Сахиев Саябек Қуанышұлы

Үлгі:Тексерілмеген мақала Үлгі:Wikify Үлгі:Ғалым

Сахиев Саябек Қуанышбекұлы (27 наурыз 1971, Шымкент) — қазақстандық физик, физика-математика ғылымдарының докторы (2009), қауымдастырылған профессор (2024), Қазақстан ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі (2017 жылдан бастап). 2022 жылдан бері «Ядролық физика институты бас директоры. Жеңіл ядролардың қасиеттері, ядролық астрофизика, инерциялы-магниттік термоядролық синтез, ультрасуық және аса суық нейтрондар физикасы саласындағы сарапшы.

Білімі

1992 жылы әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетін «Физика» мамандығы бойынша тәмамдаған.
1995 жылы аталған университеттің аспирантурасының күндізгі бөлімін аяқтаған.
1998 жылы «Үш бөлшекті потенциалдық модельдердегі жеңіл ядролардың қасиеттерін зерттеу» тақырыбында диссертация қорғап, физика-математика ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алған.
2008 жылы осы бағытта докторлық диссертациясын қорғап, физика-математика ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесіне ие болған.
2024 жылы мамандығы бойынша қауымдастырылған профессор академиялық атағы берілді.

Мансабы

1995–2000 жылдары әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің теориялық физика кафедрасында аға оқытушы болып қызмет атқарды.
2000–2004 жылдары Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінде бас маман, бөлім бастығы, басқарма басшысының орынбасары және басқарма басшысы қызметтерін атқарды.
2004 жылы Қазақстан Республикасы Премьер-Министрі орынбасарының кеңесшісі болды.
2005 жылы Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің Кадр және ұйымдастыру жұмыстары басқармасының басшысы қызметін атқарды.
2005–2013 жылдары «Нұр Отан» халықтық-демократиялық партиясы орталық аппаратының түрлі құрылымдық бөлімшелерін басқарды.
2013–2015 жылдары Қазақстан инновациялық және телекоммуникациялық жүйелер университеті (ҚазИТЖУ) ғылыми-білім беру мекемесінің президенті болды.
2015–2016 жылдары Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігінің «Ядролық физика институты» шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кәсіпорнының бас директоры қызметін атқарды.
2016 жылы Қазақстан инновациялық және телекоммуникациялық жүйелер университетінің президенті қызметіне қайта сайланды.
2017–2020 жылдары Абай атындағы Қазақ ұлттық университетінде Ғылым департаментінің директоры болды, ал 2020–2021 жылдары ғылыми жұмыстар және цифрландыру жөніндегі проректор қызметін атқарды.
2021 жылы Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университетінің Агротехнологиялық хабын басқарды.
2022 жылдан бастап Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігінің «Ядролық физика институты» ШЖҚ РМК бас директоры қызметін атқарып келеді.
2024 жылы «Қазатомөнеркәсіп» ұлттық атом компаниясы» АҚ еншілес кәсіпорны — «Үлбі металлургиялық зауыты» АҚ директорлар кеңесінің тәуелсіз директоры болып тағайындалды. [1]

Марапаттары мен жетістіктері

· «[[[[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Қазақстан Республикасының Конституциясына]] 10 жыл]]» медалі (2005)
· «Астана қаласына 10 жыл» медалі (2008)
· «Нұр Отан» Халықтық-демократиялық партиясының «Белсенді қызметі үшін» нагрудтық белгісі (2010)
· «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл» медалі (2011)
· «Ерен еңбегі үшін» медалі (2012)
· «Парасат» ордені (2025) https://www.gov.kz/memleket/entities/atom-energiyasy/press/news/details/1093181

Негізгі ғылыми жетістіктері

Саябек Қуанышбекұлы Сахиевтің жетекшілігімен Қазақстан Республикасы Ядролық физика институтында заманауи ғылыми бағыт қалыптасып, белсенді түрде дамып келеді. Қазіргі уақытта ол қуатты фемтосекундтық лазермен үйлескен жоғары токты Z-пинч негізінде инерциялық-магниттік термоядролық синтез саласында зерттеулер жүргізуде. Плазма физикасы, лазерлік және ядролық физика, сондай-ақ соққы толқындары физикасының тоғысындағы пәнаралық зерттеулерді одан әрі тереңдету мақсатында Еуропалық ядролық зерттеулер ұйымымен (ЦЕРН, Женева), Халықаралық ғылыми-техникалық орталықпен, «Біріккен ядролық зерттеулер институты» халықаралық үкіметаралық ұйымымен (Дубна қ.), Массачусетс технологиялық институтымен (Бостон қ., АҚШ), Лауэ-Ланжевен институтымен (Гренобль қ., Франция), Ұлттық ядролық физика институтымен (Сицилия, Италия), Ферми ұлттық үдеткіш зертханасымен (Чикаго қ., АҚШ), Карлсруэ технологиялық институтымен (Карлсруэ қ., Германия) және басқа да жетекші ғылыми орталықтармен тығыз байланыстар орнатылған.

Негізгі еңбектері

Бірлескен авторлықта 90-нан астам ғылыми еңбектері жарияланған. Ол сегіз оқулықтың авторы, оның ішінде бесеуі («Кванттық механика» [2], 1-2 том, «Ядролық физика және элементар бөлшектер физикасы», «Векторлық және тензорлық талдау негіздері» (https://rmebrk.kz/bilim/association/sahiev-vektorlyk-jane-tenzorlyk.pdf)) ҚР БҒМ басып шығарылған. Физика-математика ғылымдарының кандидатын (2005 ж.) және бес PhD докторын дайындады, сондай-ақ «Ядролық физика» мамандығы бойынша PhD докторанттары мен магистранттардың ғылыми жетекшісі болып табылады. 2014 жылы С.Қ. Сахиев «Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы» байқауының жеңімпазы атанды