Нұсқалар арасындағы айырмашылық: "Рабиға Сұлтан Бегім кесенесі"

Қазақ Энциклопедиясы жобасынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
 
ш (1 түзету)
 
(2 қатысушының арадағы 2 түзетуі көрсетілмеген)
Жол нөмірі 1: Жол нөмірі 1:
−
'''Рабиға Сұлтан Бегім Кесенесі'''– ортағасырлық сәулет өнері ескерткіші (15 ғ.). [[Қожа Ахмет Ясауи|Қожа Ахмет Иасауи]] кесенесінің Оңтүстік-шығысында 60 м жерде. [[Әмір Темір]]дің немересі, Ұлықбектің қызы, [[Әбілқайыр|Әбілқайыр ханның]] әйелі, белгілі хандар Көкенші мен Сүйініштің анасы Рабиға Сұлтан Бегімге арнайы салдырылған. Бұл кесененің құлыптасы Қожа Ахмет Йасауйдың кесенесінен табылған.Құлыптаста Бегімнің Әмір Темірдің ұлы Ұлықбектің қызы екендегі,1485 жылы қаза болғандығы жазылады.Алғашында 8 бұрышты бір камералы, цилиндр тәріздес барабанға бекітілген биік күмбезі бар құрылыс ретінде салынып, кейіннен көп камералы шаршы жоспарлы құрылыстармен толықтырылған. [[Кесене]] өте үлкен архитектор кешен. Оның құрамына 5 үлкен бөлме кіреді. Кесененің қас беті сүйір ұшты биік арка түрінде жасалған, 8 бұрышты залы және осы залға жапсарлас салынған  ұзынша келген  тікбұрышты 2 үй-жай бар. Кесененің айналасынан табылған майоликалық және глазурланған тақтайшаларға қарап, оның полихромды қаптамамен қапталғанын көруге болады. Кесененің Оңтүстік-шығыс бөлігінде жерасты қабірханаға кіретін есік бар. Қабірхана сыланып, боялған. Онда терімен қапталған ағаш табыттар қойылған. Рабиға Сұлтан Бегімнің табытында – «бұл құдыретті Әмір Темір Көрегеннің ұлы, азапты ажалдан қаза тапқан, құдыретті, ұлы сұлтан Ұлықбек Гураганның қызы, ақсүйек, ([[құдай]]) кешіріп, рақымшылық жасаған, ізгі жасанды Рабиға Сұлтан Бегімнің тыныштық тауып жатқан жері» деген жолдар бар. Кесене [[түркістан]]дық жергілікті архитектор дәстүр негізінде салынған алғашқы кесене ретінде өте маңызды. 1980 жылдан қалпына келтіру жұмыстары жүргізілуде.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref>
+
{{Ғимарат
−
==Дереккөздер==
+
| ғимараттың аты    = Рабиға Сұлтан Бегім кесенесі
−
<references/>
+
| шынайы аты        =
 +
| бұрынғы атауы      =
 +
| балама аты        =
 +
| статусы            = Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіші
 +
| суреті            = Мавзолей_Рабиги_Султан_Бегим,_Туркестан.jpg
 +
| ені                =
 +
| сурет атауы        =
 +
| позициялық карта  =
 +
|lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec =
 +
|lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec =
 +
| карта атауы        =
 +
| карта ені          =
 +
| ғимараттың үлкен жетістігі  =
 +
| ізашары            =
 +
| ізбасары          =
 +
| ғимарат түрі      = қала құрылысы және сәулет
 +
| сәулет стилі      =
 +
| қолданылуы        =
 +
| орналасуы          = [[Түркістан (қала)|Түркістан]] қаласы
 +
| мекен жайы        =
 +
| қала              =
 +
| мемлекет          =
 +
| қазіргі жалдаушы  =
 +
| ғимараттың маңыздылығы  = киелі нысан
 +
| құрылысы уақыты    = XV ғасыр.
 +
| құрылысы аяқталды  =
 +
| ашылған уақыты    =
 +
| жөнделген уақыты  = 
 +
| жабылған уақыты    =
 +
| бұзылған уақыты    =
 +
| құны              =
 +
| жөндеу құны        =
 +
| биіктігі          = 
 +
| төбесі            = порталды-күмбезді
 +
| антеннаның төбесі  =
 +
| шатыры            =
 +
| ең соңғы қабат    =
 +
| обсерватория      =
 +
| құрылыс жүйесі    =
 +
| көлемі            = 
 +
| диаметрі          = 
 +
| басқа да өлшемдері = 
 +
| қабаттар саны      =
 +
| ғимараттың ішкі ауданы    = 
 +
| лифтілер          =
 +
| тапсырыс беруші    =
 +
| иемденуші          =
 +
| басқарушы орган    =
 +
| сәулетшісі        = 
 +
| сәулет фирмасы    =
 +
| салушы            =
 +
| инженері          =
 +
| инженер-құрылысшы    =
 +
| басқа да дизайнерлер  =
 +
| сметашы            =
 +
| бас мердігер      =
 +
| марапаттары        =
 +
| дүкендер саны      =
 +
| бөлмелер саны      =
 +
| көлік тұрағы      =
 +
| сайты              =
 +
}}
 +
'''Рәбия Сұлтан Бегім кесенесі''' – [[Түркістан облысы]]ның республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері тізіміне енген байырғы сәулет өнері ескерткіштерінің бірі.<ref>Қазақстанның тарихи-мәдени нысандарының және жаппай зиярат ету орындарының альбомы/ ; ҚР Мәдениет және спорт министрлігі, Қазақ ғылыми-зерттеу мәдениет институты ; [жоба авторы Т. Бекбергенов ; бас ред. А. Р. Хазбулатов]... – Астана : [б. ж.], 2018. - 495 б., суретті; . – Библиогр.: 490 б. . – 100 дана – ISBN 978-9961-23-485-9</ref>  
  
−
==Сілтемелер==
+
== Орналасқан жері ==
−
"Оңтүстік Қазақстан Энциклопедиясы"
+
XV ғасырда [[Түркістан (қала)|Түркістандағы]] [[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]]нің оңтүстік-шығысына қарай 60 м қашықтықта тұрғызылған. Координаттары: 43˚17.830΄, 068˚16.317΄. Теңіз деңгейінен биіктігі 220 м.
−
{{Stub: Қазақ мәдениеті}}
+
−
{{wikify}}
+
  
−
{{Суретсіз мақала}}
+
== Тарихи деректер ==
 +
[[Әмір Темір]]дің немересі, Ұлықбектің қызы, Әбілқайыр ханның әйелі, белгілі хандар Көкенші мен Сүйініштің анасы [[Рәбия сұлтан бегім|Рәбия Сұлтан Бегімге]] ([[1430 жыл|1430]]-[[1485 жыл|1485]]) арнайы салдырылған. Бұл кесененің  құлыптасы Қожа Ахмет Ясауидың кесенесінен табылған. Құлыптаста Бегімнің Әмір Темірдің ұлы Ұлықбектің қызы екендегі, 1485 жылы қаза болғандығы жазылады.
  
−
[[Санат:Тұлғалар]]
+
== Кесене сипаты ==
 +
[[Рәбия сұлтан бегім|Рабия Сұлтан Бегім]] [[Әмір Темір|Әмір Темірдің]] ұрпағы, атақты астроном ғалым [[Ұлықбек|Ұлықбектің]] қызы, Шайбанилік Әбілхайыр ханға ұзатылған, Көшкінші және Сүйініш хандардың анасы, Әбілхайыр хан қайтыс болған соң 17 жыл [[Түркістан (қала)|Түркістанда]] өмір сүреді және осында қайтыс болады. Арнайы салынған кесенеде өзі, немересі және үш шөбересімен қоса жерленген. Оның  құлпытасында: «Бұл құдіретті Әмір-Темір Көрегеннің ұлы, азапты ажалдан қаза тапқан, құдіретті ұлы сұлтан [[Ұлықбек]] көрегеннің қызы, ақсүйек, Құдай кешіріп, рақымшылық жасаған, ізгі жанды [[Рәбия сұлтан бегім|Рабия Сұлтан бегімнің]] тыныштық тауып жатқан жері» деген сөздер жазылған. Кесененің қасбеті сүйір ұшты биік арка түрінде жасалған. Биіктігі 20,6 метр, қасбетінің жалпы ені 11 метр. Кесененің аркасы 6 метр, айнала орналасқан қырларының арақашықтығы 3,5метр. Орталық бөлігі цилиндр тәрізді биік барабанға орнатылған күмбезбен жабылған. Мазар негізінен 5 бөлмеден тұрады, орталығында орналасқан 8 қырлы зал, және төрт бөлмесі бар. Басқа да қасбеттері  5 ойықтан  арка түрінде әр қасбетте орын алған. Ескерткіш біздің уақытқа дейін өте қатты қираған  қалпында жеткен. Археологиялық  зерттеулер кезінде табылған үлкен көлемдегі майоликалық және глазурлік плиталар табылуы ескерткіш толығымен полихромдық қаптаулармен жабылған деген пікір айтуға негіз болады. Ескерткішке 1954 жылы алғаш зерттеу жұмыстарын жүргізген ғалым К.А.Шахурин болды. 1980-ші жылдардың бас кезінде толығымен қайта қалпына келтірілді. 1994 жылы «Қазақстанның тарихи-мәдени ескерткіштер шежіресінің» Оңтүстік Қазақстан облысы  бойынша жинағына №590.6 санды нөмірімен енгізіліп мемлекет қарауына алынған.<ref>«Әзірет Сұлтан» Ұлттық тарихи-мәдени музей-қорығына қарасты тарихи-мәдени ескерткіштер»: жинақ / «Service Press» баспасы, 180 б. Алматы 2025 ж. 24 бет. -  ISBN 978-601-7316-24-2</ref>
 +
 
 +
== Дереккөздер ==
 +
{{дереккөздер}}
 +
 
 +
{{Түркістан облысындағы республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері}}
 +
 
 +
[[Санат:Түркістан облысының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]]
 +
[[Санат:Түркістан облысы сәулеті]]
 +
[[Санат:Қазақстан кесенелері]]

00:05, 2026 ж. шілденің 13 кезіндегі нұсқасы

Үлгі:Ғимарат Рәбия Сұлтан Бегім кесенесі – Түркістан облысының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері тізіміне енген байырғы сәулет өнері ескерткіштерінің бірі.<ref>Қазақстанның тарихи-мәдени нысандарының және жаппай зиярат ету орындарының альбомы/ ; ҚР Мәдениет және спорт министрлігі, Қазақ ғылыми-зерттеу мәдениет институты ; [жоба авторы Т. Бекбергенов ; бас ред. А. Р. Хазбулатов]... – Астана : [б. ж.], 2018. - 495 б., суретті; . – Библиогр.: 490 б. . – 100 дана – ISBN 978-9961-23-485-9</ref>

Орналасқан жері

XV ғасырда Түркістандағы Қожа Ахмет Ясауи кесенесінің оңтүстік-шығысына қарай 60 м қашықтықта тұрғызылған. Координаттары: 43˚17.830΄, 068˚16.317΄. Теңіз деңгейінен биіктігі 220 м.

Тарихи деректер

Әмір Темірдің немересі, Ұлықбектің қызы, Әбілқайыр ханның әйелі, белгілі хандар Көкенші мен Сүйініштің анасы Рәбия Сұлтан Бегімге (1430-1485) арнайы салдырылған. Бұл кесененің құлыптасы Қожа Ахмет Ясауидың кесенесінен табылған. Құлыптаста Бегімнің Әмір Темірдің ұлы Ұлықбектің қызы екендегі, 1485 жылы қаза болғандығы жазылады.

Кесене сипаты

Рабия Сұлтан Бегім Әмір Темірдің ұрпағы, атақты астроном ғалым Ұлықбектің қызы, Шайбанилік Әбілхайыр ханға ұзатылған, Көшкінші және Сүйініш хандардың анасы, Әбілхайыр хан қайтыс болған соң 17 жыл Түркістанда өмір сүреді және осында қайтыс болады. Арнайы салынған кесенеде өзі, немересі және үш шөбересімен қоса жерленген. Оның  құлпытасында: «Бұл құдіретті Әмір-Темір Көрегеннің ұлы, азапты ажалдан қаза тапқан, құдіретті ұлы сұлтан Ұлықбек көрегеннің қызы, ақсүйек, Құдай кешіріп, рақымшылық жасаған, ізгі жанды Рабия Сұлтан бегімнің тыныштық тауып жатқан жері» деген сөздер жазылған. Кесененің қасбеті сүйір ұшты биік арка түрінде жасалған. Биіктігі 20,6 метр, қасбетінің жалпы ені 11 метр. Кесененің аркасы 6 метр, айнала орналасқан қырларының арақашықтығы 3,5метр. Орталық бөлігі цилиндр тәрізді биік барабанға орнатылған күмбезбен жабылған. Мазар негізінен 5 бөлмеден тұрады, орталығында орналасқан 8 қырлы зал, және төрт бөлмесі бар. Басқа да қасбеттері  5 ойықтан  арка түрінде әр қасбетте орын алған. Ескерткіш біздің уақытқа дейін өте қатты қираған  қалпында жеткен. Археологиялық  зерттеулер кезінде табылған үлкен көлемдегі майоликалық және глазурлік плиталар табылуы ескерткіш толығымен полихромдық қаптаулармен жабылған деген пікір айтуға негіз болады. Ескерткішке 1954 жылы алғаш зерттеу жұмыстарын жүргізген ғалым К.А.Шахурин болды. 1980-ші жылдардың бас кезінде толығымен қайта қалпына келтірілді. 1994 жылы «Қазақстанның тарихи-мәдени ескерткіштер шежіресінің» Оңтүстік Қазақстан облысы  бойынша жинағына №590.6 санды нөмірімен енгізіліп мемлекет қарауына алынған.<ref>«Әзірет Сұлтан» Ұлттық тарихи-мәдени музей-қорығына қарасты тарихи-мәдени ескерткіштер»: жинақ / «Service Press» баспасы, 180 б. Алматы 2025 ж. 24 бет. - ISBN 978-601-7316-24-2</ref>

Дереккөздер

Үлгі:Дереккөздер

Үлгі:Түркістан облысындағы республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері

«https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=Рабиға_Сұлтан_Бегім_кесенесі&oldid=134375» бетінен алынған