Нұсқалар арасындағы айырмашылық: "Мәметқұл"

Қазақ Энциклопедиясы жобасынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
ш (1 түзету)
(→‎Өмірбаяны)
Жол нөмірі 1: Жол нөмірі 1:
−
'''Мәметқұл'''<ref name="source1">Қазақ Энциклопедиясы</ref>, Мұхаммедқұл, Мұхамед-құли, Маметқұл Атаулович (т.-ө.ж.б.) — [[Сібір хандығы|Сібірдің]] соңғы ханы [[Көшім хан|Көшім]]нің немере інісі әрі әскерінің қолбасшысы. [[1573]] жылы Строгановтардың Кама бойында бекініс салып жатқанын естіген Көшім қамалды қирату үшін Мәметқұлды жібереді. Бұл кезде шведтермен соғысып жатқан [[Ресей]] Сібірді өзіне бірден бағындыра алмаған. Сібір үшін бірінші шайқас 1581 жылдың шілдесінде Ермак пен Мәметқұл әскерлері арасында болды. Бұл ұрыста [[Ермак]] көп шығынға ұшырады (1060 адамы ғана қалды). Мәметқұл сол жылы қазанда болған екінші шайқаста жараланып, соғыс алаңын тастап кетуге мәжбүр болды. Ермак ақыры Искарды (Көшім хандығының астанасы) алды. Мәметқұл тұтқынға алынып, Мәскеуге жіберілді. Мұнда ол Қасым хандығының билеушісі, қазақ ханзадасы Ораз-Мұхамедтің көмегімен полк воеводасы болып тағайындалды. Шведтерге қарсы және Қырым ханымен болған соғыстарға қатысты. Ресей патшасы [[Борис Годунов]]тың сенімді адамдарының бірі болды.
+
{{Мемлекеттік қайраткер
 +
| түс        = Сібір кнәзі
 +
| Қазақша есімі        = Мәметқұл
 +
| Шынайы есімі  =
 +
| Суреті          = IstSib065 1.jpg|thumb|150px|
 +
| Сурет ені    =
 +
| Атауы            = Мәметқұлдың казактармен шайқасы
 +
| Титулы              = Сібір ханзадасы, сібір әскерінің қолбасшысы, полк воеводасы (дуан басы)
 +
| Ту              =
 +
| Ту2              =
 +
| Басқара бастады      =
 +
| Басқаруын аяқтады        =
 +
| Ізашары    =
 +
| Ізбасары          =
 +
| Титулы_2            =
 +
| Ту_2            =
 +
| Ту2_2            =
 +
| Реті_2            =
 +
| Басқара бастады_2    =
 +
| Басқаруын аяқтады_2      =
 +
| Ізашары_2  =
 +
| Ізбасары_2        =
 +
| Титулы_3            =
 +
| Ту_3            =
 +
| Ту2_3            =
 +
| Реті_3            =
 +
| Басқара бастады_3    =
 +
| Басқаруын аяқтады_3      =
 +
| Ізашары_3  =
 +
| Ізбасары_3        =
 +
| Титулы_4            =
 +
| Ту_4            =
 +
| Ту2_4            =
 +
| Реті_4            =
 +
| Басқара бастады_4    =
 +
| Басқаруын аяқтады_4      =
 +
| Ізашары_4  =
 +
| Ізбасары_4        =
 +
| Туған күні      = белгісіз
 +
| Туған жері    = Сібір хандығы
 +
| Қайтыс болған күні        = 1618
 +
| Қайтыс болған жері      = Касимов
 +
| Жерленді      =
 +
| Діні      = ислам
 +
| Әкесі              = Ата-Құл
 +
| Анасы              =
 +
| Жұбайы            = Алма-бике, Ай-ханыш
 +
| Балалары              =
 +
| Партиясы            =
 +
| Білімі        =
 +
| Қолтаңбасы          =
 +
| Сайты              =
 +
| Commons            =
 +
| Марапаттары            =
 +
|Ені=300px}}
 +
'''Мәметқұл''', кейде '''Мұхаммедқұл''' ([[орыс тілі|орыс.]] ''Магметкул, Маметкул'', туған жылы белгісіз - 1618) — [[Сібір хандығы|түмен және сібір ханы]] [[Көшім хан|Көшімнің]] немере інісі әрі әскерінің қолбасшысы.  
  
−
==Дереккөздер==
+
==Өмірбаяны==
−
<references/>
+
  
−
{{wikify}}
+
Мәметқұлдың туған уақыты мен орны белгісіз. Ресей тарихшысы В.В. Трепавловтың пікіріне сәйкес Көшім ханның тұсында [[беклербек]] қызметін атқарған. 1573 жылы Строгановтардың Кама бойында бекініс салып жатқанын естіген Көшім қамалды қирату үшін Мәметқұлды жібереді. Бұл кезде шведтермен соғысып жатқан [[Ресей]] Сібірді өзіне бірден бағындыра алмаған. Сібір үшін бірінші шайқас 1581 жылдың шілдесінде Ермак пен Мәметқұл әскерлері арасында болды. Бұл ұрыста [[Ермак]] көп шығынға ұшырады (1060 адамы ғана қалды). Мәметқұл сол жылы қазанда болған екінші шайқаста жараланып, соғыс алаңын тастап кетуге мәжбүр болды. Ермак ақыры Искарды (Көшім хандығының астанасы) алды. Мәметқұл тұтқынға алынып, Мәскеуге жіберілді. Мұнда ол Қасым хандығының билеушісі, қазақ ханзадасы Ораз-Мұхамедтің көмегімен полк воеводасы болып тағайындалды. 1590-1595 жылдары орыс-швед және [[Қырым хандығы|Қырым хандығымен]] 1598 жылғы соғыстарға қатысқан. 1618 жылы қайтыс болып, Касимов қаласындағы Старопосад зиратында жерленген.
  
−
{{Суретсіз мақала}}
+
==Әдебиет==
 +
''
 +
*''Маслюженко Д. Н., Рябинина Е. А.'' Реставрация Шибанидов в Сибири и правление Кучум хана во второй половине XVI века // Средневековые тюрко-татарские государства / Отв. ред. И. К. Загидуллин. — Казань: Институт истории им. Ш. Марджани АН РТ, 2009. — С. 97—111. — 232 с. — 500 экз. — ISBN 978-5-98245-048-7.
 +
*''Матвеев А. В., Татауров С. Ф.'' Сибирское ханство Кучума царя. Некоторые вопросы государственного устройства // Средневековые тюрко-татарские государства / Отв. ред. И. К. Загидуллин. — Казань: Институт истории им. Ш. Марджани АН РТ, 2009. — С. 112—117. — 232 с. — 500 экз. — ISBN 978-5-98245-048-7.
 +
*''Матвеев А.В., Татауров С.Ф.'' Сибирское ханство: военно-политические аспекты истории. Казань: Фэн АН РТ, 2012. 260 с.
 +
*Тюменское и Сибирское ханства / под ред. Д. Н. Маслюженко, А. Г. Ситдикова, Р. Р. Хайрутдинова. — Казань: Издательство Казанского университета, 2018. — 560 с. — ISBN 978-5-00130-021-2.
  
−
[[Санат:Тұлғалар]]
+
[[Санат:Сібір тарихы]]
−
 
+
[[Санат:Сібір хандығы]]
−
 
+
−
{{stub}}
+

18:07, 2026 ж. сәуірдің 28 кезіндегі түзету

Үлгі:Мемлекеттік қайраткер Мәметқұл, кейде Мұхаммедқұл (орыс. Магметкул, Маметкул, туған жылы белгісіз - 1618) — түмен және сібір ханы Көшімнің немере інісі әрі әскерінің қолбасшысы.

Өмірбаяны

Мәметқұлдың туған уақыты мен орны белгісіз. Ресей тарихшысы В.В. Трепавловтың пікіріне сәйкес Көшім ханның тұсында беклербек қызметін атқарған. 1573 жылы Строгановтардың Кама бойында бекініс салып жатқанын естіген Көшім қамалды қирату үшін Мәметқұлды жібереді. Бұл кезде шведтермен соғысып жатқан Ресей Сібірді өзіне бірден бағындыра алмаған. Сібір үшін бірінші шайқас 1581 жылдың шілдесінде Ермак пен Мәметқұл әскерлері арасында болды. Бұл ұрыста Ермак көп шығынға ұшырады (1060 адамы ғана қалды). Мәметқұл сол жылы қазанда болған екінші шайқаста жараланып, соғыс алаңын тастап кетуге мәжбүр болды. Ермак ақыры Искарды (Көшім хандығының астанасы) алды. Мәметқұл тұтқынға алынып, Мәскеуге жіберілді. Мұнда ол Қасым хандығының билеушісі, қазақ ханзадасы Ораз-Мұхамедтің көмегімен полк воеводасы болып тағайындалды. 1590-1595 жылдары орыс-швед және Қырым хандығымен 1598 жылғы соғыстарға қатысқан. 1618 жылы қайтыс болып, Касимов қаласындағы Старопосад зиратында жерленген.

Әдебиет

  • Маслюженко Д. Н., Рябинина Е. А. Реставрация Шибанидов в Сибири и правление Кучум хана во второй половине XVI века // Средневековые тюрко-татарские государства / Отв. ред. И. К. Загидуллин. — Казань: Институт истории им. Ш. Марджани АН РТ, 2009. — С. 97—111. — 232 с. — 500 экз. — ISBN 978-5-98245-048-7.
  • Матвеев А. В., Татауров С. Ф. Сибирское ханство Кучума царя. Некоторые вопросы государственного устройства // Средневековые тюрко-татарские государства / Отв. ред. И. К. Загидуллин. — Казань: Институт истории им. Ш. Марджани АН РТ, 2009. — С. 112—117. — 232 с. — 500 экз. — ISBN 978-5-98245-048-7.
  • Матвеев А.В., Татауров С.Ф. Сибирское ханство: военно-политические аспекты истории. Казань: Фэн АН РТ, 2012. 260 с.
  • Тюменское и Сибирское ханства / под ред. Д. Н. Маслюженко, А. Г. Ситдикова, Р. Р. Хайрутдинова. — Казань: Издательство Казанского университета, 2018. — 560 с. — ISBN 978-5-00130-021-2.
«https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=Мәметқұл&oldid=126882» бетінен алынған