Нұсқалар арасындағы айырмашылық: "Қазақстан әкімшілік бірліктері"

Қазақ Энциклопедиясы жобасынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
 
ш (1 түзету)
 
(2 қатысушының арадағы 2 түзетуі көрсетілмеген)
Жол нөмірі 1: Жол нөмірі 1:
−
[[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]] 14 облысқа және 3 республикалық маңызы бар қалаға бөлінеді.
+
2025 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша Қазақстан Республикасында облыстардың саны 17, аудандар - 195, қалалар - 90, оның ішінде республикалық маңызы бар қалалар - 3, кенттер - 29, ауылдық округтер - 2 160, ауылдар - 6 179 құрайды. Республика бойынша ең көп аудандар саны Ақмола облысында, ал облыстық маңызы бар қалалар мен кенттік әкім аппараттары Қарағанды облысында. Ақмола және Қостанай облыстарында ауылдық әкім аппараттары көп болса, ауылдық елді мекендердің саны ең көп - Түркістан облысында. <ref>https://stat.gov.kz/industries/social-statistics/demography/publications/281766/</ref>
 +
 
 +
== Қазіргі әкімшілік бөлінісі ==
 +
 
 +
=== Бірінші деңгей ===
 +
[[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]] 17 облысқа және 3 республикалық маңызы бар қалаға бөлінеді.
 
* [[Астана]] қаласы — Қазақстанның елордасы.
 
* [[Астана]] қаласы — Қазақстанның елордасы.
−
* [[Алматы]] қаласы — республикалық маңызы бар қала.
+
* [[Алматы]] қаласы — ерекше мәртебеге ие республикалық маңызы бар қала.
−
* [[Байқоңыр (қала)|Байқоңыр]] — республикалық маңызы бар қала, [[Байқоңыр (космодром)|Байқоңыр]] космодромымен бірге 2050 жылға дейін [[Ресей]]ге жалға берілген.
+
* [[Шымкент]] қаласы — республикалық маңызы бар қала.
  
 
{{Қазақстанның әкімшілік бөлінісі}}
 
{{Қазақстанның әкімшілік бөлінісі}}
 
{| class="standard" align=center border="1"
 
{| class="standard" align=center border="1"
−
!rowspan="1"|№
+
!rowspan="1"|№
−
!rowspan="1"|'''Таңбасы'''
+
!rowspan="1"|'''Таңбасы'''
−
!rowspan="1"|'''Қала/Облыс'''
+
!rowspan="1"|'''Әкімшілік бірлік'''
−
!rowspan="1"|'''Орталығы'''
+
!rowspan="1"|'''Орталығы'''
−
!rowspan="1"|'''Жер аумағы, км²'''
+
!rowspan="1"|'''Жер аумағы, км²,<br />08.06.2022'''
−
!rowspan="1"|'''Халық саны, адам,<br />01.01.2016<ref>[http://www.stat.gov.kz/getImg?id=ESTAT111164 Облыс, қала және аудан бойынша ҚР халық саны 2016]</ref>'''   
+
!rowspan="1"|'''Халық саны, адам,<br />01.10.2022<ref>[https://www.stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT452810 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2022 жылғы 1 қазанға)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221209103233/https://www.stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT452810 |date=2022-12-09 }}</ref>'''   
−
!rowspan="1"|'''[[Қоныстану тығыздығы]],<br />адам/км²'''
+
!rowspan="1"|'''[[Қоныстану тығыздығы]],<br />адам/км²'''
−
!rowspan="1"|'''[[Жалпы ішкі өнім|ЖІӨ]], млн [[Қазақстан теңгесі|теңге]]'''<br />01.01.2008
+
!rowspan="1"|'''Жан басына шаққандағы [[Жалпы ішкі өнім|ЖІӨ]], мың [[Қазақстан теңгесі|теңге]]'''<br />2023 ж.<ref>[https://stat.gov.kz/api/iblock/element/157558/file/kk/ Қазақстан Республикасының жалпы өңірлік өнімі (2023ж. қаңтар-желтоқсан)]</ref>
−
|-
+
|-
−
|colspan=8 align=center bgcolor="#EFEFEF" | Республикалық маңызы бар қалалар
+
|colspan=8 align=center bgcolor="#EFEFEF" | Республикалық маңызы бар қалалар
−
|-
+
|-
−
| 1
+
| 1
−
| [[Сурет:New coat of arms of Astana.svg|50 px]]
+
| [[Сурет:Emblem of Astana (latin).svg|50x50px]]
−
| Қала
+
| colspan="2" | [[Астана]] қаласы
−
| [[Астана қаласы|Астана]]
+
| 797,33
−
| 710
+
| align="right" |1 340 782
−
| align="right" |872 655
+
| 1681,6
−
| 1229,09
+
| 9 247
−
|
+
|-
−
|-
+
| 2
−
| 2
+
| [[Сурет:Coat of arms of Almaty.svg|50x50px]]
−
| [[Сурет:Coat of arms of Almaty.svg|50 px]]
+
| colspan="2" | [[Алматы]] қаласы
−
| Қала
+
| 682
−
| [[Алматы]]
+
| align="right" |2 147 113
−
| 682
+
| 3148,3
−
| align="right" |1 703 481
+
| 11 310,4
−
| 2497,77
+
|-
−
|
+
| 3
−
|-
+
| [[Сурет:Coat of arms of Shymkent.png|50 px]]
−
| 3
+
| colspan="2" | [[Шымкент]] қаласы
−
| [[Сурет:Baikonur seal.png|50 px]]
+
| 1162,8
−
| Қала
+
| align="right" |1 184 113
−
| [[Байқоңыр]]*
+
| 1018,3
−
| 57
+
| 3 064,8
−
| align="right" |39 635
+
|-
−
| 695,35
+
| colspan=10 align=center bgcolor="#EFEFEF" | Облыстар   
−
|
+
|-
−
|-
+
| 4
−
| colspan=10 align=center bgcolor="#EFEFEF" | Облыстар   
+
| [[Сурет:Abai oblysy eltanba.jpg|50 px]]
−
|-
+
| [[Абай облысы]]
−
| 4
+
| [[Семей]]
−
| [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province.png|50 px]]
+
| 185 500
−
| [[Ақмола облысы]]
+
| align="right" |610 183
−
| [[Көкшетау]]
+
| 3,3
−
| 146 219
+
| 4 983,1
−
| align="right" |744 411
+
|-
−
| 5,09
+
| 5
−
| 8772 
+
| [[Сурет:Coat of Arms of Aqmola Province (new).png|50 px]]
−
|-
+
| [[Ақмола облысы]]
−
| 5
+
| [[Көкшетау]]
−
|
+
| 146 219
−
| [[Ақтөбе облысы]]
+
| align="right" |786 012
−
| [[Ақтөбе]]
+
| 5,4
−
| 300 629
+
| 4 676,7
−
| align="right" |834 813
+
|-
−
| 2,78
+
| 6
−
| 66917 
+
| [[Сурет:Aktyubinsk-obl-coat-of-arms.png|50 px]]
−
|-
+
| [[Ақтөбе облысы]]
−
| 6
+
| [[Ақтөбе]]
−
| [[Сурет:Алматы облысы герб.png|50 px]]
+
| 300 629
−
| [[Алматы облысы]]
+
| align="right" |924 845
−
| [[Талдықорған]]  
+
| 3,1
−
| 223 911
+
| 5 052,4
−
| align="right" |1 947 737
+
|-
−
| 8,53 
+
| 7
−
| 18841 
+
| [[Сурет:Алматы облысы герб.png|50 px]]
−
|-
+
| [[Алматы облысы]]
−
| 7
+
| [[Қонаев (қала)|Қонаев]]  
−
| [[Сурет:Coat of arms of Atyrau.jpg|50px]]
+
| 105 263
−
| [[Атырау облысы]]
+
| align="right" |1 497 025
−
| [[Атырау]]
+
| 14,2
−
| 118 631
+
| 3 276,2
−
| align="right" |594 576
+
|-
−
| 5,01
+
| 8
−
| 161271
+
| [[Сурет:Coat of arms of Atyrau.svg|50px]]
−
|-
+
| [[Атырау облысы]]
−
| 8
+
| [[Атырау]]
−
| [[Сурет:Герб ВКО.jpg|50px]]
+
| 118 631
−
| [[Шығыс Қазақстан облысы]]
+
| align="right" |689 674
−
| [[Өскемен]]
+
| 5,8
−
| 283 226
+
| 21 401,2
−
| align="right" |1 396 086
+
|-
−
| 4,93 
+
| 9
−
| 35920 
+
| [[Сурет:Coat of Arms Batys Oblysy.png|50 px]]
−
|-
+
| [[Батыс Қазақстан облысы]]
−
| 9
+
| [[Орал]]
−
| [[Сурет:Zhambyl province seal.png|50 px]]
+
| 151 339
−
| [[Жамбыл облысы]]
+
| align="right" | 686 655
−
| [[Тараз]]
+
| 4,5
−
| 144 264
+
| 6 956,6
−
| align="right" |1 110 965
+
|-
−
| 7,70
+
| 10
−
| 8999 
+
| [[Сурет:Zhambyl province seal.png|50 px]]
−
|-
+
| [[Жамбыл облысы]]
−
| 10
+
| [[Тараз]]
−
|
+
| 144 264
−
| [[Батыс Қазақстан облысы]]
+
| align="right" | 1 215 482
−
| [[Орал]]
+
| 8,4
−
| 151 339
+
| 2 547,1
−
| align="right" |636 875
+
|-
−
| 4,21
+
| 11
−
| 77162
+
| [[Сурет:Jetisu Region Emblem.jpg|50px]]
−
|-
+
| [[Жетісу облысы]]
−
| 11
+
| [[Талдықорған]]
−
| [[Сурет:Coat of Arms of Karagandy Province.svg|50 px]]
+
| 118 648
−
| [[Қарағанды облысы]]
+
| align="right" | 698 952
−
| [[Қарағанды]]
+
| 5,9
−
| 427 982
+
| 2 754,6
−
| align="right" |1 385 037
+
|-
−
| 3,24
+
| 12
−
| 62529 
+
| [[Сурет:Coat of Arms of Karagandy Province.svg|50 px]]
−
|-
+
| [[Қарағанды облысы]]
−
| 12
+
| [[Қарағанды]]
−
| [[Сурет:Logo kostanay.jpg|50 px]]
+
| 239 045
−
| [[Қостанай облысы]]
+
| align="right" | 1 134 146
−
| [[Қостанай]]
+
| 4,7
−
| 196 001
+
| 7 443,5
−
| align="right" |883 658
+
|-
−
| 4,51
+
| 13
−
| 20860 
+
| [[Сурет:Logo Kostanay Province.png|50 px]]
−
|-
+
| [[Қостанай облысы]]
−
| 13
+
| [[Қостанай]]
−
| [[Сурет:Kyzylorda province seal.png|50 px]]
+
| 196 001
−
| [[Қызылорда облысы]]
+
| align="right" |832 445
−
| [[Қызылорда]]
+
| 4,2
−
| 226 019
+
| 5 550,6
−
| align="right" |765 227
+
|-
−
| 3,39 
+
| 14
−
| 68683 
+
| [[Сурет:Kyzylorda province seal.svg|50 px]]
−
|-
+
| [[Қызылорда облысы]]
−
| 14
+
| [[Қызылорда]]
−
| [[Сурет:Лого Мангистау.jpg|50 px]]
+
| 226 019
−
| [[Маңғыстау облысы]]
+
| align="right" | 830 901
−
| [[Ақтау]]
+
| 3,7
−
| 165 642
+
| 3 414
−
| align="right" |626 777
+
|-
−
| 3,78
+
| 15
−
| 116674
+
| [[Сурет:Маңғыстау логотибі.jpg|50 px]]
−
|-
+
| [[Маңғыстау облысы]]
−
| 15
+
| [[Ақтау]]
−
| [[Сурет:Logo Pavlodar region.png|50 px]]
+
| 165 642
−
| [[Павлодар облысы]]
+
| align="right" | 761 401
−
| [[Павлодар]]
+
| 4,6
−
| 124 755
+
| 6 263,7
−
| align="right" |758 595
+
|-
−
| 6,08
+
| 16
−
| 48010
+
| [[Сурет:Logo Pavlodar region.png|50 px]]
−
|-
+
| [[Павлодар облысы]]
−
| 16
+
| [[Павлодар]]
−
| [[Сурет:North Kazakhstan province seal.png|50 px]]
+
| 124 755
−
| [[Солтүстік Қазақстан облысы]]
+
| align="right" | 754 829
−
| [[Петропавл]]
+
| 6,1
−
| 97 993
+
| 5 761,2
−
| align="right" |569 507
+
|-
−
| 5,81
+
| 17
−
| 4354 
+
| [[Сурет:North Kazakhstan province seal.png|50 px]]
−
|-
+
| [[Солтүстік Қазақстан облысы]]
−
| 17
+
| [[Петропавл]]
−
| [[Сурет:South Kazakhstan province seal.png|50 px]]
+
| 97 993
−
| [[Оңтүстік Қазақстан облысы]]
+
| align="right" | 534 966
−
| [[Шымкент]]
+
| 5,5
−
| 117 249
+
| 4 189,5
−
| align="right" |2 840 557
+
|-
−
| 24,23
+
| 18
−
| 12572
+
| [[Сурет:Turkistan region seal.png|50 px]]
 +
| [[Түркістан облысы]]
 +
| [[Түркістан (қала)|Түркістан]]
 +
| 117 249
 +
| align="right" | 2 110 502
 +
| 18
 +
| 1 955,5
 +
|-
 +
| 19
 +
| [[Сурет:Coat of arms of Ulytau Region.svg|50 px]]
 +
| [[Ұлытау облысы]]
 +
| [[Жезқазған]]
 +
| 188 936
 +
| align="right" | 221 014
 +
| 1,2
 +
| 8 802,1
 +
|-
 +
| 20
 +
| [[Сурет:Coats of arms of East Kazakhstan Province.svg|50px]]
 +
| [[Шығыс Қазақстан облысы]]
 +
| [[Өскемен]]
 +
| 97 800
 +
| align="right" | 730 812
 +
| 7,5
 +
| 6 135,4
 
  |- style="background: #CCC;"
 
  |- style="background: #CCC;"
−
  | ||  ||Барлығы||  ||2 724 902||17 670 957||6,48||
+
  | ||  ||Барлығы||  ||2 724 902||align="right"|19 691 858||7,2|| 6 058,3
−
|-
+
 
  |}
 
  |}
−
<sup>*</sup> <small>- Байқоңыр қаласы, Ресей Федерациясына жалға берілген және ерекше мәртебеге ие қала; Қазақстанның статистика органдары бұл қаланы Қызылорда облысының құрамында облысқа бағынышты қала ретінде есепке алады, Қала халқының саны тек қана Қазақстан азаматтары үшін келтірілген.</small>
+
 
 +
=== Екінші деңгей ===
 +
Әкімшілік бөліністің екінші деңгейіне 170 ауылдық жердегі аудан, 19 қалалық жердегі аудан және 39 облыстық маңызы бар қала жатады.
 +
 
 +
Республикалық маңызы бар қалалардағы аудандар:
 +
 
 +
# Астанада — 6 аудан
 +
# Алматыда — 8 аудан
 +
# Шымкентте — 5 аудан
 +
 
 +
Облыстық маңызы бар қала мәртебесін дамыған өндірістік және әлеуметтік инфрақұрылымы бар, халқының саны 50 мың адамнан жоғары ірі экономикалық және мәдени орталықтар алады.
 +
 
 +
=== Үшінші деңгей ===
 +
Үшінші деңгейде 48 аудандық маңызы бар қала, 6 қалалық жердегі аудан (облыстық маңызы бар Қарағанды, Ақтөбе және Тараз қалаларында екі-екіден), 27 кент әкімдігі, 2165 ауылдық округ және 101 ауыл әкімдігі бар.
 +
 
 +
Облыстық маңыздағы қала ішінде аудан ондағы халық саны 400 мың адамнан асқанда құрылады.
  
 
== Тарихы ==
 
== Тарихы ==
Жол нөмірі 181: Жол нөмірі 224:
 
=== Ресей империясы ===
 
=== Ресей империясы ===
 
XX ғасыр басында Қазақстан аумағында жеті облыс болған:
 
XX ғасыр басында Қазақстан аумағында жеті облыс болған:
−
#[[Закаспийск облысы]]
+
#[[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола облысы]] — [[Омбы]] қаласы
−
#[[Орал облысы]]
+
#[[Жетісу облысы (Ресей империясы)|Жетісу облысы]] — [[Алматы|Верный]] қаласы
−
#[[Торғай облысы]]
+
#[[Күнгей Каспий облысы]] — [[Ашхабад]] қаласы
−
#[[Ақмола облысы]]
+
#[[Орал облысы (Ресей империясы)|Орал облысы]] — [[Орал]] қаласы
−
#[[Семей облысы]]
+
#[[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]] — [[Семей]] қаласы
−
#[[Жетісу облысы]]
+
#[[Сырдария облысы (Ресей империясы)|Сырдария облысы]] — [[Ташкент]] қаласы
−
#[[Сырдария облысы]]
+
#[[Торғай облысы (Ресей империясы)|Торғай облысы]] — [[Орынбор]] қаласы (облыс құрамына кірген жоқ)
  
−
[[Бөкей ордасы]] [[Астрахан губерниясы]]ның құрамында болды.
+
Бұдан бөлек әскери әкімшілік бірліктер болған:
 +
# [[Дала генерал-губернаторлығы]] — [[Омбы]] қаласы (құрамына [[Ақмола облысы (Ресей империясы)|Ақмола]], [[Орал облысы (Ресей империясы)|Орал]], [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей]], [[Торғай облысы (Ресей империясы)|Торғай облыстары]] кірді)
 +
# [[Түркістан генерал-губернаторлығы]] — [[Ташкент]] қаласы (құрамына [[Жетісу облысы (Ресей империясы)|Жетісу]], [[Күнгей Каспий облысы|Күнгей Каспий]], [[Сырдария облысы (Ресей империясы)|Сырдария]], сондай-ақ [[Самарқан облысы (Ресей империясы)|Самарқан]], [[Ферғана облысы (Ресей империясы)|Ферғана облыстары]] мен [[Әмудария бөлімі]] кірді)
 +
 
 +
Қазіргі Батыс, Солтүстік және Шығыс Қазақстандағы кей аумақтар [[Астрахан губерниясы|Астрахан]], [[Самара губерниясы|Самара]], [[Тобыл губерниясы|Тобыл]], [[Томбы губерниясы|Томбы]] губернияларының құрамында болды.
  
 
=== Кеңес заманы ===
 
=== Кеңес заманы ===
 +
[[Сурет:Kazakhstan 1959 ru.svg|400 px|thumb| Қазақ КСР-інің 1959 жылғы әкімшілік бөлінісі]]
 +
* 1920: Семей губерниясы құрылды
 +
* 1921: Төмендегідей губерниялар құрылды
 +
** Ақмола губерниясы - Петропавл қаласы
 +
** Ақтөбе губерниясы - Ақтөбе қаласы
 +
** Қостанай губерниясы - Қостанай қаласы
 +
* 1924: Жетісу, Сырдария губерниялары құрылды
 +
* 13 қыркүйек 1925: Қостанай губерниясы жойылып, орнына Қостанай уезі құрылды
 +
* 14 қыркүйек 1925: Қостанай уезі болыстарынан Қостанай округі құрылды
 +
* 17 қаңтар 1928: Қазақ АКСР-індегі барлық губерниялар жойылып, орнына 13 округ құрылды
 +
# [[Адай округі]] - [[Ойыл (ауыл)|Ойыл]] ауылы
 +
# [[Ақмола округі]] - [[Астана|Ақмола]] қаласы
 +
# [[Ақтөбе округі]] - [[Ақтөбе]] қаласы
 +
# [[Алматы округі]] - [[Алматы]] қаласы
 +
# [[Гурьев округі]] - [[Атырау|Гурьев]] қаласы
 +
# [[Қарқаралы округі]] - [[Қарқаралы]] қаласы
 +
# [[Қостанай округі]] - [[Қостанай]] қаласы
 +
# [[Петропавл округі|Қызылжар округі]] - [[Петропавл]] қаласы
 +
# [[Қызылорда округі]] - [[Қызылорда]] қаласы
 +
# [[Орал округі]] - [[Орал]] қаласы
 +
# [[Павлодар округі]] - [[Павлодар]] қаласы
 +
# [[Семей округі]] - [[Семей]] қаласы
 +
# [[Сырдария округі]] - [[Шымкент]] қаласы
 +
* 10 мамыр 1928: Қызылжар округінің атауы [[Петропавл округі]] болып өзгерді
 +
* 10 сәуір 1929: [[Адай округі]] жойылды
 +
* 17 желтоқсан 1930: [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]]-інің барлық округтері жойылып, аудандары ірілендіріліп, республикалық билікке тікелей бағынуға берілді
 +
* 10 наурыз 1932: [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]]-інде округтердің орнына 6 облыс құрылды
 +
# [[Ақтөбе облысы]] - [[Ақтөбе]] қаласы
 +
# [[Алматы облысы]] - [[Алматы]] қаласы
 +
# [[Батыс Қазақстан облысы]] - [[Орал]] қаласы
 +
# [[Қарағанды облысы]] - [[Петропавл]] қаласы
 +
# [[Түркістан облысы|Оңтүстік Қазақстан облысы]] - [[Шымкент]] қаласы
 +
# [[Шығыс Қазақстан облысы]] - [[Семей]] қаласы
 +
* 1 шілде 1933: [[Гурьев округі]] қайта құрылды
 +
* 4 шілде 1934: [[Қарқаралы округі]] қайта құрылды
 +
* 29 шілде 1936: [[Қарқаралы округі]] жойылды. [[Қостанай облысы|Қостанай]] және [[Солтүстік Қазақстан облысы|Солтүстік Қазақстан]] облыстары құрылды. [[Қарағанды облысы]]ның орталығы [[Петропавл]]дан [[Қарағанды]]ға көшірілді
 +
* 5 желтоқсан 1936: [[Гурьев округі]] жойылды
 +
* 15 қаңтар 1938: [[Атырау облысы|Гурьев]], [[Қызылорда облысы|Қызылорда]] және [[Павлодар облысы|Павлодар]] облыстары құрылды
 +
* 14 қазан 1939: [[Ақмола облысы|Ақмола]], [[Жамбыл облысы|Жамбыл]] және [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей]] облыстары құрылды. [[Шығыс Қазақстан облысы]]ның орталығы [[Семей]]ден [[Өскемен]]ге көшірілді
 +
* 16 наурыз 1944: [[Көкшетау облысы|Көкшетау]] және [[Талдықорған облысы|Талдықорған]] облыстары құрылды
 +
* 6 маусым 1959: [[Талдықорған облысы]] жойылды
 +
* 26 желтоқсан 1960: [[Тың өлкесі]] құрылды. [[Ақмола облысы]] жойылып, аумағы өлкенің тікелей басқаруына өтті
 +
* 24 сәуір 1961: Тың өлкесі құрамында орталығы [[Астана|Целиноград]] қаласында [[Ақмола облысы|Целиноград облысы]] құрылды
 +
# [[Тың өлкесі]] - [[Астана|Целиноград]] қаласы (Көкшетау, Қостанай, Павлодар, Солтүстік Қазақстан, Целиноград)
 +
* 3 мамыр 1962: [[Батыс Қазақстан облысы|Батыс Қазақстан]] және [[Түркістан облысы|Оңтүстік Қазақстан]] облыстары Орал және Шымкент болып өзгерді. Құрамына 6 облыс кіретін Батыс Қазақстан және Оңтүстік Қазақстан өлкелері құрылды:
 +
# [[Батыс Қазақстан өлкесі]] - [[Ақтөбе облысы|Ақтөбе]] қаласы (Ақтөбе, Гурьев, Орал)
 +
# [[Оңтүстік Қазақстан өлкесі]] - [[Шымкент]] қаласы (Жамбыл, Қызылорда, Шымкент)
 +
* 1 желтоқсан 1964: Батыс Қазақстан және Оңтүстік Қазақстан өлкелері жойылды
 +
* 19 қазан 1965: Тың өлкесі жойылды
 +
* 23 желтоқсан 1967: [[Талдықорған облысы]] қайта құрылды
 +
* 23 қараша 1970: [[Торғай облысы (Қазақстан)|Торғай облысы]] құрылды
 +
* 20 наурыз 1973: [[Маңғыстау облысы|Маңғышлақ]] және [[Жезқазған облысы|Жезқазған]] облыстары құрылды
 +
* 2 маусым 1988: Маңғышлақ және Торғай облыстары жойылды
 +
* 17 тамыз 1990: [[Маңғыстау облысы|Маңғыстау]] (бұрынғы Маңғышлақ) және [[Торғай облысы (Қазақстан)|Торғай]] облыстары қайта құрылды
 +
 +
=== Қазіргі заман ===
 +
[[Сурет:Kazakhstan obl ru.svg|thumb|450 px|Қазақстанның 2001-2018 жылдардағы әкімшілік бөлінісі]]
 +
* 21 ақпан 1992: Гурьев облысы [[Атырау облысы]] болып өзгертілді
 +
* 6 шілде 1992: Целиноград, Орал, Шымкент облыстарына бұрынғы [[Ақмола облысы|Ақмола]], [[Батыс Қазақстан облысы|Батыс Қазақстан]] және [[Түркістан облысы|Оңтүстік Қазақстан]] атаулары қайтарылды
 +
* 22 сәуір 1997: [[Талдықорған облысы|Талдықорған]], [[Торғай облысы (Қазақстан)|Торғай]] облыстары жойылды
 +
* 3 мамыр 1997: [[Жезқазған облысы|Жезқазған]], [[Көкшетау облысы|Көкшетау]], [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей]] облыстары жойылды
 +
* 10 желтоқсан 1997: [[Астана|Ақмола]] қаласы Қазақстанның астанасы ретінде ресми түрде жарияланды
 +
* 6 мамыр 1998: Қазақстанның елордасы Ақмола қаласы [[Астана]] болып өзгертілді
 +
* 8 сәуір 1999: [[Солтүстік Қазақстан облысы]]ның оңтүстігіндегі 3 аудан [[Көкшетау]] қаласымен бірге [[Ақмола облысы]]на берілді. [[Ақмола облысы]]ның орталығы [[Астана]]дан [[Көкшетау]]ға көшірілді
 +
* 14 сәуір 2001: [[Алматы облысы]]ның орталығы [[Алматы]]дан [[Талдықорған]]ға көшірілді
 +
* 19 маусым 2018: Оңтүстік Қазақстан облысының атауы [[Түркістан облысы]] болып өзгерді. [[Шымкент]] қаласы республикалық маңызы бар қалаға жатқызылып, облыс орталығы [[Түркістан (қала)|Түркістан]]ға көшірілді
 +
[[Сурет:Oblast changes overview2.jpg|right|500px|thumb|Қазақстан облыстары шекараларының өзгеріс тарихы (1954-2016)]]
 +
* 23 наурыз 2019: Қазақстанның елордасы Астана қаласы [[Астана|Нұр-Сұлтан]] болып өзгертілді
 +
* 8 маусым 2022: [[Алматы облысы]]ның орталығы [[Талдықорған]]нан [[Қонаев (қала)|Қонаев]] (бұрынғы Қапшағай) қаласына көшірілді. Жаңадан 3 облыс құрылды:
 +
# [[Абай облысы]] - [[Семей]] қаласы
 +
# [[Жетісу облысы]] - [[Талдықорған]] қаласы
 +
# [[Ұлытау облысы]] - [[Жезқазған]] қаласы
 +
* 17 қыркүйек 2022: Қазақстанның елордасы Нұр-Сұлтан қаласына бұрынғы [[Астана]] атауы қайтарылды
  
 
== Дереккөздер ==
 
== Дереккөздер ==
Жол нөмірі 197: Жол нөмірі 317:
  
 
== Тағы қараңыз ==
 
== Тағы қараңыз ==
 +
* [[Қазақстан аудандары]]
 
* [[Қазақстан қалалары]]
 
* [[Қазақстан қалалары]]
 +
* [[Қазақстан кенттері]]
 +
* [[Қазақстан ауылдық округтері]]
  
 
{{Қазақстан Республикасының әкімшілік аумақтары}}
 
{{Қазақстан Республикасының әкімшілік аумақтары}}
 
{{Қазақстан тақырыптарда}}
 
{{Қазақстан тақырыптарда}}
  
−
[[Санат:Қазақстан]]
+
[[Санат:Қазақстан әкімшілік бөлінісі]]

00:02, 2026 ж. шілденің 13 кезіндегі нұсқасы

2025 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша Қазақстан Республикасында облыстардың саны 17, аудандар - 195, қалалар - 90, оның ішінде республикалық маңызы бар қалалар - 3, кенттер - 29, ауылдық округтер - 2 160, ауылдар - 6 179 құрайды. Республика бойынша ең көп аудандар саны Ақмола облысында, ал облыстық маңызы бар қалалар мен кенттік әкім аппараттары Қарағанды облысында. Ақмола және Қостанай облыстарында ауылдық әкім аппараттары көп болса, ауылдық елді мекендердің саны ең көп - Түркістан облысында. <ref>https://stat.gov.kz/industries/social-statistics/demography/publications/281766/</ref>

Қазіргі әкімшілік бөлінісі

Бірінші деңгей

Қазақстан Республикасы 17 облысқа және 3 республикалық маңызы бар қалаға бөлінеді.

  • Астана қаласы — Қазақстанның елордасы.
  • Алматы қаласы — ерекше мәртебеге ие республикалық маңызы бар қала.
  • Шымкент қаласы — республикалық маңызы бар қала.

Үлгі:Қазақстанның әкімшілік бөлінісі

№ Таңбасы Әкімшілік бірлік Орталығы Жер аумағы, км²,
08.06.2022 		Халық саны, адам,
01.10.2022<ref>Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2022 жылғы 1 қазанға) Үлгі:Webarchive</ref> 		Қоныстану тығыздығы,
адам/км² 		Жан басына шаққандағы ЖІӨ, мың теңге
2023 ж.<ref>Қазақстан Республикасының жалпы өңірлік өнімі (2023ж. қаңтар-желтоқсан)</ref>
Республикалық маңызы бар қалалар
1 50x50px Астана қаласы 797,33 1 340 782 1681,6 9 247
2 50x50px Алматы қаласы 682 2 147 113 3148,3 11 310,4
3 50 px Шымкент қаласы 1162,8 1 184 113 1018,3 3 064,8
Облыстар
4 50 px Абай облысы Семей 185 500 610 183 3,3 4 983,1
5 50 px Ақмола облысы Көкшетау 146 219 786 012 5,4 4 676,7
6 50 px Ақтөбе облысы Ақтөбе 300 629 924 845 3,1 5 052,4
7 50 px Алматы облысы Қонаев 105 263 1 497 025 14,2 3 276,2
8 50px Атырау облысы Атырау 118 631 689 674 5,8 21 401,2
9 50 px Батыс Қазақстан облысы Орал 151 339 686 655 4,5 6 956,6
10 50 px Жамбыл облысы Тараз 144 264 1 215 482 8,4 2 547,1
11 50px Жетісу облысы Талдықорған 118 648 698 952 5,9 2 754,6
12 50 px Қарағанды облысы Қарағанды 239 045 1 134 146 4,7 7 443,5
13 50 px Қостанай облысы Қостанай 196 001 832 445 4,2 5 550,6
14 50 px Қызылорда облысы Қызылорда 226 019 830 901 3,7 3 414
15 50 px Маңғыстау облысы Ақтау 165 642 761 401 4,6 6 263,7
16 50 px Павлодар облысы Павлодар 124 755 754 829 6,1 5 761,2
17 50 px Солтүстік Қазақстан облысы Петропавл 97 993 534 966 5,5 4 189,5
18 50 px Түркістан облысы Түркістан 117 249 2 110 502 18 1 955,5
19 50 px Ұлытау облысы Жезқазған 188 936 221 014 1,2 8 802,1
20 50px Шығыс Қазақстан облысы Өскемен 97 800 730 812 7,5 6 135,4
Барлығы 2 724 902 19 691 858 7,2 6 058,3

Екінші деңгей

Әкімшілік бөліністің екінші деңгейіне 170 ауылдық жердегі аудан, 19 қалалық жердегі аудан және 39 облыстық маңызы бар қала жатады.

Республикалық маңызы бар қалалардағы аудандар:

  1. Астанада — 6 аудан
  2. Алматыда — 8 аудан
  3. Шымкентте — 5 аудан

Облыстық маңызы бар қала мәртебесін дамыған өндірістік және әлеуметтік инфрақұрылымы бар, халқының саны 50 мың адамнан жоғары ірі экономикалық және мәдени орталықтар алады.

Үшінші деңгей

Үшінші деңгейде 48 аудандық маңызы бар қала, 6 қалалық жердегі аудан (облыстық маңызы бар Қарағанды, Ақтөбе және Тараз қалаларында екі-екіден), 27 кент әкімдігі, 2165 ауылдық округ және 101 ауыл әкімдігі бар.

Облыстық маңыздағы қала ішінде аудан ондағы халық саны 400 мың адамнан асқанда құрылады.

Тарихы

Ресей империясы

XX ғасыр басында Қазақстан аумағында жеті облыс болған:

  1. Ақмола облысы — Омбы қаласы
  2. Жетісу облысы — Верный қаласы
  3. Күнгей Каспий облысы — Ашхабад қаласы
  4. Орал облысы — Орал қаласы
  5. Семей облысы — Семей қаласы
  6. Сырдария облысы — Ташкент қаласы
  7. Торғай облысы — Орынбор қаласы (облыс құрамына кірген жоқ)

Бұдан бөлек әскери әкімшілік бірліктер болған:

  1. Дала генерал-губернаторлығы — Омбы қаласы (құрамына Ақмола, Орал, Семей, Торғай облыстары кірді)
  2. Түркістан генерал-губернаторлығы — Ташкент қаласы (құрамына Жетісу, Күнгей Каспий, Сырдария, сондай-ақ Самарқан, Ферғана облыстары мен Әмудария бөлімі кірді)

Қазіргі Батыс, Солтүстік және Шығыс Қазақстандағы кей аумақтар Астрахан, Самара, Тобыл, Томбы губернияларының құрамында болды.

Кеңес заманы

Сурет:Kazakhstan 1959 ru.svg
Қазақ КСР-інің 1959 жылғы әкімшілік бөлінісі
  • 1920: Семей губерниясы құрылды
  • 1921: Төмендегідей губерниялар құрылды
    • Ақмола губерниясы - Петропавл қаласы
    • Ақтөбе губерниясы - Ақтөбе қаласы
    • Қостанай губерниясы - Қостанай қаласы
  • 1924: Жетісу, Сырдария губерниялары құрылды
  • 13 қыркүйек 1925: Қостанай губерниясы жойылып, орнына Қостанай уезі құрылды
  • 14 қыркүйек 1925: Қостанай уезі болыстарынан Қостанай округі құрылды
  • 17 қаңтар 1928: Қазақ АКСР-індегі барлық губерниялар жойылып, орнына 13 округ құрылды
  1. Адай округі - Ойыл ауылы
  2. Ақмола округі - Ақмола қаласы
  3. Ақтөбе округі - Ақтөбе қаласы
  4. Алматы округі - Алматы қаласы
  5. Гурьев округі - Гурьев қаласы
  6. Қарқаралы округі - Қарқаралы қаласы
  7. Қостанай округі - Қостанай қаласы
  8. Қызылжар округі - Петропавл қаласы
  9. Қызылорда округі - Қызылорда қаласы
  10. Орал округі - Орал қаласы
  11. Павлодар округі - Павлодар қаласы
  12. Семей округі - Семей қаласы
  13. Сырдария округі - Шымкент қаласы
  • 10 мамыр 1928: Қызылжар округінің атауы Петропавл округі болып өзгерді
  • 10 сәуір 1929: Адай округі жойылды
  • 17 желтоқсан 1930: Қазақ АКСР-інің барлық округтері жойылып, аудандары ірілендіріліп, республикалық билікке тікелей бағынуға берілді
  • 10 наурыз 1932: Қазақ АКСР-інде округтердің орнына 6 облыс құрылды
  1. Ақтөбе облысы - Ақтөбе қаласы
  2. Алматы облысы - Алматы қаласы
  3. Батыс Қазақстан облысы - Орал қаласы
  4. Қарағанды облысы - Петропавл қаласы
  5. Оңтүстік Қазақстан облысы - Шымкент қаласы
  6. Шығыс Қазақстан облысы - Семей қаласы
  1. Тың өлкесі - Целиноград қаласы (Көкшетау, Қостанай, Павлодар, Солтүстік Қазақстан, Целиноград)
  • 3 мамыр 1962: Батыс Қазақстан және Оңтүстік Қазақстан облыстары Орал және Шымкент болып өзгерді. Құрамына 6 облыс кіретін Батыс Қазақстан және Оңтүстік Қазақстан өлкелері құрылды:
  1. Батыс Қазақстан өлкесі - Ақтөбе қаласы (Ақтөбе, Гурьев, Орал)
  2. Оңтүстік Қазақстан өлкесі - Шымкент қаласы (Жамбыл, Қызылорда, Шымкент)
  • 1 желтоқсан 1964: Батыс Қазақстан және Оңтүстік Қазақстан өлкелері жойылды
  • 19 қазан 1965: Тың өлкесі жойылды
  • 23 желтоқсан 1967: Талдықорған облысы қайта құрылды
  • 23 қараша 1970: Торғай облысы құрылды
  • 20 наурыз 1973: Маңғышлақ және Жезқазған облыстары құрылды
  • 2 маусым 1988: Маңғышлақ және Торғай облыстары жойылды
  • 17 тамыз 1990: Маңғыстау (бұрынғы Маңғышлақ) және Торғай облыстары қайта құрылды

Қазіргі заман

Сурет:Kazakhstan obl ru.svg
Қазақстанның 2001-2018 жылдардағы әкімшілік бөлінісі
Сурет:Oblast changes overview2.jpg
Қазақстан облыстары шекараларының өзгеріс тарихы (1954-2016)
  1. Абай облысы - Семей қаласы
  2. Жетісу облысы - Талдықорған қаласы
  3. Ұлытау облысы - Жезқазған қаласы
  • 17 қыркүйек 2022: Қазақстанның елордасы Нұр-Сұлтан қаласына бұрынғы Астана атауы қайтарылды

Дереккөздер

Үлгі:Дереккөздер

Тағы қараңыз

Үлгі:Қазақстан Республикасының әкімшілік аумақтары Үлгі:Қазақстан тақырыптарда

«https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=Қазақстан_әкімшілік_бірліктері&oldid=132817» бетінен алынған