Нұсқалар арасындағы айырмашылық: "Досан Тәжіұлы"
ш (→Досан батыр: clean up, replaced: [[[[Маңғыстау энциклопедиясы]]]] → Маңғыстау энциклопедиясы using AWB) |
ш (1 түзету) |
||
| (2 қатысушының арадағы 2 түзетуі көрсетілмеген) | |||
| Жол нөмірі 1: | Жол нөмірі 1: | ||
| − | + | {{Тұлға | |
| − | + | |Есімі = Досан Тәжіұлы | |
| − | + | |Шынайы есімі = | |
| − | + | |Сурет = | |
| − | + | |ені = | |
| − | + | |Сурет атауы = | |
| − | + | |Туған кездегі есімі = | |
| − | + | |Толық есімі = | |
| − | + | |Туған күні = 1835 | |
| + | |Туған жері = [[Бозащы түбегі]] | ||
| + | |Қайтыс болған күні = 1876 | ||
| + | |Қайтыс болған жері = [[Форт-Шевченко]] | ||
| + | |Азаматтығы = | ||
| + | |Ұлты = қазақ | ||
| + | |Мансабы = батыр | ||
| + | |Белсенді жылдары = 1869–1876 | ||
| + | |Білімі = | ||
| + | |Мамандығы = | ||
| + | |Не үшін белгілі = | ||
| + | |Партиясы = | ||
| + | |Әкесі = | ||
| + | |Анасы = | ||
| + | |Жұбайы = | ||
| + | |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> | ||
| + | |Балалары = | ||
| + | |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> | ||
| + | |Марапаттары = | ||
| + | |Қолтаңбасы = | ||
| + | |Сайты = | ||
| + | |Басқалары = | ||
| + | |Commons = | ||
| + | }} | ||
| + | '''Досан Тәжіұлы''' ([[1835]], Маңғыстаудағы [[Бозащы түбегі|Бозашы түбегінің]] [[Жиделі]] деген жері (қазіргі [[Маңғыстау ауданы]], [[Қызан]] ауылы) – [[1876]], [[Форт-Шевченко]] қаласы) — [[Байұлы]] тайпасы, [[Адай]] руының [[Дәулеталы]] бөлімінен шыққан халық батыры, [[Адай көтерілісі (1870)|Адай көтерілісінің]] басшыларының бірі. | ||
| − | + | Досан Тәжіұлы [[Ресей үкімет басшыларының тізімі | |
| − | < | + | |Ресей үкіметі]]нің 1868 жылғы «Уақытша ережесін» әділетсіздік деп бағалап, халықты көтеріліске шығуға үндейді. Онымен бірге [[Иса Тіленбайұлы]], [[Алғи Жәлімбетұлы]], [[Тілеуберген Орақ]], [[Шүрен Иман]], [[Дихан Өтеп]], [[Сүгір Шабайұлы]]лар халықты көтеріліске бастап шығады. Досан бастаған 400 сарбаз [[Үшауыз]] деген жерде [[Маңғыстау]] приставы подполковник [[Рукин экспедициясы|Николай Рукиннің жазалаушы отрядын]] тас-талқан етіп жеңеді. 1870 жылы сәуірде Досан сарбаздары Александр фортын қоршап алып, ондағы армян базарын талқандады, саудагерлер мен өндіріс иелерін тұтқындады, Николаевск станицасын өртеп, армян слободкасы мен [[Қарағантүп]]тегі маяктарды қиратты. Кавказдан жіберілген жазалаушы отрядпен Досан сарбаздары кескілескен шайқас жүргізе отырып, [[Хиуа хандығы]]на өтіп кетеді. 1873 жылы Хиуа хандығын бағындыруға жіберілген Ресей әскерлеріне [[Қоңырат]], [[Хожелі]], [[Қарабайлы]] аймағында Досан тұтқиылдан шабуыл жасауды ұйымдастырып отырған. 1873 жылдың күзінде Досан жасағы [[Үстірт]]ке қоныс аударды. 1874 жылы Ресей үкіметінің Аничкин бастаған іздеуші жасағы [[Сам]] құмында отырған Досан ауылын қапыда қоршап алып, жаралы Досан батырды қолға түсіреді. Досан Тәжіұлы Форт түрмесінде 2 жылдан кейін қаза тапты. Досан батырдың сүйегін туған жері Бозашыға Жанғабыл (халық ақыны [[Сәттіғұл Жанғабылұлы]]ның әкесі) бастаған бір топ азаматтар жеткізген. Мүрдесі сондағы Қаратөбе зиратына қойылған. Досан батырдың ерлігін [[Ақтабан]], [[Бала Ораз Өтебайұлы|Бала Ораз]], [[Қашаған]], [[Қалнияз Шопықұлы|Қалнияз]], [[Сәттіғұл Жанғабылұлы|Сәттіғұл]] ақындар жырға қосқан.<ref>[[Маңғыстау энциклопедиясы]], Алматы, 1997</ref><ref>«Маңғыстау» энциклопедиясына, Компьютерлік-баспа орталығы, 2007</ref><ref>«Қазақ әдебиеті» энциклопедиясы, Алматы, 2001</ref> |
| − | {{ | + | == Дереккөздер == |
| + | {{Дереккөздер}} | ||
| − | + | [[Санат:Маңғыстау ауданында туғандар]] | |
| − | + | [[Санат:Форт-Шевченкода қайтыс болғандар]] | |
| − | [[Санат: | + | [[Санат:Қазақ батырлары]] |
| − | + | [[Санат:Ұлт-азаттық қозғалыстардың көсемдері]] | |
| − | + | ||
| − | + | ||
00:09, 2026 ж. шілденің 13 кезіндегі нұсқасы
Үлгі:Тұлға Досан Тәжіұлы (1835, Маңғыстаудағы Бозашы түбегінің Жиделі деген жері (қазіргі Маңғыстау ауданы, Қызан ауылы) – 1876, Форт-Шевченко қаласы) — Байұлы тайпасы, Адай руының Дәулеталы бөлімінен шыққан халық батыры, Адай көтерілісінің басшыларының бірі.
Досан Тәжіұлы [[Ресей үкімет басшыларының тізімі |Ресей үкіметі]]нің 1868 жылғы «Уақытша ережесін» әділетсіздік деп бағалап, халықты көтеріліске шығуға үндейді. Онымен бірге Иса Тіленбайұлы, Алғи Жәлімбетұлы, Тілеуберген Орақ, Шүрен Иман, Дихан Өтеп, Сүгір Шабайұлылар халықты көтеріліске бастап шығады. Досан бастаған 400 сарбаз Үшауыз деген жерде Маңғыстау приставы подполковник Николай Рукиннің жазалаушы отрядын тас-талқан етіп жеңеді. 1870 жылы сәуірде Досан сарбаздары Александр фортын қоршап алып, ондағы армян базарын талқандады, саудагерлер мен өндіріс иелерін тұтқындады, Николаевск станицасын өртеп, армян слободкасы мен Қарағантүптегі маяктарды қиратты. Кавказдан жіберілген жазалаушы отрядпен Досан сарбаздары кескілескен шайқас жүргізе отырып, Хиуа хандығына өтіп кетеді. 1873 жылы Хиуа хандығын бағындыруға жіберілген Ресей әскерлеріне Қоңырат, Хожелі, Қарабайлы аймағында Досан тұтқиылдан шабуыл жасауды ұйымдастырып отырған. 1873 жылдың күзінде Досан жасағы Үстіртке қоныс аударды. 1874 жылы Ресей үкіметінің Аничкин бастаған іздеуші жасағы Сам құмында отырған Досан ауылын қапыда қоршап алып, жаралы Досан батырды қолға түсіреді. Досан Тәжіұлы Форт түрмесінде 2 жылдан кейін қаза тапты. Досан батырдың сүйегін туған жері Бозашыға Жанғабыл (халық ақыны Сәттіғұл Жанғабылұлының әкесі) бастаған бір топ азаматтар жеткізген. Мүрдесі сондағы Қаратөбе зиратына қойылған. Досан батырдың ерлігін Ақтабан, Бала Ораз, Қашаған, Қалнияз, Сәттіғұл ақындар жырға қосқан.<ref>Маңғыстау энциклопедиясы, Алматы, 1997</ref><ref>«Маңғыстау» энциклопедиясына, Компьютерлік-баспа орталығы, 2007</ref><ref>«Қазақ әдебиеті» энциклопедиясы, Алматы, 2001</ref>
