Нұсқалар арасындағы айырмашылық: "Айжарқын Қанайұлы"
(→Ұжымдастыруға қарсы қарулы бас көтеруі) |
ш (1 түзету) |
||
| (2 қатысушының арадағы 2 түзетуі көрсетілмеген) | |||
| Жол нөмірі 10: | Жол нөмірі 10: | ||
|Мансабы = Қазақ батыры, 1916 жылғы көтеріліс ханы. | |Мансабы = Қазақ батыры, 1916 жылғы көтеріліс ханы. | ||
|Азаматтығы = [[Қазақ КСР]] | |Азаматтығы = [[Қазақ КСР]] | ||
| − | |||
|Қайтыс болған күні = 8.03.1930 | |Қайтыс болған күні = 8.03.1930 | ||
|Қайтыс болған жері = | |Қайтыс болған жері = | ||
| Жол нөмірі 22: | Жол нөмірі 21: | ||
|Commons = | |Commons = | ||
}} | }} | ||
| − | '''Айжарқын Қанайұлы''' ([[1855 жыл]], [[Ақтөбе облысы]], [[Ырғыз ауданы]] – [[1930 жыл]] [[8 наурыз]]) | + | '''Айжарқын Қанайұлы''' ([[1855 жыл]], [[Ақтөбе облысы]], [[Ырғыз ауданы]] – [[1930 жыл]] [[8 наурыз]]) — [[хан]], [[1916 жыл]]ғы [[ұлт-азаттық қозғалыс]]ына белсене қатысушы, [[Ырғыз көтерілісі]] ([[1930 жыл]]) басшыларының бірі. [[Алшын]] руының [[Шөмекей]] тайпасынан шыққан. |
| − | ==1916 жылғы көтеріліске қатысуы== | + | == 1916 жылғы көтеріліске қатысуы == |
Николай II-нің [[маусым жарлығы]]на ([[1916 жыл]]) мойынсұнбаған Айжарқын Қанайұлы Кенжеғара болысында [[көтеріліс]] ұйымдастырады. 1916 жылы қыркүйекте көтерілісшілер оны [[хан]] сайлады. Айжарқын [[сарбаз]]дары [[Ырғыз]] бен [[Торғай]] арасында батыл соғыс қимылдарын жүргізді. Көтеріліс басып-жаншылған соң, [[түрме]]ге қамалған Айжарқынды ату жазасынан [[Ақпан революциясы]] құтқарды. | Николай II-нің [[маусым жарлығы]]на ([[1916 жыл]]) мойынсұнбаған Айжарқын Қанайұлы Кенжеғара болысында [[көтеріліс]] ұйымдастырады. 1916 жылы қыркүйекте көтерілісшілер оны [[хан]] сайлады. Айжарқын [[сарбаз]]дары [[Ырғыз]] бен [[Торғай]] арасында батыл соғыс қимылдарын жүргізді. Көтеріліс басып-жаншылған соң, [[түрме]]ге қамалған Айжарқынды ату жазасынан [[Ақпан революциясы]] құтқарды. | ||
| − | ==Ұжымдастыруға қарсы қарулы бас көтеруі== | + | == Ұжымдастыруға қарсы қарулы бас көтеруі == |
| − | [[1930 жыл]]дың ақпан | + | [[1930 жыл]]дың ақпан-наурыз айларында туған жері – қазіргі Қостанай облысы Жетіқара ауылымен іргелес ауылдар шаруаларының [[Кеңес үкіметі]]нің күштеп [[ұжымдастыру]] саясатына қарсы қарулы көтерілісін бастады. Көтерілісшілерге көрші аймақтың қазақтары қосылды. Хазірет [[Мұқантай Сәметов]]пен бірге Айжарқын Қанайұлы ақсақал бастаған халық жасағы Ырғызға шабуыл жасады. Айжарқын Қанайұлы Ырғыз маңындағы Көлқамыс деген жерде ОГПУ [[әскер]]імен [[шайқас]]та қаза тапты.<ref> Қазақстан тарихы. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: "Аруна LTD." ЖШС, 2006. - 768 б. ISBN 9965-26-175-X </ref> |
== Дереккөздер == | == Дереккөздер == | ||
| − | {{ | + | {{Дереккөздер}} |
== Сыртқы сілтемелер == | == Сыртқы сілтемелер == | ||
| − | * [http://v.anatili-almaty.kz/referats/Торғай%20көтерілісі%20реферат%20www.topreferat.com.doc Торғай көтерілісі] | + | * [http://v.anatili-almaty.kz/referats/Торғай%20көтерілісі%20реферат%20www.topreferat.com.doc Торғай көтерілісі]{{Deadlink|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |
| − | * [http://zhasalash.kz/ruhaniyat/1895.html Әбдiғапар ханды атқызған Әлiби Жангелдин едi] | + | * [http://zhasalash.kz/ruhaniyat/1895.html Әбдiғапар ханды атқызған Әлiби Жангелдин едi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150208103214/http://zhasalash.kz/ruhaniyat/1895.html |date=2015-02-08 }} |
| − | * http://magistr.kz/referat/show/1685/45/4 | + | * http://magistr.kz/referat/show/1685/45/4 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150208113318/http://magistr.kz/referat/show/1685/45/4 |date=2015-02-08 }} |
[[Санат:Қазақ батырлары]] | [[Санат:Қазақ батырлары]] | ||
[[Санат:Ырғыз ауданында туғандар]] | [[Санат:Ырғыз ауданында туғандар]] | ||
[[Санат:Ұлт-азаттық қозғалыстардың көсемдері]] | [[Санат:Ұлт-азаттық қозғалыстардың көсемдері]] | ||
00:09, 2026 ж. шілденің 13 кезіндегі нұсқасы
Үлгі:Тұлға Айжарқын Қанайұлы (1855 жыл, Ақтөбе облысы, Ырғыз ауданы – 1930 жыл 8 наурыз) — хан, 1916 жылғы ұлт-азаттық қозғалысына белсене қатысушы, Ырғыз көтерілісі (1930 жыл) басшыларының бірі. Алшын руының Шөмекей тайпасынан шыққан.
Мазмұны
1916 жылғы көтеріліске қатысуы
Николай II-нің маусым жарлығына (1916 жыл) мойынсұнбаған Айжарқын Қанайұлы Кенжеғара болысында көтеріліс ұйымдастырады. 1916 жылы қыркүйекте көтерілісшілер оны хан сайлады. Айжарқын сарбаздары Ырғыз бен Торғай арасында батыл соғыс қимылдарын жүргізді. Көтеріліс басып-жаншылған соң, түрмеге қамалған Айжарқынды ату жазасынан Ақпан революциясы құтқарды.
Ұжымдастыруға қарсы қарулы бас көтеруі
1930 жылдың ақпан-наурыз айларында туған жері – қазіргі Қостанай облысы Жетіқара ауылымен іргелес ауылдар шаруаларының Кеңес үкіметінің күштеп ұжымдастыру саясатына қарсы қарулы көтерілісін бастады. Көтерілісшілерге көрші аймақтың қазақтары қосылды. Хазірет Мұқантай Сәметовпен бірге Айжарқын Қанайұлы ақсақал бастаған халық жасағы Ырғызға шабуыл жасады. Айжарқын Қанайұлы Ырғыз маңындағы Көлқамыс деген жерде ОГПУ әскерімен шайқаста қаза тапты.<ref> Қазақстан тарихы. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: "Аруна LTD." ЖШС, 2006. - 768 б. ISBN 9965-26-175-X </ref>
