Нұсқалар арасындағы айырмашылық: "Сұлтан епе жер асты мешіті"

Қазақ Энциклопедиясы жобасынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
ш (1 түзету)
(→‎Сипаты, тарихи деректер)
Жол нөмірі 1: Жол нөмірі 1:
−
'''Сұлтан епе жер асты мешіті''' – діни [[сәулет өнері]] ескерткіші. Форт-Шевченко қаласының солтүстік-шығыс жағынан 57 км жерде, Сарытас шығанағына таяу, Сұлтан епе сайының Жоғарғы. жағында орналасқан. Сайдың Жоғарғы. жағынан ойып жасалған мешіт бір-біріне жалғасқан 11 бөлмеден тұрады. Мешіттің шығыс беткейіндегі баспалдақ төбесі тас бағандармен бекітілген орталық бөлмеге апарады, бөлмелердің төбесінен жарық түсіру үшін ойықтар жасалған. Сол жердегі қорымда сырық ағаштары шаншылған екі дөңгелек [[тас]] қоршаудың ортасындағысы Сұлтан епенің зираты болып табылады. [[Ел]] аузында сақталған аңыз бойынша Сұлтан епе кезінде Маңғыстауға келген [[Қожа Ахмет Иасауи]]дің шәкірттерінің бірі ретінде аталады; ал тарихи деректерге жүгінсек, шамамен 12 – 13 ғасырларда өмір сүрген Құл Сүлейменнің (Хәкім атаның) баласы делінеді. Оның есімі ел ішінде «Баһрғани» жазбасының иесі және су апатынан сақтаушы ретінде белгілі болған. Адамдар «Сұлтан епе сақтай гөр пендеңді су апатынан» деп сиынған және күн күркірегенде де осы адамның атын атайтын болған. Мешітке тазалау жұмыстары (1980, 2003) жүргізілген; жер асты мешіті (1982) мен ол орналасқан табиғи сай (1993) жергілікті дәрежеде мемлекеттік қорғауға алынған.<ref>«Маңғыстау» энциклопедиясына, Компьютерлік-баспа орталығы, 2007
+
[[Сурет:Сұлтан апе қорымы.jpg|thumb|right|300px|Сұлтан апе қорымы және жерасты мешіті.]]
−
</ref>
+
'''Сұлтан епе қорымы және жер асты мешіті''' – [[Маңғыстау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі|Маңғыстау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері тізімі]]не енген діни сәулет өнері ескерткіші.  
−
<ref>«Қазақ Совет энциклопедиясы» (12 томдық), Алматы, 1972 – 1978;
+
−
</ref>
+
−
<ref>[[Маңғыстау энциклопедиясы]], Алматы, 1997;
+
−
</ref>
+
−
<ref>«Қазақ тілі» энциклопедиясы, Алматы, 1998;
+
−
</ref>
+
−
<ref>«Атырау» энциклопедиясы, Алматы, 2000;
+
−
</ref>
+
−
<ref>«Қазақ әдебиеті» энциклопедиясы, Алматы, 2001;
+
−
</ref>
+
−
<ref>«Қазақ өнері» энциклопедиясы, Алматы, 2002;
+
−
</ref>
+
−
<ref>«Батыс Қазақстан облысы» энциклопедиясы, Алматы, 2002;
+
−
</ref>
+
−
<ref>«Қазақстанның қорықтары мен ұлттық бақтары», Алматы, 2006;
+
−
</ref>
+
−
<ref>«Красная книга Казахстана», Алматы, 2006;
+
−
</ref>
+
−
<ref>«Маңғыстау өсімдіктерінің каталогы», Ақтау, 2006;
+
−
</ref>
+
−
<ref>«Қазақстан» ұлттық энциклопедиясы (10 томдық), Алматы, 1998 – 2007.
+
−
</ref>
+
  
−
==Дереккөздер==
+
== Орналасқан жері ==
−
<references/>
+
[[Түпқараған ауданы]], [[Форт-Шевченко]] қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 57 км жерде, [[Сарытас шығанағы|Сарытас]] шығанағына таяу, Сұлтан епе сайының жоғарғы жағында орналасқан.
  
−
{{wikify}}
+
== Кезеңі ==
 +
Х-ХІХ ғасырлар.
  
−
{{Суретсіз мақала}}
+
== Сипаты, тарихи деректер ==
 +
Сұлтан епе жерасты мешіті [[Каспий теңізі]]не жақын жерде, әктасты жартаста орналасқан. Мешіт жануарлар мен өсімдіктер әлемінің бірегей эндемикалық түрі бар арна болып саналады. Бұл орын мешіт болып салынғанға дейін-ақ ерекше болған тәрізді, себебі мұнда тас дәуірінің бірнеше тұрағы табылды, кейінгі дәуірде түрлі пішіндегі діни нысандардың болғаы байқалады. Мешіт тоғыз бөлмеден тұрады, мешіттің жерасты бөлігіне жалпы кешеннің оңтүстік-батысында орналасқан тек жабық тар бөлме арқылы өтуге болады. Орталық галерея оңаша орналасқан бір бөлмеден басқа шамамен барлық бөлмелерді өзара байланыстырады.<br>
 +
Аңыздарға сүйенсек, әзірет Сұлтан – әулие, суда жүзетіндердің қорғаушысы, балықшылардың қамқоршысы және суға батып бара жатқан адамдардың қорғаушысы. Әзірет Сұлтан маңғыстаулық қазақтардың әңгімелерінде – ортаазиялық дәруіш ақын, [[Қожа Ахмет Ясауи]]дің оқушысы Хәкім атаның ([[Сүлеймен Бақырғани|Сүлейме Бақырғани]]) ұлы. Дінде әзірет Сұлтан сумен байланысты. Теңіз немесе тұщы су мұнда ерекше символдық мәнге ие: бір жағынан, су – аналық стихия, шөл далада құтқарушы; екінші жағынан – теңіздің сұрапыл да талқандаушы күші. Тағы әзірет Сұлтан – жастар мен ынтызар жандардың қорғаушысы.<br>
 +
Әзірет Сұлтанға қатысты оқиғалар XII ғасырға тиесілі деп есептеледі. Бірақ мешіттің өзін XVI ғасырда Қайролла деген мүрит салған болатын. Оған түсінде әзірет Сұлтан жерасты мешітін салуды бұйырады екен.<br>
 +
 +
[[1982 жыл|1982]] жылы бұл нысан ҚазКСР Министрлері кеңесінің шешімімен мемлекеттік есепке және республикалық мәнде қорғауға алынды. [[2003 жыл|2003]] жылы нысанның барлық аумағында А. Астафьев пен М. Калменовтің жетекшілік етуімен археологиялық апатты-құтқару жұмыстары жүргізілді. [[2004 жыл|2004]] жылы «Маңғыстау қайта жаңарту» кәсіпорнының қызметкерлері М. Нұрқабаевтың жетекшілігімен жаңарту жұмыстары жүргізілді.<br>
 +
Әзірет Сұлтанның жерасты мешіті – көптеген саяхатшылар мен құлшылық етушілер үшін маңызды және киелі орындардың бірі.<ref>Қазақстанның тарихи-мәдени нысандарының және жаппай зиярат ету орындарының альбомы/ ; ҚР Мәдениет және спорт министрлігі, Қазақ ғылыми-зерттеу мәдениет институты ; [жоба авторы Т. Бекбергенов ; бас ред. А. Р. Хазбулатов]... – Астана : [б. ж.], 2018. - 495 б., суретті; . – Библиогр.: 490 б. . – 100 дана – ISBN 978-9961-23-485-9</ref>
  
−
[[Санат:Ескерткіштер]]
+
== Дереккөздер ==
 +
{{дереккөздер}}
  
−
 
+
[[Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері]]
−
{{Stub}}
+
[[Санат:Маңғыстау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]]

13:57, 2024 ж. қарашаның 19 кезіндегі түзету

Сурет:Сұлтан апе қорымы.jpg
Сұлтан апе қорымы және жерасты мешіті.

Сұлтан епе қорымы және жер асты мешіті – Маңғыстау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері тізіміне енген діни сәулет өнері ескерткіші.

Орналасқан жері

Түпқараған ауданы, Форт-Шевченко қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 57 км жерде, Сарытас шығанағына таяу, Сұлтан епе сайының жоғарғы жағында орналасқан.

Кезеңі

Х-ХІХ ғасырлар.

Сипаты, тарихи деректер

Сұлтан епе жерасты мешіті Каспий теңізіне жақын жерде, әктасты жартаста орналасқан. Мешіт жануарлар мен өсімдіктер әлемінің бірегей эндемикалық түрі бар арна болып саналады. Бұл орын мешіт болып салынғанға дейін-ақ ерекше болған тәрізді, себебі мұнда тас дәуірінің бірнеше тұрағы табылды, кейінгі дәуірде түрлі пішіндегі діни нысандардың болғаы байқалады. Мешіт тоғыз бөлмеден тұрады, мешіттің жерасты бөлігіне жалпы кешеннің оңтүстік-батысында орналасқан тек жабық тар бөлме арқылы өтуге болады. Орталық галерея оңаша орналасқан бір бөлмеден басқа шамамен барлық бөлмелерді өзара байланыстырады.
Аңыздарға сүйенсек, әзірет Сұлтан – әулие, суда жүзетіндердің қорғаушысы, балықшылардың қамқоршысы және суға батып бара жатқан адамдардың қорғаушысы. Әзірет Сұлтан маңғыстаулық қазақтардың әңгімелерінде – ортаазиялық дәруіш ақын, Қожа Ахмет Ясауидің оқушысы Хәкім атаның (Сүлейме Бақырғани) ұлы. Дінде әзірет Сұлтан сумен байланысты. Теңіз немесе тұщы су мұнда ерекше символдық мәнге ие: бір жағынан, су – аналық стихия, шөл далада құтқарушы; екінші жағынан – теңіздің сұрапыл да талқандаушы күші. Тағы әзірет Сұлтан – жастар мен ынтызар жандардың қорғаушысы.
Әзірет Сұлтанға қатысты оқиғалар XII ғасырға тиесілі деп есептеледі. Бірақ мешіттің өзін XVI ғасырда Қайролла деген мүрит салған болатын. Оған түсінде әзірет Сұлтан жерасты мешітін салуды бұйырады екен.

1982 жылы бұл нысан ҚазКСР Министрлері кеңесінің шешімімен мемлекеттік есепке және республикалық мәнде қорғауға алынды. 2003 жылы нысанның барлық аумағында А. Астафьев пен М. Калменовтің жетекшілік етуімен археологиялық апатты-құтқару жұмыстары жүргізілді. 2004 жылы «Маңғыстау қайта жаңарту» кәсіпорнының қызметкерлері М. Нұрқабаевтың жетекшілігімен жаңарту жұмыстары жүргізілді.
Әзірет Сұлтанның жерасты мешіті – көптеген саяхатшылар мен құлшылық етушілер үшін маңызды және киелі орындардың бірі.<ref>Қазақстанның тарихи-мәдени нысандарының және жаппай зиярат ету орындарының альбомы/ ; ҚР Мәдениет және спорт министрлігі, Қазақ ғылыми-зерттеу мәдениет институты ; [жоба авторы Т. Бекбергенов ; бас ред. А. Р. Хазбулатов]... – Астана : [б. ж.], 2018. - 495 б., суретті; . – Библиогр.: 490 б. . – 100 дана – ISBN 978-9961-23-485-9</ref>

Дереккөздер

Үлгі:Дереккөздер

«https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=Сұлтан_епе_жер_асты_мешіті&oldid=127094» бетінен алынған