Нұсқалар арасындағы айырмашылық: "Көлбай Төгісов"
ш (1 түзету) |
|||
| Жол нөмірі 2: | Жол нөмірі 2: | ||
|Есімі = Көлбай Төгісов | |Есімі = Көлбай Төгісов | ||
|Шынайы есімі = | |Шынайы есімі = | ||
| − | |Сурет = | + | |Сурет = |
|Сурет ені = | |Сурет ені = | ||
|Сурет атауы = | |Сурет атауы = | ||
|Туған кездегі есімі = | |Туған кездегі есімі = | ||
|Туған күні = 1879 | |Туған күні = 1879 | ||
| − | |Туған жері = [[Шорға]] болысы, [[Зайсан]] | + | |Туған жері = [[Шорға]] болысы, [[Зайсан уезі]], [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]], [[Ресей империясы]] |
| − | |Мансабы = [[қоғам]] | + | |Мансабы = [[қоғам]] қайраткері<br>[[журнал]]ист<br>[[драма]]тург. |
| − | |Азаматтығы = [[File:Flag of Russia.svg|20px]] [[Ресей | + | |Азаматтығы = [[File:Flag of Russia.svg|20px]] [[Ресей империясы]] |
|Ұлты = [[қазақтар|қазақ]] | |Ұлты = [[қазақтар|қазақ]] | ||
|Қайтыс болған күні = 1919 | |Қайтыс болған күні = 1919 | ||
| Жол нөмірі 23: | Жол нөмірі 23: | ||
}} | }} | ||
| − | '''Көлбай Төгісов''' ([[1879]], бұрынғы [[Семей облысы]] [[Зайсан]] | + | '''Көлбай Төгісов''' (27 қараша [[1879]], бұрынғы [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]], [[Зайсан уезі]], Шорға болысы – [[1919]], [[Омбы]]) – қоғам қайраткері, журналист, драматург. «[[Үш жүз]]», «[[Алаш Орда]]», «[[Түркістан]]» осы үш партияның құрылуына көп көмегін тигізген сол партиялардың белсенді зиялысы. Бірінші орыс революциясы тұсында патша өкіметінің жүргізіп отырған отарлық саясатына қарсы шығып, [[Қарқаралы]] құзырхатын әзірлеуге қатысқан тұлға. |
==Өмірбаяны== | ==Өмірбаяны== | ||
| − | 1896 ж. Зайсандағы ауыл шаруашылық мектебін бітірген. Орыс тіліне жетік болғандықтан отарлық билік орындарының ұйғарымымен [[Зайсан уезі]]нің бітімгерлік сотының тілмашы болып қызмет етті. Бірінші орыс революциясы тұсында [[Бөкейханов Әлихан Нұрмұхамедұлы|Ә.Бөкейханов]], [[Ахмет Байтұрсынұлы]], [[Жақып Ақпаев|Ж.Ақпаев]] секілді қайраткерлермен бірге патша өкіметінің жүргізіп отырған отарлық саясатына қарсы шықты. [[Қарқаралы]] хұзырхатын әзірлеуге қатысты. 1906 ж. “Семипалатинский листок” газетінде патша өкіметінің қазақ халқына жасап жатқан қысымшылықтары жайлы мақалалар жариялады. Қазақ жеріне земство енгізу қажеттігін жақтады.<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref> | + | Найман тайпасының [[Қаракерей]] руының [[Байжігіт]] бөлімінен шыққан.<ref>{{Cite web|url=http://megamozg.kz/index.php?page=view_mat&id=966&partition=other&subpartition=articles_kazakh|title=Көлбай Төпісовтың әдеби мұрасы|website=megamozg.kz|access-date=2021-09-15}}</ref> |
| + | 1896 ж. Зайсандағы ауыл шаруашылық мектебін бітірген. Орыс тіліне жетік болғандықтан отарлық билік орындарының ұйғарымымен [[Зайсан уезі]]нің бітімгерлік сотының тілмашы болып қызмет етті. Бірінші орыс революциясы тұсында [[Бөкейханов Әлихан Нұрмұхамедұлы|Ә. Бөкейханов]], [[Ахмет Байтұрсынұлы|А. Байтұрсынұлы]], [[Жақып Ақпаев|Ж. Ақпаев]] секілді қайраткерлермен бірге патша өкіметінің жүргізіп отырған отарлық саясатына қарсы шықты. [[Қарқаралы]] хұзырхатын әзірлеуге қатысты. 1906 ж. “Семипалатинский листок” газетінде патша өкіметінің қазақ халқына жасап жатқан қысымшылықтары жайлы мақалалар жариялады. Қазақ жеріне земство енгізу қажеттігін жақтады.<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref> | ||
| − | 1909 ж. патша өкіметінің ұйғарымына орай “халықты бүлікке үндеуші” ретінде тұтқынға алынып, 1912 жылға дейін түрмеде отырды. Абақтыдан босағаннан кейін Семей өңірінде үш жыл мерзім аралығында тұру құқығынан айрылып, Қапалға жер аударылды. Ол Қапалда жүріп, “[[Айқап]]” журналында қазақ халқы арасындағы халық ағарту ісінің ахуалы жайлы мақалаларын жариялады. “Мамания” мектебін ашқан азаматтармен және онда дәріс берушілермен тығыз қарым-қатынаста болды. 1915 ж. “Надандық құрбаны” атты пьеса жазды. Оның бұл пьесасы [[Уфа]] қаласында басылып шықты. 1916 ж. [[Ташкент]] | + | 1909 ж. патша өкіметінің ұйғарымына орай “халықты бүлікке үндеуші” ретінде тұтқынға алынып, 1912 жылға дейін түрмеде отырды. Абақтыдан босағаннан кейін Семей өңірінде үш жыл мерзім аралығында тұру құқығынан айрылып, Қапалға жер аударылды. Ол Қапалда жүріп, “[[Айқап]]” журналында қазақ халқы арасындағы халық ағарту ісінің ахуалы жайлы мақалаларын жариялады. “Мамания” мектебін ашқан азаматтармен және онда дәріс берушілермен тығыз қарым-қатынаста болды. 1915 ж. “Надандық құрбаны” атты пьеса жазды. Оның бұл пьесасы [[Уфа]] қаласында басылып шықты. 1916 ж. [[Ташкент|Ташкентке]] келіп, сонда “Алаш” газетін шығаруды қолға алды. |
| − | Ақпан революциясынан кейін жергілікті халықтың саяси белсенділігін арттыру бағытында өткізілген іс-шараларға қызу ат салысты. Ташкентте құрылған “Шура и ислам” ұйымына мүше болып кіріп, Қазалыда осы ұйымның бөлімшесін ашуға қатысты. 1917 ж. мамырда [[Мәскеу]]де өткен бүкілресейлік мұсылмандар кеңесіне мүше болып сайланды. Осы жылы жазда [[Зайсан]] у-не оралып, онда қазақ еңбекшілерінің съезін өткізуді ұйымдастырды. М.Әйтпеновпен бірге [[Омбы]] | + | Ақпан революциясынан кейін жергілікті халықтың саяси белсенділігін арттыру бағытында өткізілген іс-шараларға қызу ат салысты. Ташкентте құрылған “Шура и-ислам” ұйымына мүше болып кіріп, Қазалыда осы ұйымның бөлімшесін ашуға қатысты. 1917 ж. мамырда [[Мәскеу]]де өткен бүкілресейлік мұсылмандар кеңесіне мүше болып сайланды. Осы жылы жазда [[Зайсан]] у-не оралып, онда қазақ еңбекшілерінің съезін өткізуді ұйымдастырды. М. Әйтпеновпен бірге [[Омбы|Омбыда]] “[[Үш жүз]]” партиясын құруға басшылық етті. Осы партияның атынан Бүкілресейлік Құрылтай жиналысына депутаттыққа кандидат ретінде ұсынылды. “Алаш” партиясына қарсы үгіт жүргізіп, кеңестік билікпен ымыраға келді. 1918 ж. 21 сәуірде [[Ленин|В.И. Ленин]] мен [[Сталин|И.В. Сталинге]] кеңестік билікті қолдайтындығы жөнінде жеделхат жолдады. 1919 ж. наурызда [[Омбы]]да А.В. Колчак үстемдігі орнаған кезде абақтыға жабылып, сонда қаза тапты.<ref>“ Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref> |
| − | ==Дереккөздер== | + | == Дереккөздер == |
| − | + | {{дереккөздер}} | |
{{Stub:Қазақ әдебиеті}} | {{Stub:Қазақ әдебиеті}} | ||
| − | |||
| − | |||
[[Санат:Зайсан ауданында туғандар]] | [[Санат:Зайсан ауданында туғандар]] | ||
17:03, 2026 ж. сәуірдің 12 кезіндегі түзету
Көлбай Төгісов (27 қараша 1879, бұрынғы Семей облысы, Зайсан уезі, Шорға болысы – 1919, Омбы) – қоғам қайраткері, журналист, драматург. «Үш жүз», «Алаш Орда», «Түркістан» осы үш партияның құрылуына көп көмегін тигізген сол партиялардың белсенді зиялысы. Бірінші орыс революциясы тұсында патша өкіметінің жүргізіп отырған отарлық саясатына қарсы шығып, Қарқаралы құзырхатын әзірлеуге қатысқан тұлға.
Өмірбаяны
Найман тайпасының Қаракерей руының Байжігіт бөлімінен шыққан.<ref>Үлгі:Cite web</ref> 1896 ж. Зайсандағы ауыл шаруашылық мектебін бітірген. Орыс тіліне жетік болғандықтан отарлық билік орындарының ұйғарымымен Зайсан уезінің бітімгерлік сотының тілмашы болып қызмет етті. Бірінші орыс революциясы тұсында Ә. Бөкейханов, А. Байтұрсынұлы, Ж. Ақпаев секілді қайраткерлермен бірге патша өкіметінің жүргізіп отырған отарлық саясатына қарсы шықты. Қарқаралы хұзырхатын әзірлеуге қатысты. 1906 ж. “Семипалатинский листок” газетінде патша өкіметінің қазақ халқына жасап жатқан қысымшылықтары жайлы мақалалар жариялады. Қазақ жеріне земство енгізу қажеттігін жақтады.<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref>
1909 ж. патша өкіметінің ұйғарымына орай “халықты бүлікке үндеуші” ретінде тұтқынға алынып, 1912 жылға дейін түрмеде отырды. Абақтыдан босағаннан кейін Семей өңірінде үш жыл мерзім аралығында тұру құқығынан айрылып, Қапалға жер аударылды. Ол Қапалда жүріп, “Айқап” журналында қазақ халқы арасындағы халық ағарту ісінің ахуалы жайлы мақалаларын жариялады. “Мамания” мектебін ашқан азаматтармен және онда дәріс берушілермен тығыз қарым-қатынаста болды. 1915 ж. “Надандық құрбаны” атты пьеса жазды. Оның бұл пьесасы Уфа қаласында басылып шықты. 1916 ж. Ташкентке келіп, сонда “Алаш” газетін шығаруды қолға алды.
Ақпан революциясынан кейін жергілікті халықтың саяси белсенділігін арттыру бағытында өткізілген іс-шараларға қызу ат салысты. Ташкентте құрылған “Шура и-ислам” ұйымына мүше болып кіріп, Қазалыда осы ұйымның бөлімшесін ашуға қатысты. 1917 ж. мамырда Мәскеуде өткен бүкілресейлік мұсылмандар кеңесіне мүше болып сайланды. Осы жылы жазда Зайсан у-не оралып, онда қазақ еңбекшілерінің съезін өткізуді ұйымдастырды. М. Әйтпеновпен бірге Омбыда “Үш жүз” партиясын құруға басшылық етті. Осы партияның атынан Бүкілресейлік Құрылтай жиналысына депутаттыққа кандидат ретінде ұсынылды. “Алаш” партиясына қарсы үгіт жүргізіп, кеңестік билікпен ымыраға келді. 1918 ж. 21 сәуірде В.И. Ленин мен И.В. Сталинге кеңестік билікті қолдайтындығы жөнінде жеделхат жолдады. 1919 ж. наурызда Омбыда А.В. Колчак үстемдігі орнаған кезде абақтыға жабылып, сонда қаза тапты.<ref>“ Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref>
