Көтен хан
Үлгі:Мемлекеттік қайраткер Көтен Сүттейұлы (Көтен хан) (Үлгі:Lang-hu; XIII ғасыр, Дешті Қыпшақ — 1241, Пешт) — қыпшақ ханы, Тертер әулетінен шыққан (Тертер-оба, Дурут). Бұл әулеттен белгілі хандар Искала мен Болуша шыққан, олар алғаш болып орыстарға қарсы жорықтарды басқарған. Тарихи әдебиеттерде оның есімінің әртүрлі транскрипциялары кездеседі: Köten, Kutan, Kuthen, Kuthens, Kotyan, Kotjan, Koteny, Kötöny, Kuethan, Кутен, Хотен.<ref>Котян Сутоевич</ref>
Биографиясы
1205 жылы, Галицкий князі Роман Мстиславич қайтыс болғаннан кейін, Кетен ағасы Сомогурмен бірге князь Рюрик Ростиславич пен Ольговичтердің Галичке жасаған жорығына қатысты және тұтқынға түсе жаздады. 1223 жылы, монғолдардың қыпшақ жеріне шабуылынан кейін, Кетен күйеу баласы, князь Мстислав Мстиславичке Галичке келіп, одан және барлық орыс князьдерінен монғолдарға қарсы көмек сұрады (Қалқа өзеніндегі шайқас). 1225 жылы Мстислав Кетенді поляктарға қарсы жорыққа тартпақ болды, өйткені олар Даниил Романовичпен одақтас еді. 1228 жылы Кетен Киевтің ұлы князі Владимир Рюриковичке Даниилге қарсы көмек көрсетті. Бірақ кейінірек Кетеннің қыпшақтары керісінше Даниилге Венгрияға қарсы көмектесті. Қыпшақ даласына монғолдардың қайта келуіне Кетеннің ұлы Мангуштың аң аулау кезінде тоқсаба тайпасынан шыққан Ақкөбіктің қолынан қаза табуы себеп болды. Осыдан кейін Кетен тоқсабалықтарға қарсы сәтті жорық жүргізді, бірақ олар мыңқолдардан көмек сұрады.<ref>Хан Котян виновник нашествия монголов на Русь</ref>
1237 жылы (басқа деректер бойынша 1239 жылы) Кетен 40 мыңнан астам руласымен бірге Батудың монғолдарынан қашып, Венгрияға келді. Венгрия королі Бела IV оны жылы қабылдап, өзіне бағындырды және көшіп-қонуға жер бөліп берді. Кетеннің және оның адамдарының Венгрия азаматтығын алуына жауап ретінде қыпшақтар, бұрын шығыс христиандық пен Тәңірге табынуды қатар ұстанған, католицизмді қабылдады. Тарихи деректерге сүйенсек, Кетен 1239 жылы латын рәсімі бойынша шоқындырылған.
Кетеннің қыздарының бірі, Елизавета Куманиялық, Бела IV-тің ұлына атастырылып, кейінірек Венгрия королі Стефан (Иштван) V-ке тұрмысқа шықты.<ref>Половецкий хан Котян и его потомки</ref>
Алайда, венгр ақсүйектері Кетеннің бұрынғы тұрақсыз саясатына сенімсіздік танытып, қыпшақтарға күдікпен қарады. Монғолдар Венгрияға басып кіру қарсаңында, Венгрия ақсүйектерінің жасырын астыртын тобы Кетен мен оның ұлдарын Пеште өлтірді (олар, мүмкін, негізсіз түрде Кетеннің Бату жағына өтуі мүмкін деп күдіктенген).
Кетеннің қазасынан кейін, оның көптеген жақтастары (қыпшақтар, кундар) католицизмнен бас тартып, Болгария патшасы Коломан I-ге бағынуға кетті. Дегенмен, кейбір қыпшақтар (оның ішінде Елизавета Куманиялық) Венгрияда қалды.
