Нұсқалар арасындағы айырмашылық: "Әкім Ұртайұлы Әшімов"

Қазақ Энциклопедиясы жобасынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
ш (1 түзету)
(→‎Толығырақ: Толықтыру)
Жол нөмірі 1: Жол нөмірі 1:
−
{{Біріктірілсін|Әкім Үртайұлы Әшімов}}
+
{{Жазушы
−
'''Әкім Ұртайұлы Әшімов''', Әкім Тарази (9.9.[[1933]] ж.т., [[Алматы]] станциясы) — жазушы, [[Қазақстан]]ның еңбек сіңірген қайраткері (1999). Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі (1968).  
+
|Есімі              = Әкім Ұртайұлы Әшімов
 +
|Шынайы есімі        =
 +
|Суреті              = Әкім Тарази.png
 +
|Ені                =
 +
|Суреттің аты        = Әшімов, 1996 жыл
 +
|Туған кездегі есімі =
 +
|Лақап аты          = Әкім Тарази
 +
|Туған күні          = 09.09.1933
 +
|Туған жері          = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 +
|Қайтыс болған күні  = 22.4.2025
 +
|Қайтыс болған жері  =
 +
|Азаматтығы          = {{байрақ|КСРО}} <br /> {{байрақ|Қазақстан}}   
 +
|Ұлты                = [[қазақтар|қазақ]]
 +
|Мансабы            = {{hlist|[[жазушы]]|[[драматургия|драматург]]|[[сценарийші]]|[[педагогика|педагог]]-[[профессор]]}}
 +
|Шығармашылық жылдары  =
 +
|Бағыты              =
 +
|Жанры              =
 +
|Шығармалардың тілі  = [[қазақ тілі]]
 +
|Дебюті              = «Құйрықты жұлдыз» повесі (1966)
 +
|Марапаттары        = {{Қатар
 +
  |{{Отан ордені}}
 +
  |{{Құрмет ордені}}
 +
}}
 +
{{Қатар
 +
  |{{Қазақстанның Еңбек Ері}}
 +
  |{{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}}
 +
}}
 +
|Сыйлықтары          = {{Қатар
 +
  |{{Қазақстан мемлекеттік сыйлығы}}
 +
}}
 +
|Қолтаңбасы          =
 +
|Сайты              =
 +
|Commons            =
 +
}}
 +
'''Әкім Ұртайұлы Әшімов''' (көбіне '''Әкім Тарази''', [[9 қыркүйек]] [[1933 жыл]], [[Алматы]] – [[22 сәуір]] [[2025 жыл]]) — кеңестік және қазақстандық [[жазушы]], [[драматургия|драматург]], [[сценарийші]], [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] (1999), [[Қазақстанның мемлекеттік сыйлығы|Қазақстан Республикасының Мемлекеттік сыйлығының лауреаты]] (2007), 2009 жылдан [[Қазақ ұлттық өнер университеті]]нің [[профессор]]ы болды.
  
−
Қаз-ПИ-ді бітірген. Жамбыл облысының Шу ауданы мұғалім (1956-58), "Ара" журналында фельетонист (1958-59), "[[Қазақстан]] пионері" газетінде жауапты хатшы (1962- 70), "Қазақфильм" киностуциясында сценарийлік редакциялық алқа мүшесі, бас редактор, 1970-71 "Литературная газетаның" Қазақстан бойынша тілшісі, 1971-80 жылдары Қазақстан Кинематографиялық одағы басқармасының 1-хатшысы болды. 1986- 91 жылдары  Қазақстан Жазушылар одағының хатшысы, 1991-93 жылдары Қазақстан Ресупбликасы Мәдениет министрлігінің кеңесшісі, 1993-95 жылдары "Қаржы-қаражат" журналының бас редакторы қызметтерін атқарды. 1995 жылдан Т.Жүргенов атындағы өнер академиясының доценті.
+
== Толығырақ ==
 +
Әшімов [[дулат]] тайпасының [[жаныс]] руынан болатын.<ref>{{кітап|авторы=Баспа бас директоры:Әшірбек Көпіш |тақырыбы=Бәйдібек баба - Алып бәйтерек ұрпақтарының шежіресі. Жаныс |орны=Алматы |баспасы=Өнер баспасы |жыл=2004 |барлық беті=992 |isbn=9965-595-78-Х}}</ref> Ол 1933 жылғы 9 қыркүйекте [[Алматы]] қаласының Стандарт көшесіндегі (Лев Толстой көшесі) 18-үйде дүниеге келген.<ref>{{Cite web|url=https://altynqor.com/video/1039 |title=«Өмір-өзен». Әкім Тарази. 1996 ж. |language=kk |publisher=[[Qazaqstan (телеарна)|Qazaqstan]] телеарнасы, Алтын Қор |date=1996 |accessdate=2025-08-01}}</ref>
  
−
==Шығармалары==
+
Әшімов орта мектепті 1950 жылы [[Жамбыл облысы]]ның [[Тұрар Рысқұлов ауданы|Луговой ауданы]]ндағы [[Жаңатұрмыс (Тұрар Рысқұлов ауданы)|Жаңатұрмыс]] ауылында бітірген.
  
−
Әшімовтің алғашқы кітабы
+
Әшімов 1957 жылы [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]н бітірген. 1968 жылдан бері ол — [[Қазақстан жазушылар одағы]]ның мүшесі.
−
* "Құйрықты жұлдыз" повесі 1966 жылы шықты.
+
−
* "Үлкен ауыл" (1968),
+
−
* "Асу-асу" (1970),
+
−
*"Көкжиек" (1980),
+
−
* "Басынан Қаратаудың" (1984) повесть-әңгімелер,
+
−
* "Қыз махаббаты" (1982) пьесалар жинақтары,
+
−
* "Бұлтқа салған ұясын" (1978),
+
−
* "Тасжарған" (1980),
+
−
* "Кен" (1986),
+
−
* "Жаза" ([[1998]]),
+
−
* "Шер" (2000),
+
−
* "Махаббат жыры" (2001),
+
−
* "Қиянат" (2002) романдары жарияланды.
+
−
Сондай-ақ ол
+
−
* "Күлмейтін комедия" (1966),
+
−
* "Жақсы кісі" (1968),
+
−
* "Жолы болғыш жігіт" (1972),
+
−
* "Қос боздақ" (1985), т.б. пьесалардың,
+
−
* "Тұлпардың ізі" (1964, реж. М.Бегалин),
+
−
* "Арман-атаман" (1965, реж. Ш.Бейсенбаев),
+
−
* "Қараш-Қараш оқиғасы" (1972, реж. Б.Шөмшиев), т.б. кино­фильм сценарийлерінің авторы.
+
  
−
Фолиянт баспасында 8 томдығы толық шыққан:
+
1956 жылы Әшімов еңбек жолын бастаған. Жамбыл облысының [[Шу ауданы]]нда мұғалім (1956–1958), «Ара» журналында [[фельетонист]] (1958–1959), «Қазақстан пионері» газетінде жауапты хатшы (1962–1970), [[Қазақфильм]] киностуциясында сценарийлік редакциялық алқа мүшесі, бас редактор болды.
−
*1. Тасжарған
+
−
*2. Қиянат. Жаза.
+
−
*3. Тырна,тырна,тырналар. Ақбердінің ауласы.Москва:баласаз. Сарманқұл. 2999999+1. Әнім сен едің.
+
−
*4. Құйрықты жұлдыз. Қодарқұл.Жадыра.Аспанбай мен Райгүл. Аяз бен Биби.
+
−
*5. Қорқау жұлдыз. Шер.
+
−
*6. Мұстафа Шоқай.
+
−
*7. Тәж. Эсселер.
+
−
*8. Аспан айналып жерге түскен күн.
+
  
 +
1970–1971 жылдары ол «Литературная газетаның» Қазақстан бойынша тілшісі болса, 1971–1980 жылдары ол Қазақстан Кинематографиялық одағы басқармасының 1-хатшысы еді. 1986 жылдан 1991 жылға дейін Әшімов [[Қазақстан жазушылар одағы]]ның хатшысы, 1991–1993 жылдары [[Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігі|Қазақстан Мәдениет министрлігі]]нің кеңесшісі, 1993–1995 жылдары  «Қаржы-қаражат» журналының бас редакторы қызметтерін атқарды.
  
−
Бірқатар кітаптары орыс, венгр, чех, неміс тілдерінде жарық көр­ген. 2002 жылы "Жаза" романы үшін [[Қазақстан Республикасы]] Мемлекеттік сыйлығы берілді.<ref>Жетісу энциклопедия. - Алматы: «Арыс» баспасы, 2004 жыл. — 712 бет + 48 бет түрлі түсті суретті жапсырма. ISBN 9965-17-134-3</ref>
+
1995 жылдан Т.Жүргенов атындағы өнер академиясының доценті. 2009 жылдан ол — [[Қазақ ұлттық өнер университеті]]нің [[профессор]]ы.
  
−
==Дереккөздер==
+
2025 жылғы 22 сәуірде Әшімов қайтыс болды.<ref>{{Cite web|url=https://qazaqstan.tv/news/210229/ |title=Қазақ әдебиетінің алыбы Әкім Тарази дүниеден өтті |lang=kk |publisher=[[Qazaqstan (телеарна)|Qazaqstan]] |date=2025-04-22 |accessdate=2025-04-23}}</ref>
−
<references/>
+
Астана маңындағы Ұлттық Пантеонда жерленген.
  
−
{{Суретсіз мақала}}
+
== Шығармалары ==
 +
Әшімовтің романдары:
 +
* Құйрықты жұлдыз (алғашқы кітабы, 1966) повесі
 +
* Үлкен ауыл (1968)
 +
* Асу-асу (1970)
 +
* Көкжиек (1980)
 +
* Басынан Қаратаудың (1984) повес-әңгімелері
 +
* Қыз махаббаты (1982) пьесалар жинақтары
 +
* Бұлтқа салған ұясын (1978)
 +
* Тасжарған (1980)
 +
* Кен (1986)
 +
* Жаза (1998)
 +
* Шер (2000)
 +
* Махаббат жыры (2001)
 +
* Қиянат (2002)
 +
Сондай-ақ ол:
 +
* Күлмейтін комедия (1966)
 +
* Жақсы кісі (1968)
 +
* Жолы болғыш жігіт (1972)
 +
* Қос боздақ (1985), т.б. пьесаларын;
 +
* Тұлпардың ізі (1964, реж. М.Бегалин)
 +
* Арман-атаман (1965, реж. Ш.Бейсенбаев)
 +
* Қараш-Қараш оқиғасы (1972, реж. Б.Шөмшиев), т.б. кино­фильм сценарийлерін жазды.
 +
Фолиант баспасында Әшімовтің 8 томдығы толық шыққан:
 +
# Тасжарған
 +
# Қиянат. Жаза
 +
# Тырна, тырна, тырналар. Ақбердінің ауласы. Москва: баласаз. Сарманқұл. 2999999+1. Әнім сен едің
 +
# Құйрықты жұлдыз. Қодарқұл. Жадыра. Аспанбай мен Райгүл. Аяз бен Биби
 +
# Қорқау жұлдыз. Шер
 +
# Мұстафа Шоқай
 +
# Тәж. Эсселер
 +
# Аспан айналып жерге түскен күн
  
−
[[Санат:9 қыркүйекте туғандар]]
+
Бірқатар кітаптары орыс, мажар, чех, неміс тілдерінде жарық көр­ген. 2002 жылы «Жаза» романы үшін Әшімовке [[Қазақстанның мемлекеттік сыйлығы]] берілді.<ref>Жетісу энциклопедия. - Алматы: «Арыс» баспасы, 2004 жыл. — 712 бет + 48 бет түрлі түсті суретті жапсырма. ISBN 9965-17-134-3</ref>
−
[[Санат:1933 жылы туғандар]]
+
 
−
[[Санат:Алматыда туғандар]]
+
== Өз өмірі ==
 +
Әшімов [[Қазақстан Республикасының мемлекеттік сыйлығы|Мемлекеттік сыйлық]] иегері Роза Мұқановаға үйленген болатын. Олардың бірнеше баласы болған.<ref>{{Cite web|url=https://kz.kursiv.media/kk/2025-04-22/grtb-akim-tarazi/ |title=Әкім Тарази қайтыс болды |language=kk |work=kz.kursiv.media |last=Таубай |first=Айгерім |date=2025-04-22 |accessdate=2025-08-14}}</ref>
 +
 
 +
== Марапаттары және атақтары ==
 +
Әшімов марапат пен атақтары қатарында:<ref>{{Cite web|url=https://newsroom.kz/88639/zhazushy-kim-tarazi-d-nieden-tti |title=Жазушы Әкім Тарази дүниеден өтті |language=kk |work=newsroom.kz |date=2025-04-22 |accessdate=2025-08-01}}</ref>
 +
* [[Қазақстан жазушылар одағы]] сыйлығының иегері
 +
* [[Құрмет ордені]] (1994)
 +
* [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] (1997)
 +
* [[Қазақстанның мемлекеттік сыйлығы]] (2002)
 +
* [[Отан ордені]] (2015)
 +
* [[Қазақстанның Еңбек ері]] (2021) болған.
 +
 
 +
== Дереккөздер ==
 +
{{дереккөздер}}
 +
{{DEFAULTSORT:Әшімов, Әкім Ұртайұлы}}
 
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
 
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
−
[[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері]]
+
[[Санат:КСРО жазушылары]]
−
[[Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері]]
+
[[Санат:Қазақстан драматургтері]]
 +
[[Санат:Қазақстан сценарийшілері]]
 +
[[Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті түлектері]]
 +
[[Санат:Қазақ ұлттық өнер академиясының профессорлары]]
 +
[[Санат:Қазақ ұлттық өнер университеті оқытушылары]]
 +
 
  
 
{{Stub}}
 
{{Stub}}

15:01, 2026 ж. наурыздың 23 кезіндегі түзету

Үлгі:Жазушы Әкім Ұртайұлы Әшімов (көбіне Әкім Тарази, 9 қыркүйек 1933 жыл, Алматы – 22 сәуір 2025 жыл) — кеңестік және қазақстандық жазушы, драматург, сценарийші, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (1999), Қазақстан Республикасының Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (2007), 2009 жылдан Қазақ ұлттық өнер университетінің профессоры болды.

Толығырақ

Әшімов дулат тайпасының жаныс руынан болатын.<ref>Үлгі:Кітап</ref> Ол 1933 жылғы 9 қыркүйекте Алматы қаласының Стандарт көшесіндегі (Лев Толстой көшесі) 18-үйде дүниеге келген.<ref>Үлгі:Cite web</ref>

Әшімов орта мектепті 1950 жылы Жамбыл облысының Луговой ауданындағы Жаңатұрмыс ауылында бітірген.

Әшімов 1957 жылы Қазақ ұлттық педагогикалық университетін бітірген. 1968 жылдан бері ол — Қазақстан жазушылар одағының мүшесі.

1956 жылы Әшімов еңбек жолын бастаған. Жамбыл облысының Шу ауданында мұғалім (1956–1958), «Ара» журналында фельетонист (1958–1959), «Қазақстан пионері» газетінде жауапты хатшы (1962–1970), Қазақфильм киностуциясында сценарийлік редакциялық алқа мүшесі, бас редактор болды.

1970–1971 жылдары ол «Литературная газетаның» Қазақстан бойынша тілшісі болса, 1971–1980 жылдары ол Қазақстан Кинематографиялық одағы басқармасының 1-хатшысы еді. 1986 жылдан 1991 жылға дейін Әшімов Қазақстан жазушылар одағының хатшысы, 1991–1993 жылдары Қазақстан Мәдениет министрлігінің кеңесшісі, 1993–1995 жылдары «Қаржы-қаражат» журналының бас редакторы қызметтерін атқарды.

1995 жылдан Т.Жүргенов атындағы өнер академиясының доценті. 2009 жылдан ол — Қазақ ұлттық өнер университетінің профессоры.

2025 жылғы 22 сәуірде Әшімов қайтыс болды.<ref>Үлгі:Cite web</ref> Астана маңындағы Ұлттық Пантеонда жерленген.

Шығармалары

Әшімовтің романдары:

  • Құйрықты жұлдыз (алғашқы кітабы, 1966) повесі
  • Үлкен ауыл (1968)
  • Асу-асу (1970)
  • Көкжиек (1980)
  • Басынан Қаратаудың (1984) повес-әңгімелері
  • Қыз махаббаты (1982) пьесалар жинақтары
  • Бұлтқа салған ұясын (1978)
  • Тасжарған (1980)
  • Кен (1986)
  • Жаза (1998)
  • Шер (2000)
  • Махаббат жыры (2001)
  • Қиянат (2002)

Сондай-ақ ол:

  • Күлмейтін комедия (1966)
  • Жақсы кісі (1968)
  • Жолы болғыш жігіт (1972)
  • Қос боздақ (1985), т.б. пьесаларын;
  • Тұлпардың ізі (1964, реж. М.Бегалин)
  • Арман-атаман (1965, реж. Ш.Бейсенбаев)
  • Қараш-Қараш оқиғасы (1972, реж. Б.Шөмшиев), т.б. кино­фильм сценарийлерін жазды.

Фолиант баспасында Әшімовтің 8 томдығы толық шыққан:

  1. Тасжарған
  2. Қиянат. Жаза
  3. Тырна, тырна, тырналар. Ақбердінің ауласы. Москва: баласаз. Сарманқұл. 2999999+1. Әнім сен едің
  4. Құйрықты жұлдыз. Қодарқұл. Жадыра. Аспанбай мен Райгүл. Аяз бен Биби
  5. Қорқау жұлдыз. Шер
  6. Мұстафа Шоқай
  7. Тәж. Эсселер
  8. Аспан айналып жерге түскен күн

Бірқатар кітаптары орыс, мажар, чех, неміс тілдерінде жарық көр­ген. 2002 жылы «Жаза» романы үшін Әшімовке Қазақстанның мемлекеттік сыйлығы берілді.<ref>Жетісу энциклопедия. - Алматы: «Арыс» баспасы, 2004 жыл. — 712 бет + 48 бет түрлі түсті суретті жапсырма. ISBN 9965-17-134-3</ref>

Өз өмірі

Әшімов Мемлекеттік сыйлық иегері Роза Мұқановаға үйленген болатын. Олардың бірнеше баласы болған.<ref>Үлгі:Cite web</ref>

Марапаттары және атақтары

Әшімов марапат пен атақтары қатарында:<ref>Үлгі:Cite web</ref>

Дереккөздер

Үлгі:ДереккөздерҮлгі:Stub

«https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=Әкім_Ұртайұлы_Әшімов&oldid=104187» бетінен алынған