земли"
  • "Украшение коня"
  • "Летние росы"<ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса — Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref><ref>Энциклопедия. - Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет. ISBN 9965-17-134-3</ref>

Дереккөздер

Үлгі:Дереккөздер

«https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=Марфуға_Ғалиқызы_Айтхожа&oldid=120577» бетінен алынған