Нұсқалар арасындағы айырмашылық: "Оразақ Смағұлұлы"

Қазақ Энциклопедиясы жобасынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
ш (1 түзету)
ш
Жол нөмірі 1: Жол нөмірі 1:
−
'''Оразақ Смағұлұлы''' (1.10.[[1930 жыл]]ы туған, [[Қостанай облысы]], [[Меңдіқара ауданы]] [[Ұялысай]]) — [[ғалым]]-[[антрополог]], тарих ғылымдарының докторы (1984), Қазақстанның еңбек сіңірген ғылым және техника қайраткері (1998), ҚР ҰҒА академигі (2003).
+
{{Ғалым
 +
| Есімі                  = Оразақ Смағұлұлы
 +
| Суреті                  = Оразақ Смағұлұлы.jpg
 +
| Сурет тақырыбы          = Смағұлұлы, 2009 жыл
 +
| Сурет ені              =
 +
| Несімен белгілі        = Бірінші және жалғыз [[Қазақстан]] [[Антропология|антропологтарының]] бірі
 +
| Атақты шәкірттері      = Алмагүл Смағұлова
 +
| Ғылыми жетекші          =
 +
| Альма-матер            =
 +
| Ғылыми дәрежесі        =
 +
| Ғылыми атағы            =
 +
| Жұмыс орны              =
 +
| Ғылыми аясы            = [[антропология]], [[археология]], [[этнология]]
 +
| Туған күні              = 1.10.1930
 +
| Туған жері              = {{туғанжері|Меңдіқара ауданы|Меңдіқара ауданында}}, [[Қостанай облысы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
 +
| Қайтыс болған жері      =
 +
| Қайтыс болған күні      =
 +
| Қолтаңбасы              =
 +
| Қолтаңба ені            =
 +
| Сайты                  =
 +
| Уикиқайнар              =
 +
| Марапаттары            = {{Қатар
 +
  |{{Парасат ордені}}
 +
  |{{Құрмет ордені}}
 +
  |{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}}
 +
}}
 +
}}
 +
'''Оразақ Смағұлұлы''' ([[1 қазан]] [[1930 жыл]], [[Меңдіқара ауданы]], [[Қостанай облысы]]) — қазақтан шыққан тұңғыш [[Антропология|антрополог]], Қазақстандағы антропология ғылыми мектебінің негізін қалаушы, тарих ғылымдарының докторы (1984), [[профессор]], [[Қазақстан республикасы ұлттық ғылым академиясының хабаршысы|Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының]] [[Академик|академигі]] (2003), Қазақстанның еңбек сіңірген ғылым және техника қайраткері (1998).  
  
−
1955 ж. [[ҚазМУ]]-ды (қазіргі әл-Фараби атындағы ҚазҰУ) бітірген. 1959 — 61 ж. КСРО ҒА Этнография институтының аспиранты, 1961 жылдан Қазақстан ҒА Тарих, археология және этнография институтының ғылыми қызметкері. Олардың ұйымдастыруымен 36 экспедициялық және далалық зерттеулер жүзеге асырылды. Оның ішінде үнді — кеңес (1974 — 75), қазақ-моңғол (1991 — 92) және қазақ-италия (1993 — 94, 2002 — 2004), т.б. антропологиялық экспедициялар болды. Ол Қазақстан мен Қырғызстанның биік таулы аймақтарына бейімделу мәселелерін аймақтың этноүрдістерімен байланыстыра зерттейтін халықаралық ғылыми жобаға жетекшілік етті. 200-ден астам ғылыми еңбектің авторы, оның 20-ға жуығы АҚШ, Жапония, Қытай, Үндістан, Түркия, Италия, Германия, Франция, Дания, т.б. шет елдерде жарық көрді. Еңбектерінде қазақтардың генофондының біркелкілігі, 4 мыңжылдық тарихы жайлы ғылыми пікірлер тұжырымдалды. С. Ш.Уәлиханов атындағы сыйлықтың иегері (1990).
+
== Өмірбаяны ==
 +
Оразақ Смағұлұлы 1930 жылдың 1 қазанында Қостанай облысы, Меңдіқара ауданында дүниеге келген. 1950 жылы Меңдіқара педагогикалық училищесін, 1955 жылы [[Қазақ ұлттық университеті|әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің]] (қазіргі ҚазҰУ) тарих факультетін бітірген.
  
−
== Шығармалары: ==
+
Еңбек жолын 1956 жылы орта мектеп мұғалімі болып бастаған. 1957 жылы [[Тарих және этнология институты|Ш.Ш. Уәлиханов атындағы Тарих және этнология институтында]] (бұрынғы Тарих, археология және этнография институты) жұмыс істей бастады, сол кезде [[Қазақ ұлттық медицина университеті|Алматы медициналық институтында]] стажер болды. 1958 жылы [[Мәскеу мемлекеттік университеті|Мәскеу мемлекеттік университетінің]] антропология ғылыми-зерттеу институты мен мұражайында жұмыс істеді.
−
* Население Казахстана от эпохи бронзы до современности, А., 1970;  
+
 
−
* Этническая генеография Казахстана, А., 1970;  
+
1958–1961 жылдары [[КСРО Ғылым Академиясы|КСРО ҒА]] [[Этнология және антропология институты|Этнология және антропология институтының]] [[Аспирантура|аспиранты]] болды (ғылыми жетекшісі — Г. Ф. Дебец). 1961 жылдан бастап Қазақстан ҒА Тарих, археология және этнография институтының [[Ғылыми қызметкер|ғылыми қызметкері]] ретінде жұмыс істеді. 1965 жылдан [[аға ғылыми қызметкер]], 1984–1986 жылдары Қазақстанның тарихи ескерткіштер жинағы және Қазақстанның жаңа тарихы бөлімінің меңгерушісі, 1989 жылдан [[этникалық антропология]] зертханасының меңгерушісі болды.
−
* Этническая антропология Казахстана, А., 1982;  
+
 
−
* Этническая одонтология Казахстана, А., 1989 (соавт.);  
+
Ол ғылыми мансабында 30-дан астам [[экспедиция]] ұйымдастырды және басқарды, оның ішінде Үндістан–Кеңес (1974–1975), Қазақ–Моңғол (1991–1992) және Қазақ–Италия (1993–1994, 2002–2004) антропологиялық экспедициялары бар. Қазақстан мен Қырғызстанның биік таулы аймақтарындағы халықтардың бейімделу мәселелерін этномәдени үдерістермен байланыстыра зерттеген халықаралық жобаны басқарды.
−
* Абылай хан, Аст., 2003 (телавт.);  
+
 
−
* Этническая дерматоглифика казахов, А., 2005 (соавт).<ref>Қазақ Энциклопедиясы, 7 том</ref>
+
Ғалымның жалғыз қызы — [[Айнагүл Оразаққызы Смағұлова]], ол да антрополог. Әкесімен бірге «Происхождение казахского народа» атты еңбекті жазған. Оразақ Смағұлұлы өз мұғалімдері ретінде Виктор Бунакты, Яков Рогинскийді және Георгий Дебетсті атайды<ref>https://egemen.kz/article/164074-orazaq-smaghulov-qazaq-%E2%80%93-dgaratylysy-erekshe-khalyq</ref>.
 +
 
 +
== Ғылыми қызметі ==
 +
Оразақ Смағұлұлы — Қазақстандағы антропология саласының пионері. Оның зерттеулері [[Қазақ этногенезі|қазақ халқының этногенезі]] мен [[Қазақ халқының этникалық тарихы|этникалық тарихын]], [[Орталық Азия]] халықтарының ([[скифтер]], [[сарматтар]], [[қаңлылар]], [[аландар]] т.б.) шығу тегін, ежелгі және қазіргі тұрғындардың антропологиялық сабақтастығын қамтиды. Ол [[Краниология|краниологиялық]], [[Серология|серологиялық]], [[Одонтология|одонтологиялық]], [[Дерматоглифика|дерматоглификалық]] зерттеулер жүргізіп, қазақтардың [[Генофонд|генофондының]] біртұтастығын және 4 мың жылдық тарихын ғылыми негізде дәлелдеген.
 +
 
 +
'''Негізгі еңбектері''' (200-ден астам ғылыми жұмыстың авторы, оның 20-ға жуығы шетелде жарық көрген<ref>Қазақ Энциклопедиясы, 7 том</ref>):
 +
 
 +
* «Население Казахстана от эпохи бронзы до современности» (1970);
 +
* «Этническая география Казахстана» (1970);
 +
* «Этническая антропология Казахстана» (1982);
 +
* «Этническая одонтология Казахстана» (1989, бірлескен авторлық);
 +
* «Этническая дерматоглифика казахов» (2005, бірлескен авторлық);
 +
* «Абылай хан» (2003, бірлескен авторлық) және т.б.
 +
 
 +
Оның зерттеулері бойынша қазақтар — Еуразияда антропологиялық ерекшелігі бойынша жеке-дара этнос, 4 мың жылдық (кейбір еңбектерінде 5 мың жылдық) тарихы бар біртұтас халық.  
 +
 
 +
== Марапаттары ==
 +
 
 +
* Шоқан Уәлиханов атындағы сыйлық (1990);
 +
* Қазақстанның еңбек сіңірген ғылым және техника қайраткері (1998);
 +
* ҚР ҰҒА академигі (2003, 1994 жылы корреспондент-мүше);
 +
* [[Құрмет ордені|«Құрмет» ордені;]]
 +
* Болонья ғылым академиясының мүше-корреспонденті.
  
 
== Дереккөздер ==
 
== Дереккөздер ==
 
{{дереккөздер}}
 
{{дереккөздер}}
−
* [http://kstounb.kz/files/elfinder/virt_jurnal/kzd_2010_rus/files/assets/basic-html/page13.html Календарь дат и событий Костанайской области на 2010 год], Выпуск 37, Костанайская областная универсальная научная библиотека им. Л. Н. Толстого, Костанай, 2009, стр. 13
 
  
−
{{Суретсіз мақала}}
+
== Сыртқы сілтемелер ==
 +
* [http://kstounb.kz/files/elfinder/virt_jurnal/kzd_2010_rus/files/assets/basic-html/page13.html Календарь дат и событий Костанайской области на 2010 год], Выпуск 37, Костанайская областная универсальная научная библиотека им. Л. Н. Толстого, Костанай, 2009, стр. 13
  
−
[[Санат:1 қазанда туғандар]]
+
{{DEFAULTSORT:Смағұлұлы, Оразақ}}
−
[[Санат:1930 жылы туғандар]]
+
−
[[Санат:Меңдіқара ауданында туғандар]]
+
 
[[Санат:Қазақстан антропологтары]]
 
[[Санат:Қазақстан антропологтары]]
 
[[Санат:Қазақстан тарихшылары]]
 
[[Санат:Қазақстан тарихшылары]]

22:03, 2026 ж. сәуірдің 18 кезіндегі түзету

Үлгі:Ғалым Оразақ Смағұлұлы (1 қазан 1930 жыл, Меңдіқара ауданы, Қостанай облысы) — қазақтан шыққан тұңғыш антрополог, Қазақстандағы антропология ғылыми мектебінің негізін қалаушы, тарих ғылымдарының докторы (1984), профессор, Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының академигі (2003), Қазақстанның еңбек сіңірген ғылым және техника қайраткері (1998).

Өмірбаяны

Оразақ Смағұлұлы 1930 жылдың 1 қазанында Қостанай облысы, Меңдіқара ауданында дүниеге келген. 1950 жылы Меңдіқара педагогикалық училищесін, 1955 жылы әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің (қазіргі ҚазҰУ) тарих факультетін бітірген.

Еңбек жолын 1956 жылы орта мектеп мұғалімі болып бастаған. 1957 жылы Ш.Ш. Уәлиханов атындағы Тарих және этнология институтында (бұрынғы Тарих, археология және этнография институты) жұмыс істей бастады, сол кезде Алматы медициналық институтында стажер болды. 1958 жылы Мәскеу мемлекеттік университетінің антропология ғылыми-зерттеу институты мен мұражайында жұмыс істеді.

1958–1961 жылдары КСРО ҒА Этнология және антропология институтының аспиранты болды (ғылыми жетекшісі — Г. Ф. Дебец). 1961 жылдан бастап Қазақстан ҒА Тарих, археология және этнография институтының ғылыми қызметкері ретінде жұмыс істеді. 1965 жылдан аға ғылыми қызметкер, 1984–1986 жылдары Қазақстанның тарихи ескерткіштер жинағы және Қазақстанның жаңа тарихы бөлімінің меңгерушісі, 1989 жылдан этникалық антропология зертханасының меңгерушісі болды.

Ол ғылыми мансабында 30-дан астам экспедиция ұйымдастырды және басқарды, оның ішінде Үндістан–Кеңес (1974–1975), Қазақ–Моңғол (1991–1992) және Қазақ–Италия (1993–1994, 2002–2004) антропологиялық экспедициялары бар. Қазақстан мен Қырғызстанның биік таулы аймақтарындағы халықтардың бейімделу мәселелерін этномәдени үдерістермен байланыстыра зерттеген халықаралық жобаны басқарды.

Ғалымның жалғыз қызы — Айнагүл Оразаққызы Смағұлова, ол да антрополог. Әкесімен бірге «Происхождение казахского народа» атты еңбекті жазған. Оразақ Смағұлұлы өз мұғалімдері ретінде Виктор Бунакты, Яков Рогинскийді және Георгий Дебетсті атайды<ref>https://egemen.kz/article/164074-orazaq-smaghulov-qazaq-%E2%80%93-dgaratylysy-erekshe-khalyq</ref>.

Ғылыми қызметі

Оразақ Смағұлұлы — Қазақстандағы антропология саласының пионері. Оның зерттеулері қазақ халқының этногенезі мен этникалық тарихын, Орталық Азия халықтарының (скифтер, сарматтар, қаңлылар, аландар т.б.) шығу тегін, ежелгі және қазіргі тұрғындардың антропологиялық сабақтастығын қамтиды. Ол краниологиялық, серологиялық, одонтологиялық, дерматоглификалық зерттеулер жүргізіп, қазақтардың генофондының біртұтастығын және 4 мың жылдық тарихын ғылыми негізде дәлелдеген.

Негізгі еңбектері (200-ден астам ғылыми жұмыстың авторы, оның 20-ға жуығы шетелде жарық көрген<ref>Қазақ Энциклопедиясы, 7 том</ref>):

  • «Население Казахстана от эпохи бронзы до современности» (1970);
  • «Этническая география Казахстана» (1970);
  • «Этническая антропология Казахстана» (1982);
  • «Этническая одонтология Казахстана» (1989, бірлескен авторлық);
  • «Этническая дерматоглифика казахов» (2005, бірлескен авторлық);
  • «Абылай хан» (2003, бірлескен авторлық) және т.б.

Оның зерттеулері бойынша қазақтар — Еуразияда антропологиялық ерекшелігі бойынша жеке-дара этнос, 4 мың жылдық (кейбір еңбектерінде 5 мың жылдық) тарихы бар біртұтас халық.

Марапаттары

  • Шоқан Уәлиханов атындағы сыйлық (1990);
  • Қазақстанның еңбек сіңірген ғылым және техника қайраткері (1998);
  • ҚР ҰҒА академигі (2003, 1994 жылы корреспондент-мүше);
  • «Құрмет» ордені;
  • Болонья ғылым академиясының мүше-корреспонденті.

Дереккөздер

Үлгі:Дереккөздер

Сыртқы сілтемелер

«https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=Оразақ_Смағұлұлы&oldid=127784» бетінен алынған