Нұсқалар арасындағы айырмашылық: "Тұрсын Құдакелдіұлы Жұртбай"
ш (clean up, replaced: Туылған → Туған (3) using AWB) |
ш (1 түзету) |
||
| (2 қатысушының арадағы 2 түзетуі көрсетілмеген) | |||
| Жол нөмірі 8: | Жол нөмірі 8: | ||
|Лақап аты = | |Лақап аты = | ||
|Туған күні = 15.08.1951 | |Туған күні = 15.08.1951 | ||
| − | |Туған жері = Шаған | + | |Туған жері = Шаған, {{туғанжері|Абай ауданы (Абай облысы){{!}}Абай ауданында|Абай ауданында (Абай облысы)}}, [[Абай облысы]] |
|Қайтыс болған күні = | |Қайтыс болған күні = | ||
|Қайтыс болған жері = | |Қайтыс болған жері = | ||
| − | |Азаматтығы = | + | |Азаматтығы = {{KAZ}} |
|Ұлты = Қазақ | |Ұлты = Қазақ | ||
| − | |Мансабы = Жазушы, филолог, тарихшы, аудармашы | + | |Мансабы = [[Жазушы]], [[Филология|филолог]], тарихшы, аудармашы |
|Шығармашылық жылдары = | |Шығармашылық жылдары = | ||
| − | |Бағыты = абайтану, әуезовтану, алаштану | + | |Бағыты = [[абайтану]], [[әуезовтану]], [[алаштану]] |
| − | |Жанры = поэзия, проза, ғылыми зерттеу | + | |Жанры = [[поэзия]], [[проза]], ғылыми зерттеу |
|Шығармалардың тілі = қазақ | |Шығармалардың тілі = қазақ | ||
|Дебюті = | |Дебюті = | ||
|Марапаттары = "Қазақстан ғылымына сіңірген зор еңбегі үшін» Құрмет белгісі; «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 10 жыл» мерекелік медалі . | |Марапаттары = "Қазақстан ғылымына сіңірген зор еңбегі үшін» Құрмет белгісі; «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 10 жыл» мерекелік медалі . | ||
| − | |Сыйлықтары = Қазақстан Жазушылар одағының Ш.Құдайбердiұлы атындағы «Алаш» сыйлығының лауреаты, І.Жансүгiров атындағы әдеби сыйлықтың лауреаты, Түрік дүниесі мәдениеті мен ғылымын насихаттағаны үшін мемлекетқаралық «Түріксой» қауымдастығының сыйлығы | + | |Сыйлықтары = Қазақстан Жазушылар одағының Ш. Құдайбердiұлы атындағы «Алаш» сыйлығының лауреаты, І. Жансүгiров атындағы әдеби сыйлықтың лауреаты, Түрік дүниесі мәдениеті мен ғылымын насихаттағаны үшін мемлекетқаралық «Түріксой» қауымдастығының сыйлығы |
|Қолтаңбасы = | |Қолтаңбасы = | ||
|Сайты = | |Сайты = | ||
|Commons = | |Commons = | ||
}} | }} | ||
| + | '''Тұрсын Құдакелдіұлы Жұртбай''' ([[15 тамыз]] [[1951 жыл]]ы, Шаған, [[Абай ауданы (Абай облысы)|Абай ауданы]], [[Абай облысы]]) - [[жазушы]], [[филология]] ғылымдарының докторы, [[абайтану]]шы, [[әуезовтану]]шы, [[алаштану]]шы.<ref>«Алаш» қозғалысы. Алматы, 2008. ISBN 9965-32-715-7</ref> | ||
| − | + | *[[1974 жыл|1974]]-[[1990 жыл|1990]] жылдары «Жетісу» газетінде, «Білім және еңбек», «Жұлдыз» журналдарында қызмет істеді. | |
| − | + | *[[1990 жыл|1990]]-[[1998 жыл|1998]] жылдары М. Әуезов мұражайында ғылыми қызметкер, бөлім бастығы, директор. | |
| − | + | *[[1998 жыл|1998]]- [[2001 жыл|2001]] жылдары докторант, [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазҰУ-да]] оқытушы. | |
| − | *[[1990]]-[[1998]] жылдары М.Әуезов мұражайында ғылыми қызметкер, бөлім бастығы, директор. | + | *[[2001 жыл|2001]] жылдан «Отырар кітапханасы» ғылыми-зерттеу орталығының директоры. |
| − | *[[1998]]- [[2001]] жылдары докторант, ҚазҰУ-да оқытушы. | + | |
| − | *[[2001]] жылдан «Отырар кітапханасы» ғылыми-зерттеу орталығының директоры. | + | |
== Шығармашылыққа алғашқы қадам == | == Шығармашылыққа алғашқы қадам == | ||
| Жол нөмірі 38: | Жол нөмірі 37: | ||
== Шығармашылығы == | == Шығармашылығы == | ||
| − | + | «Замандасым, сырласым» (1976), «Қоңыр қаз» (1978), «Жүрегiмде жұмыр жер» (1980), «Бесқарагер» (1982), «Дара тұлға» (1984), «Жер – бесiк» (1985), «Бабочка под снегом» (орыс тiлiнде, 1990), «Талант Калибека» (1992, орыс тiлiнде), «Болашақтың бәйтерегі» (2007) атты көркем шығармалардың авторы. Бұл туындылар қаламгердiң өзiндiк жазу мәнерi мен философиялық-лирикалық сыйпаты арқылы ерекшеленедi. «Бейуақ» (1990), «Дулыға» (1–2 кiтап, 1994), «Кетбұға» (1996), «Бесiгiңдi түзе!», «Талқы» (1997), «Мухтар Омарханович Ауэзов» (түрiк, орыс тiлдерiнде, Анкара,1997), «Күйесiң, жүрек…сүйесiң!» (2001), «Бесігіңді аяла!» (2002), «Құнанбай» (2004), «Сүре сөз» (2005), «Дулыға» (қайта басылымы, 2007), «Ұраным – Алаш!..» (2007) атты деректi ғылыми-зерттеу кiтаптары шықты. Ол «Алаш ақиықтары» жинағын құрастырып, [[Алаш]] қайраткерлерінің беймәлім шығармаларын жалпы жұртшылыққа таныстырды.<ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref>. Көркем шығармалары мен зерттеу еңбектері әлемнiң 15 тiлiне, ал ғылыми еңбектерi [[ЮНЕСКО|ЮНЕСКО-ның]] ресми тiлдерiне аударылған. М. Икбалдың, С. Тогэнің, Л. Шералидің, В. Шефнердің, Р.Рождественскийдің, [[Сүйін Қапаев|С. Қапаевтың]] және т.б. өлеңдерін қазақ тіліне аударған. | |
== «Ұраным – Алаш!..» == | == «Ұраным – Алаш!..» == | ||
| + | '''«Ұраным – Алаш!..»''' атты үш бөлімнен (Жегі», «Тез», «Талқы») тұратын түрме әфсанасында ғалым 1922-1957 жылдары аралығындағы кеңестік идеологиялық қысым мен саяси жазалау, ұлт зиялыларын қудалау мен қуғын-сүргінге ұшырату, ұлттық сана мен құндылықтарды жою бағытына арналған тұқым үзу (геноцидтік) мен халықтың жадын өшіру, әдебиеті мен мәдениетін рухсыздандыру тұрғысындағы репрессияны «Алаш» және «Алашорда» үкіметінің мүшелерінің [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейхан|Ә. Бөкейхановтың]], [[Ахмет Байтұрсынұлы|А. Байтұрсыновтың]], [[Міржақып Дулатұлы|М. Дулатовтың]], [[Халел Досмұхамедов|Х. Досмұхамедовтың]], [[Жанша Досмұхамедов|Ж. Досмұхамедовтің]], [[Мұхамеджан Тынышпаев|М. Тынышбаевтың]], [[Мырзағазы Есполов|М. Есполовтың]], [[Мұхтар Мұрзин|М. Мұрзинның]], [[Мағжан Жұмабай|М. Жұмабаевтың]], [[Жүсіпбек Аймауытов|Ж. Аймауытовтың]], [[Халел Ғаббасов|Х. Ғаббасовтың]], [[Сейдәзім Қадырбаев|С. Қадырбаевтың]], [[Ахметсапа Жүсіпов|А. Юсуповтың]], [[Қошмұхамбет Дүйсебайұлы Кемеңгеров|Қ. Кемеңгеровтің]], [[Смағұл Сәдуақасов|С. Сәдуақасовтың]], [[Елдес Омаров|Е. Омаровтың]], [[Қайретдин Әбдірахманұлы Болғанбаев|Қ. Болғанбаевтың]], [[Әлімхан Әбеуұлы Ермеков|Ә. Ермековтің]], [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов|М. Әуезовтің]], [[Кәрім Жәленұлы|К. Жәленовтің]], [[Дінмұхамед Әділұлы|Д. Әділевтің]], [[Абдолла Байтасов|А. Байтасовтың]], [[Даниял Ысқақов|Д. Ысқақовтың]], [[Әбдірахман Байділдин|Ә. Байділдиннің]], т.б. жиыны 71 адамның үстінен жүргізілген тергеу істерінің негізінде патшалық отарлау мен жазалау саясатының заңды жалғасы ретінде қарастырып, шынайы ашып дәлелдеп берді. Өткен ғасырдың қырқыншы-елуінші жылдарындағы қысымның да астарлы себептерін әдебиетші барынша ашып көрсетті. Т. Жұртбай өзінің «Ұраным – Алаш!..» атты 3 томдық (2008-2011) іргелі зерттеу еңбегі мен «Алаш ақиықтары» атты сирек деректер жинағының негізінде біртұтас алаш идеясының тұжырымдамасын жасады. | ||
| − | + | == Дереккөздер == | |
| + | {{дереккөздер}} | ||
== Сыртқы сілтемелер == | == Сыртқы сілтемелер == | ||
| − | [http://writers.kz/odak_musheleri/?CURENT=%D0%96&ID=683 Тұрсын Жұртбай (Жазушылар одағыңың сайтындағы жеке профайлы)] | + | * [http://writers.kz/odak_musheleri/?CURENT=%D0%96&ID=683 Тұрсын Жұртбай (Жазушылар одағыңың сайтындағы жеке профайлы)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130401205344/http://www.writers.kz/odak_musheleri/?CURENT=%D0%96&ID=683 |date=2013-04-01 }} |
| − | + | ||
| − | == | + | |
| − | + | ||
{{wikify}} | {{wikify}} | ||
| − | |||
[[Санат:Қазақстан жазушылары]] | [[Санат:Қазақстан жазушылары]] | ||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
[[Санат:Алаштанушылар]] | [[Санат:Алаштанушылар]] | ||
| + | [[Санат:Абайтанушылар]] | ||
19:03, 2026 ж. маусымның 25 кезіндегі нұсқасы
Үлгі:Жазушы Тұрсын Құдакелдіұлы Жұртбай (15 тамыз 1951 жылы, Шаған, Абай ауданы, Абай облысы) - жазушы, филология ғылымдарының докторы, абайтанушы, әуезовтанушы, алаштанушы.<ref>«Алаш» қозғалысы. Алматы, 2008. ISBN 9965-32-715-7</ref>
- 1974-1990 жылдары «Жетісу» газетінде, «Білім және еңбек», «Жұлдыз» журналдарында қызмет істеді.
- 1990-1998 жылдары М. Әуезов мұражайында ғылыми қызметкер, бөлім бастығы, директор.
- 1998- 2001 жылдары докторант, ҚазҰУ-да оқытушы.
- 2001 жылдан «Отырар кітапханасы» ғылыми-зерттеу орталығының директоры.
Мазмұны
Шығармашылыққа алғашқы қадам
Тұрсын Құдакелдіұлының «Абай шыңы – Мұхтар шыңы» атты алғашқы шығармасы 1966 жылы мектеп оқушыларының республикалық байқауында бәйгеге ие болып, он бес жасында баспасөзде жарияланды. Содан бері ол қазақ сөз өнерінің барлық жанрында қалам тартып, өзіндік қолтаңбасын қалыптастырды. Оның шығармашылық жолы ақын ретінде басталды. Оның алғашқы өлеңдері он алты жасында республикалық «Лениншіл жас» (қазіргі «Жас алаш») газетінде О.Бөкеевтің «Тұсаукесерімен» жарық көрді. «Қоңыр қаз», «Жүрегімде – жұмыр жер» атты жыр жинақтары кезінде әдеби сыннан жақсы бағасын алды. Проза саласындағы алғашқы туындылары «Бесқарагер» мен «Аэродром» хикаяттары жастарға арналған республикалық конкурста бірінші, екінші бәйгеге ие болды. Оның «Мөлдір көз», «Көгілдір әлем», «Шилі өзен қамыс-ай», «Қар астындағы көбелек», «Ұш, маған, ұш балалығым», «Қалампыр» сияқты прозалық шығармалары лирикалық сыршылдығымен, соны түрлік ізденісімен, философиялық ой иірімдерімен ерекшеленді. «Бір уыс жусан», «Болашақтың бәйтерегі», «Түйешінің қызы» әңгімелерінде өмір мен өлімнің мәнін толғайтын жалған мен фанидің жік арасындағы мәңгілік аңсарлы сағыныш суреттелген.
Шығармашылығы
«Замандасым, сырласым» (1976), «Қоңыр қаз» (1978), «Жүрегiмде жұмыр жер» (1980), «Бесқарагер» (1982), «Дара тұлға» (1984), «Жер – бесiк» (1985), «Бабочка под снегом» (орыс тiлiнде, 1990), «Талант Калибека» (1992, орыс тiлiнде), «Болашақтың бәйтерегі» (2007) атты көркем шығармалардың авторы. Бұл туындылар қаламгердiң өзiндiк жазу мәнерi мен философиялық-лирикалық сыйпаты арқылы ерекшеленедi. «Бейуақ» (1990), «Дулыға» (1–2 кiтап, 1994), «Кетбұға» (1996), «Бесiгiңдi түзе!», «Талқы» (1997), «Мухтар Омарханович Ауэзов» (түрiк, орыс тiлдерiнде, Анкара,1997), «Күйесiң, жүрек…сүйесiң!» (2001), «Бесігіңді аяла!» (2002), «Құнанбай» (2004), «Сүре сөз» (2005), «Дулыға» (қайта басылымы, 2007), «Ұраным – Алаш!..» (2007) атты деректi ғылыми-зерттеу кiтаптары шықты. Ол «Алаш ақиықтары» жинағын құрастырып, Алаш қайраткерлерінің беймәлім шығармаларын жалпы жұртшылыққа таныстырды.<ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref>. Көркем шығармалары мен зерттеу еңбектері әлемнiң 15 тiлiне, ал ғылыми еңбектерi ЮНЕСКО-ның ресми тiлдерiне аударылған. М. Икбалдың, С. Тогэнің, Л. Шералидің, В. Шефнердің, Р.Рождественскийдің, С. Қапаевтың және т.б. өлеңдерін қазақ тіліне аударған.
«Ұраным – Алаш!..»
«Ұраным – Алаш!..» атты үш бөлімнен (Жегі», «Тез», «Талқы») тұратын түрме әфсанасында ғалым 1922-1957 жылдары аралығындағы кеңестік идеологиялық қысым мен саяси жазалау, ұлт зиялыларын қудалау мен қуғын-сүргінге ұшырату, ұлттық сана мен құндылықтарды жою бағытына арналған тұқым үзу (геноцидтік) мен халықтың жадын өшіру, әдебиеті мен мәдениетін рухсыздандыру тұрғысындағы репрессияны «Алаш» және «Алашорда» үкіметінің мүшелерінің Ә. Бөкейхановтың, А. Байтұрсыновтың, М. Дулатовтың, Х. Досмұхамедовтың, Ж. Досмұхамедовтің, М. Тынышбаевтың, М. Есполовтың, М. Мұрзинның, М. Жұмабаевтың, Ж. Аймауытовтың, Х. Ғаббасовтың, С. Қадырбаевтың, А. Юсуповтың, Қ. Кемеңгеровтің, С. Сәдуақасовтың, Е. Омаровтың, Қ. Болғанбаевтың, Ә. Ермековтің, М. Әуезовтің, К. Жәленовтің, Д. Әділевтің, А. Байтасовтың, Д. Ысқақовтың, Ә. Байділдиннің, т.б. жиыны 71 адамның үстінен жүргізілген тергеу істерінің негізінде патшалық отарлау мен жазалау саясатының заңды жалғасы ретінде қарастырып, шынайы ашып дәлелдеп берді. Өткен ғасырдың қырқыншы-елуінші жылдарындағы қысымның да астарлы себептерін әдебиетші барынша ашып көрсетті. Т. Жұртбай өзінің «Ұраным – Алаш!..» атты 3 томдық (2008-2011) іргелі зерттеу еңбегі мен «Алаш ақиықтары» атты сирек деректер жинағының негізінде біртұтас алаш идеясының тұжырымдамасын жасады.
