Нұсқалар арасындағы айырмашылық: "Жаяу Мұса Байжанұлы"
(+Санат:30 шілдеде туғандар; +Санат:Баянауыл ауданында туғандар; ±Санат:Қазақ ақындары→Санат:Қазақстан ақындары (HotCat құра...) |
ш (1 түзету) |
||
| (2 қатысушының арадағы 2 түзетуі көрсетілмеген) | |||
| Жол нөмірі 1: | Жол нөмірі 1: | ||
| − | + | {{Тұлға | |
| − | + | |Есімі=Жаяу Мұса | |
| + | |Сурет=Жаяу Мұса.jpg | ||
| + | |Туған кездегі есімі=Мұса Байжанұлы | ||
| + | |Туған күні=30.07.1835 | ||
| + | |Туған жері=Жасыбай көлінің жағасы, Ақшоқы алқабы, {{туғанжері|Баянауыл ауданы|Баянауыл ауданында}}, [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]], [[Ресей империясы]] | ||
| + | |Қайтыс болған күні=31.07.1929|Қайтыс болған жері=Сол жерде, {{қайтысболғанжері|Баянауыл ауданы|Баянауыл ауданында}}, [[Павлодар облысы]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]|Азаматтығы=[[File:Flag of Russia (1858–1896).svg|22px|border]] [[Ресей империясы]]<br/> | ||
| + | {{USSR}}|Ұлты=[[Қазақтар|Қазақ]]|Мансабы=Ақын, әнші, сазгер|Әкесі=Байжан|Анасы=Нақыш}} | ||
| − | Шыққан тегі — [[Орта жүз]], [[Арғын]] ішіндегі Сүйіндік | + | '''Жаяу Мұса Байжанұлы''' ([[30 шілде]] [[1835 жыл]], [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы,]] [[Баянауыл ауданы]], Жасыбай көлінің жағасы, Ақшоқы алқабы – [[1929 жыл]]) — [[Қазақтар|қазақ халқының]] әйгілі [[әнші]]-[[сазгер]]і, [[ақын]]ы. |
| + | |||
| + | Шыққан тегі — [[Орта жүз]], [[Арғын]] ішіндегі [[Сүйіндік (Орта жүз)|Сүйіндік]] руының Айдабол бөлімі. | ||
== Өмірбаяны == | == Өмірбаяны == | ||
Алғаш ауыл молдасынан оқып, сауат ашады. Оң-солын тани келе өнер-білім қуып, [[Қызылжар]], [[Омбы]] қалаларына келеді. Омбыдағы орыс мектебінде оқиды, қала өнерпаздарымен араласып, [[домбыра]], [[сырнай]], [[скрипка]] аспаптарын тартуды меңгереді, өзінің сезім-күйін әнге қосуға машықтанады, музыкалық әдеби кештерге араласады. Бойындағы өнерін жұрт алдында көрсете бастайды. | Алғаш ауыл молдасынан оқып, сауат ашады. Оң-солын тани келе өнер-білім қуып, [[Қызылжар]], [[Омбы]] қалаларына келеді. Омбыдағы орыс мектебінде оқиды, қала өнерпаздарымен араласып, [[домбыра]], [[сырнай]], [[скрипка]] аспаптарын тартуды меңгереді, өзінің сезім-күйін әнге қосуға машықтанады, музыкалық әдеби кештерге араласады. Бойындағы өнерін жұрт алдында көрсете бастайды. | ||
| − | [[Сурет:Stamps of Kazakhstan, 2010-13.jpg|left|200px]] | + | [[Сурет:Stamps of Kazakhstan, 2010-13.jpg|left|200px|нобай|Қазақстанның пошта маркасындағы Жаяу Мұса, 2010.ж]] |
Қалада өткерген жылдарында Жаяу Мұса сол кездің саяси-әлеуметтік өмірін тереңірек танып, туған елінің бодандықтағы мүшкіл халіне ой зерделетіп, санасы толысқан шағында елге оралады. Ел ішіндегі әлеуметтік әділетсіздіктер мен сыртқы өктемдікті жай ғана бақылаушы болып қана қалмайды, өзінің ұстанымын тиісті жерінде өнерімен де, іс-әрекетімен де көрсетіп отырады. «Ақ сиса» сияқты әлеуметтік теңсіздікті әшкерелеген әндері ел ішіне тарай бастайды. | Қалада өткерген жылдарында Жаяу Мұса сол кездің саяси-әлеуметтік өмірін тереңірек танып, туған елінің бодандықтағы мүшкіл халіне ой зерделетіп, санасы толысқан шағында елге оралады. Ел ішіндегі әлеуметтік әділетсіздіктер мен сыртқы өктемдікті жай ғана бақылаушы болып қана қалмайды, өзінің ұстанымын тиісті жерінде өнерімен де, іс-әрекетімен де көрсетіп отырады. «Ақ сиса» сияқты әлеуметтік теңсіздікті әшкерелеген әндері ел ішіне тарай бастайды. | ||
| − | Ақыры Жаяу Мұсаға «Патша саясатына наразы адам» деген айып тағылып, | + | Ақыры Жаяу Мұсаға «Патша саясатына наразы адам» деген айып тағылып, Тобылға жер аударылады. Тобыл түрмесінде ол генерал-губернаторға хат жазып, әскер қатарына сұранады. Мұсаның өтініші қабылданады. Осылайша, оның әскер қатарындағы әр қиырды шарлаған күрделі өмірі басталады. Тобыл, [[Орынбор]], [[Қазан]], [[Новгород]], [[Мәскеу]], [[Владимир]], [[Петербор]] қалаларында, [[Польша]], [[Литва]] жерінде болады. |
Кейін [[Қоқан хандығы]]ның саясатына қарсы жұмсалған полковник М.Черняевтің әскерінің құрамында [[Алатау]], [[Әулие-ата]], [[Шымкент]] жорығына қатысады. Осы жорықта Ресей әскерінің зорлықшыл әрекеттерін көзімен көрген Жаяу Мұса қатты налиды, ән-жырына қосады. | Кейін [[Қоқан хандығы]]ның саясатына қарсы жұмсалған полковник М.Черняевтің әскерінің құрамында [[Алатау]], [[Әулие-ата]], [[Шымкент]] жорығына қатысады. Осы жорықта Ресей әскерінің зорлықшыл әрекеттерін көзімен көрген Жаяу Мұса қатты налиды, ән-жырына қосады. | ||
== Шығармалары == | == Шығармалары == | ||
| − | + | Алыста жүріп, туған жерін сағынып «[[Сүйіндік]]» әнін шығарады. «[[Толғау]]», «Арап ұрыға», «Бозторғай», «Хаулау» әндеріне өмірден көрген сондай қиындық қиянаттар арқау болады. | |
| − | Алыста жүріп, туған жерін сағынып «[[Сүйіндік]]» әнін шығарады. «[[Толғау]]», | + | |
Өмірдің көп тауқыметін бастан өткеріп, еліне оралған Жаяу Мұса әлеуметтік-саяси теңсіздікке арналған әндер шығаруды одан әрі жалғастырады. Ақмола уезіне қарасты Құлбай деген байдың немере қызы Сапармен көңіл жарастырып, ұрпақ құрып, саясатшылықпен айналысады. | Өмірдің көп тауқыметін бастан өткеріп, еліне оралған Жаяу Мұса әлеуметтік-саяси теңсіздікке арналған әндер шығаруды одан әрі жалғастырады. Ақмола уезіне қарасты Құлбай деген байдың немере қызы Сапармен көңіл жарастырып, ұрпақ құрып, саясатшылықпен айналысады. | ||
| Жол нөмірі 35: | Жол нөмірі 42: | ||
{{End citation}} | {{End citation}} | ||
| − | ==Дереккөздер== | + | == Дереккөздер == |
| − | + | {{дереккөздер}} | |
{{бастама}} | {{бастама}} | ||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
[[Санат:Қазақстан ақындары]] | [[Санат:Қазақстан ақындары]] | ||
[[Санат:Қазақстан сазгерлері]] | [[Санат:Қазақстан сазгерлері]] | ||
19:28, 2026 ж. маусымның 25 кезіндегі нұсқасы
Жаяу Мұса Байжанұлы (30 шілде 1835 жыл, Семей облысы, Баянауыл ауданы, Жасыбай көлінің жағасы, Ақшоқы алқабы – 1929 жыл) — қазақ халқының әйгілі әнші-сазгері, ақыны.
Шыққан тегі — Орта жүз, Арғын ішіндегі Сүйіндік руының Айдабол бөлімі.
Өмірбаяны
Алғаш ауыл молдасынан оқып, сауат ашады. Оң-солын тани келе өнер-білім қуып, Қызылжар, Омбы қалаларына келеді. Омбыдағы орыс мектебінде оқиды, қала өнерпаздарымен араласып, домбыра, сырнай, скрипка аспаптарын тартуды меңгереді, өзінің сезім-күйін әнге қосуға машықтанады, музыкалық әдеби кештерге араласады. Бойындағы өнерін жұрт алдында көрсете бастайды.
Қалада өткерген жылдарында Жаяу Мұса сол кездің саяси-әлеуметтік өмірін тереңірек танып, туған елінің бодандықтағы мүшкіл халіне ой зерделетіп, санасы толысқан шағында елге оралады. Ел ішіндегі әлеуметтік әділетсіздіктер мен сыртқы өктемдікті жай ғана бақылаушы болып қана қалмайды, өзінің ұстанымын тиісті жерінде өнерімен де, іс-әрекетімен де көрсетіп отырады. «Ақ сиса» сияқты әлеуметтік теңсіздікті әшкерелеген әндері ел ішіне тарай бастайды.
Ақыры Жаяу Мұсаға «Патша саясатына наразы адам» деген айып тағылып, Тобылға жер аударылады. Тобыл түрмесінде ол генерал-губернаторға хат жазып, әскер қатарына сұранады. Мұсаның өтініші қабылданады. Осылайша, оның әскер қатарындағы әр қиырды шарлаған күрделі өмірі басталады. Тобыл, Орынбор, Қазан, Новгород, Мәскеу, Владимир, Петербор қалаларында, Польша, Литва жерінде болады.
Кейін Қоқан хандығының саясатына қарсы жұмсалған полковник М.Черняевтің әскерінің құрамында Алатау, Әулие-ата, Шымкент жорығына қатысады. Осы жорықта Ресей әскерінің зорлықшыл әрекеттерін көзімен көрген Жаяу Мұса қатты налиды, ән-жырына қосады.
Шығармалары
Алыста жүріп, туған жерін сағынып «Сүйіндік» әнін шығарады. «Толғау», «Арап ұрыға», «Бозторғай», «Хаулау» әндеріне өмірден көрген сондай қиындық қиянаттар арқау болады.
Өмірдің көп тауқыметін бастан өткеріп, еліне оралған Жаяу Мұса әлеуметтік-саяси теңсіздікке арналған әндер шығаруды одан әрі жалғастырады. Ақмола уезіне қарасты Құлбай деген байдың немере қызы Сапармен көңіл жарастырып, ұрпақ құрып, саясатшылықпен айналысады.
Жаяу Мұса қазақтың ән өнерін мазмұн, түр жағынан байытып, шығармашылық жаңалықтар енгізіп, әуен сазын жаңа биіктерге көтерген аса дарынды композитор. Ол өз шығармаларында қазақтың мұңын мұңдап, жоғын жоқтап, өз заманының арман-аңсарын әнмен бедерлей білді. Оның әлеуметтік көзқарастары, азаматтық ұстанымдары сол кездің демократтық-ағартушылық озық идеяларымен астасып жатты.<ref>Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”, 2009 ISBN 978-601-01-0268-2</ref><ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref> Үлгі:Start citation Жаяу Мұса әндерін күні бүгінге дейін халық сүйіп тыңдайды. Оның алуан нақысты асқақ әндері Қазақстан композиторларының көптеген шығармаларына арқау болған. Мұса атақты "Ақ сиса" әнін шығарған:
- Ақ сиса, қызыл сиса, сиса-сиса,
- Қалмайды кімдер жаяу зорлық қылса.
- Шорманның Мұстафасы атымды алып,
- Атандым сол себепті "Жаяу Мұса".
- Жаныма батқандықтан ашынамын,
- Мен неге жаяумын деп басыламын?
- Малым жоқ Шорман айдап алатұғын,
- Қылығын Мұстафаның паш қыламын!
