Нұсқалар арасындағы айырмашылық: "Адам денесі"
Қазақ Энциклопедиясы жобасынан алынған мәлімет
ш (1 түзету) |
ш (Aiyerke (т) өңдемелерінен Sciencia58 соңғы нұсқасына қайтарды) |
||
| Жол нөмірі 1: | Жол нөмірі 1: | ||
[[Сурет:Da Vinci Vitruve Luc Viatour.jpg|thumb|right|200px|Адам денесі, Леонардо да Винчи, [[1492]]]] | [[Сурет:Da Vinci Vitruve Luc Viatour.jpg|thumb|right|200px|Адам денесі, Леонардо да Винчи, [[1492]]]] | ||
| − | '''Адам денесі''' ({{lang-la|corpus humanum}}) - адамның бүкіл құрылымы болып табылады, яғни [[бас]], [[мойын]], [[бағана]], [[қол]]дар және [[аяқ]]тар. Биологтардың есебі бойынша ересек адамның денесі отыз триллион [[жасуша]]дан турады. | + | '''Адам денесі''' ({{lang-la|corpus humanum}}) - адамның бүкіл құрылымы болып табылады, яғни [[бас]], [[мойын]], [[бағана]], [[қол]]дар және [[аяқ]]тар. Биологтардың есебі бойынша ересек адамның денесі отыз триллион [[жасуша]]дан турады. Адам денесі жалпы 206 [[сүйек]]тен құралады. |
== Адам организмінің жүйелері == | == Адам организмінің жүйелері == | ||
| Жол нөмірі 26: | Жол нөмірі 26: | ||
| [[File:Gray1120.png|50px]] || [[зәр шығару жүйесі]] || [[нейрология]], [[урология]] | | [[File:Gray1120.png|50px]] || [[зәр шығару жүйесі]] || [[нейрология]], [[урология]] | ||
|- | |- | ||
| − | | [[File:Male anatomy.png|50px]] || [[репродуктивті жүйесі]] || [[гинекология]] (әйелдер), [[андрология]] (еркектер), [[сексология]], [[эмбриология]] | + | | [[File:Male anatomy 1.png|50px]] || [[репродуктивті жүйесі]] || [[гинекология]] (әйелдер), [[андрология]] (еркектер), [[сексология]], [[эмбриология]] |
|- | |- | ||
| [[File:PBNeutrophil.jpg|50px]] || [[иммунды жүйесі]]|| [[иммунология]] | | [[File:PBNeutrophil.jpg|50px]] || [[иммунды жүйесі]]|| [[иммунология]] | ||
| Жол нөмірі 56: | Жол нөмірі 56: | ||
== Химиялық құрамы == | == Химиялық құрамы == | ||
| + | [[File: 201 Elements of the Human Body-01.jpg|thumb|upright=2.25|Адам денесін құрайтын элементтер массасы. [[Микроэлементтер]] 1% -дан аз (және әрқайсысы 0,1% -дан аз).]] | ||
Адам денесінің органдары орта есеппен 60% [[су]]дан, 34% [[Органикалық заттар]]дан, 6% — [[бейорганикалық заттар]]дан тұрады. Органикалық заттарын құрайтын негізгі элементтер: [[көміртек]](~18%), [[оттек]](~65%), [[сутек]](~10%) және [[азот]](~3%), одан басқа [[фосфор]](~1%) және [[күкүрт]](~0,25%). Бейорганикалық заттардың құрамына 22 химикалық элементтер — [[кальций]], [[фосфор]], [[оттек]], [[натрий]], [[магний]], [[күкүрт]], [[Бор (элемент)|бор]], [[хлор]], [[калий]], [[ванадий]], [[марганец]], [[железо]], [[кобальт]], [[никель]], [[мыс]], [[мырыш]], [[молибден]], [[хром]], [[кремний]], [[йод]], [[фтор]], [[селен]] кіреді<ref>[http://www.alhimik.ru/kunst/man%27s_elem.html Кукушкин Ю.Н. — Химические элементы в организме человека]</ref>. | Адам денесінің органдары орта есеппен 60% [[су]]дан, 34% [[Органикалық заттар]]дан, 6% — [[бейорганикалық заттар]]дан тұрады. Органикалық заттарын құрайтын негізгі элементтер: [[көміртек]](~18%), [[оттек]](~65%), [[сутек]](~10%) және [[азот]](~3%), одан басқа [[фосфор]](~1%) және [[күкүрт]](~0,25%). Бейорганикалық заттардың құрамына 22 химикалық элементтер — [[кальций]], [[фосфор]], [[оттек]], [[натрий]], [[магний]], [[күкүрт]], [[Бор (элемент)|бор]], [[хлор]], [[калий]], [[ванадий]], [[марганец]], [[железо]], [[кобальт]], [[никель]], [[мыс]], [[мырыш]], [[молибден]], [[хром]], [[кремний]], [[йод]], [[фтор]], [[селен]] кіреді<ref>[http://www.alhimik.ru/kunst/man%27s_elem.html Кукушкин Ю.Н. — Химические элементы в организме человека]</ref>. | ||
| + | |||
| + | == Адам денесіне қатысты сандық мәліметтер == | ||
| + | * 1. Сүйектің саны -206 | ||
| + | * 2. Бұлшық еттер саны - 639 | ||
| + | * 3. Бүйрек саны - 2 | ||
| + | * 4. Сүт тістерінің саны -20 | ||
| + | * 5. Қабырғалардың саны - 24 (12 жұп) | ||
| + | * 6. Жүрек қақпақшаларының саны - 4 | ||
| + | * 7. Ең үлкен артерия - Аорта . | ||
| + | * 8. Қалыпты қан қысымы - 120 / 80 mmHg | ||
| + | * 9. Қанның Ph -7.4 | ||
| + | * 10. Омыртқалардың саны - 33 | ||
| + | * 11. Мойын омыртқаларының саны - 7 | ||
| + | * 12. Ортаңғы құлақтың сүйектерінің саны - 6 | ||
| + | * 13. Бет сүйектерінің саны - 14 | ||
| + | * 14. Бас сүйектерінің саны -22 | ||
| + | * 15. Кеудедегі сүйектер саны -25 | ||
| + | * 16. Қол сүйектерінің саны - 6 | ||
| + | * 17. Қолдың бұлшық еттерінің саны - 72 | ||
| + | * 18. Жүрек насостарының саны - 2 | ||
| + | * 19. Ең үлкен мүше -Тері | ||
| + | * 20. Ең үлкен без ( орган ) -Бауыр | ||
| + | * 21. Ең үлкен жасуша -Әйелдің аналық безі | ||
| + | * 22. Ең кішкентай жасуша - Еркек гаметасы | ||
| + | * 23. Ең кішкентай сүйек - Тобық | ||
| + | * 24. Ең алғашқы трансплантацияланған мүше - Бүйрек | ||
| + | * 25. Аш ішектің орташа ұзындығы - 7м | ||
| + | * 26. Тоқ ішектің орташа ұзындығы - 1,5м | ||
| + | * 27. Жаңа туған нәрестенің орташа салмағы - 2,6 кг | ||
| + | * 28. Импульстер саны минутына -72 рет | ||
| + | * 29. Дененің қалыпты температурасы - 37 C ° (98,4 F °) | ||
| + | * 30. Қанның орташа мөлшері - 4-тен 5 литрге дейін | ||
| + | * 31. РБК пайдалану мерзімі -120 күн | ||
| + | * 32. WBC пайдалану мерзімі -10-15 күннен | ||
| + | * 33. Жүктілік кезеңі - 280 күн (40 апта) | ||
| + | * 34. Адамның аяқ сүйектерінің саны - 33 | ||
| + | * 35. Білек сүйектерінің саны - 8 | ||
| + | * 36. Табан сүйектерінің саны - 27 | ||
| + | * 37. Ең үлкен эндокриндік без -Қалқанша без | ||
| + | * 38. Лимфа -көкбауырдың ең үлкен мүшесі | ||
| + | * 39. Мидың ең үлкен бөлігі -Церебраль (Cerebrum) | ||
| + | * 40. Ең үлкен және берік сүйек - Жамбас сүйегі (femur) | ||
| + | * 41. Ең кішкентай бұлшықет -Stapedius (ортаңғы құлақ) | ||
| + | * 42. Хромосомалар саны - 46 (23 жұп) | ||
| + | * 43. Жаңа туған нәрестедегі сүйек саны -306 | ||
| + | * 44. Қанның тұтқырлығы - 4,5-тен 5,5 | ||
| + | * 45. Барлық топтарға сәйкес келетін донорлық қан тобы - O | ||
| + | * 46. Барлық қан топтары қабылдайтын қан топтары- AB | ||
| + | * 47. Ең үлкен WBC - моноцит | ||
| + | * 48. Ең кіші WBC - лимфоцит | ||
| + | * 49. Полицитемия деп аталатын РБК санын көбейту | ||
| + | * 50. Денедегі қан банкасы - Талақ (Көкбауыр). | ||
| + | * 51. Қан емес жасушалар - RBC | ||
| + | * 52. РБК (RBC) -сүйек кемігінде өндіріледі. | ||
== Дереккөздер == | == Дереккөздер == | ||
17:55, 2025 ж. қаңтардың 9 кезіндегі түзету
Сурет:Da Vinci Vitruve Luc Viatour.jpg
Адам денесі, Леонардо да Винчи, 1492
Адам денесі (Үлгі:Lang-la) - адамның бүкіл құрылымы болып табылады, яғни бас, мойын, бағана, қолдар және аяқтар. Биологтардың есебі бойынша ересек адамның денесі отыз триллион жасушадан турады. Адам денесі жалпы 206 сүйектен құралады.
Мазмұны
Адам организмінің жүйелері
Үлгі:Main Адам организмі - адам өмір сүруін қамтамасыз ету үшін бағытталған функцияларды жүзеге асыратын өзара байланысты жүйелер жиынтығы.
Адам организмінде қаңқа жүйесін, бұлшық ет жүесін, жүйке жүйесін, жүрек-қантамырлар жүйесін, дем алу жүйесін, ас қорыту жүйесін, зәр шығару жүйесін, репродуктивті жүйесін, эндокриндік жүйесін, иммунды жүйесін және жабынды жүйесін айқындайды.
| Жүйе | Зерттейтін ғылым | |
| 50px | жүйке жүйесі | Нейрофизиология |
| 50px | қаңқа жүйесін | Ортопедия |
| 50px | жүрек-қантамырлар жүйесі | Кардиология |
| 50px | дем алу жүйесі | пульмонология |
| 50px | ас қорыту жүйесі | Гастроэнтерология |
| 50px | жабынды жүйесі | Дерматология |
| 50px | зәр шығару жүйесі | нейрология, урология |
| 50px | репродуктивті жүйесі | гинекология (әйелдер), андрология (еркектер), сексология, эмбриология |
| 50px | иммунды жүйесі | иммунология |
| 50px | лимфа жүйесі | онкология, иммунология |
| 50px | эндокриндік жүйесі | эндокринология |
Адам органдарының салмақтары
Салмағы 70 кг, бойы 170 см және денесінің ауданы 1,8 кв,м 20 — 30 жасар адамның органдарының орта есеппен алынған салмақтары:
- бұлшық еті: 30 кг = денесінің салмағынан 43%
- қаңқа жілік майысыз: 7 кг = 10%
- тері және тері асты клетчаткасы: 6,1 кг = 8,7%
- қан: 5,4 кг = 7,7%
- ас қорыту жүйесі: 2,0 кг = 2,9%
- бауыр: 1,7 кг = 2,4%
- қызыл жілік майы: 1,5 кг = 2,1%
- өкпе: 1,0 кг = 1,4%
- жүрек: 0,3 кг = 0,43%
- бүйрек: 0,3 кг = 0,43%
- қалқанша без: 0,02 кг = 0,03%
- ми: 1,3 кг = 1,8%
- көкбауыр: 0,18 кг = 0,26%
Дене құрылысы
Үлгі:Main Дамыған елдерде орта есеппен алғанда ересек ер адамның бойы 1,7—1,8 м-дей, ересек әйелдің бойы 1,6—1,7 м болып саналады. Адамның бойын генотипке және фенотипке байланысты.
Химиялық құрамы
Сурет:201 Elements of the Human Body-01.jpg
Адам денесін құрайтын элементтер массасы. Микроэлементтер 1% -дан аз (және әрқайсысы 0,1% -дан аз).
Адам денесінің органдары орта есеппен 60% судан, 34% Органикалық заттардан, 6% — бейорганикалық заттардан тұрады. Органикалық заттарын құрайтын негізгі элементтер: көміртек(~18%), оттек(~65%), сутек(~10%) және азот(~3%), одан басқа фосфор(~1%) және күкүрт(~0,25%). Бейорганикалық заттардың құрамына 22 химикалық элементтер — кальций, фосфор, оттек, натрий, магний, күкүрт, бор, хлор, калий, ванадий, марганец, железо, кобальт, никель, мыс, мырыш, молибден, хром, кремний, йод, фтор, селен кіреді<ref>Кукушкин Ю.Н. — Химические элементы в организме человека</ref>.
Адам денесіне қатысты сандық мәліметтер
- 1. Сүйектің саны -206
- 2. Бұлшық еттер саны - 639
- 3. Бүйрек саны - 2
- 4. Сүт тістерінің саны -20
- 5. Қабырғалардың саны - 24 (12 жұп)
- 6. Жүрек қақпақшаларының саны - 4
- 7. Ең үлкен артерия - Аорта .
- 8. Қалыпты қан қысымы - 120 / 80 mmHg
- 9. Қанның Ph -7.4
- 10. Омыртқалардың саны - 33
- 11. Мойын омыртқаларының саны - 7
- 12. Ортаңғы құлақтың сүйектерінің саны - 6
- 13. Бет сүйектерінің саны - 14
- 14. Бас сүйектерінің саны -22
- 15. Кеудедегі сүйектер саны -25
- 16. Қол сүйектерінің саны - 6
- 17. Қолдың бұлшық еттерінің саны - 72
- 18. Жүрек насостарының саны - 2
- 19. Ең үлкен мүше -Тері
- 20. Ең үлкен без ( орган ) -Бауыр
- 21. Ең үлкен жасуша -Әйелдің аналық безі
- 22. Ең кішкентай жасуша - Еркек гаметасы
- 23. Ең кішкентай сүйек - Тобық
- 24. Ең алғашқы трансплантацияланған мүше - Бүйрек
- 25. Аш ішектің орташа ұзындығы - 7м
- 26. Тоқ ішектің орташа ұзындығы - 1,5м
- 27. Жаңа туған нәрестенің орташа салмағы - 2,6 кг
- 28. Импульстер саны минутына -72 рет
- 29. Дененің қалыпты температурасы - 37 C ° (98,4 F °)
- 30. Қанның орташа мөлшері - 4-тен 5 литрге дейін
- 31. РБК пайдалану мерзімі -120 күн
- 32. WBC пайдалану мерзімі -10-15 күннен
- 33. Жүктілік кезеңі - 280 күн (40 апта)
- 34. Адамның аяқ сүйектерінің саны - 33
- 35. Білек сүйектерінің саны - 8
- 36. Табан сүйектерінің саны - 27
- 37. Ең үлкен эндокриндік без -Қалқанша без
- 38. Лимфа -көкбауырдың ең үлкен мүшесі
- 39. Мидың ең үлкен бөлігі -Церебраль (Cerebrum)
- 40. Ең үлкен және берік сүйек - Жамбас сүйегі (femur)
- 41. Ең кішкентай бұлшықет -Stapedius (ортаңғы құлақ)
- 42. Хромосомалар саны - 46 (23 жұп)
- 43. Жаңа туған нәрестедегі сүйек саны -306
- 44. Қанның тұтқырлығы - 4,5-тен 5,5
- 45. Барлық топтарға сәйкес келетін донорлық қан тобы - O
- 46. Барлық қан топтары қабылдайтын қан топтары- AB
- 47. Ең үлкен WBC - моноцит
- 48. Ең кіші WBC - лимфоцит
- 49. Полицитемия деп аталатын РБК санын көбейту
- 50. Денедегі қан банкасы - Талақ (Көкбауыр).
- 51. Қан емес жасушалар - RBC
- 52. РБК (RBC) -сүйек кемігінде өндіріледі.
.svg){kind=link}
