Нұсқалар арасындағы айырмашылық: "Анорексия"
ш (1 түзету) |
ш (1 түзету) |
||
| (басқа бір қатысуышының арадағы бір түзетуі көрсетілмеген) | |||
| Жол нөмірі 1: | Жол нөмірі 1: | ||
| − | [[File:Anorexia case 1900.jpg|thumb|Анорексия ауруыны шалдыққан адам]] | + | {{Ауру|Name=Анорексия|ICD10={{ICD10|R|63|0}}|ICD9={{ICD9|783.0}}|Image=Symptoms-lost-appetite.jpg|MeshID=D000855}}[[File:Anorexia case 1900.jpg|thumb|Анорексия ауруыны шалдыққан адам]] |
| − | '''Анорексия''' | + | '''Анорексия''' — ағзаның тағамдық орталығы қызметінің бұзылуы салдарынан тамақтануға [[физиология]]лық қажеттілік бола тұра [[тәбет]]тің болмауы.<ref>О.Д.Дайырбеков, Б.Е.Алтынбеков, Б.К.Торғауытов, У.И.Кенесариев, Т.С.Хайдарова |
Аурудың алдын алу және сақтандыру бойынша орысша-қазақша терминологиялық сөздік. | Аурудың алдын алу және сақтандыру бойынша орысша-қазақша терминологиялық сөздік. | ||
Шымкент. “Ғасыр-Ш”, 2005 жыл. ISBN 9965-752-06-0</ref><ref>Anorexia Nervosa and Related Eating Disorders in Childhood and Adolescence By Bryan Lask, Rachel Bryant-Waugh Publisher: Psychology Press; 2 edition (12 қазан 2000) ISBN 0863778046 ISBN 978-0863778049</ref> | Шымкент. “Ғасыр-Ш”, 2005 жыл. ISBN 9965-752-06-0</ref><ref>Anorexia Nervosa and Related Eating Disorders in Childhood and Adolescence By Bryan Lask, Rachel Bryant-Waugh Publisher: Psychology Press; 2 edition (12 қазан 2000) ISBN 0863778046 ISBN 978-0863778049</ref> | ||
| − | == | + | == Клиникалық көріністері == |
| − | < | + | Анорексия қарапайым түрде тәбеттің төмендеуі немесе жоғалуы ретінде көрінеді. Бұл адам аштық сезімін сезінбеуі немесе тамақ жеуге ниетінің болмауы түрінде болуы мүмкін.<ref>{{Cite web|title=Loss of Appetite - Digestive Disorders|url=https://www.merckmanuals.com/en-ca/home/digestive-disorders/symptoms-of-digestive-disorders/loss-of-appetite|accessdate=2021-10-27|website=Merck Manuals Consumer Version|language=en-CA}}</ref> Кейде адамдар тәбеттерінің жоқ екенін тек аз тамақтана бастау арқылы салмақ жоғалтқанда ғана байқайды. Басқа жағдайларда, мысалы, адам тек тамақ жеуді ойлағанда құсуға дейін ұмтылуы сияқты, бұл көрініс айқын болуы мүмкін. Денеде өзгерістерге (салмақ немесе бұлшықет массасының жоғалуы) әкелетін және диета ұстау мақсатында ерікті түрде жасалмаған кез келген тәбеттің төмендеуі клиникалық маңызы бар болып саналады.<ref name=":2">{{Cite book|title=Endocrinology: Adult and Pediatric|last=Jameson|first=Larry|publisher=Saunders|year=2016|isbn=978-0-323-18907-1|location=Philadelphia, PA|pages=506–510}}</ref> |
| − | + | == Анорексия физиологиясы == | |
| + | [[Тәбет]]тің ынталануы және басылуы ми мен дененің көптеген бөліктерін әртүрлі гормондар мен сигналдар арқылы қамтитын күрделі үдеріс. Тәбет перефериялық сигналдардың миға әсер етуі (дәм, иіс, көрініс, ішек гормондары) және гипоталамустың нейротрансмиттерлер мен нейропептидтердің теңгерімі арқылы ынталанатыны саналады.<ref name=":2" /> Бұл сигналдар немесе гормондарға нейропептид Y, лептин, грелин, [[инсулин]], [[серотонин]] және орексиндер (гипокретиндер деп те аталады) жатады. Осы сигналдар немесе гормондардың теңгерімсіздігі анорексия симптомына әкелуі мүмкін. Бұл сигналдар мен гормондардың тәбетті бақылауға көмектесетіні белгілі болса да, тәбеттің патологиялық түрде артуы немесе төмендеуімен байланысты күрделі механизмдер әлі зерттелуде.<ref name=":2"/> | ||
| − | [[ | + | == Асқынулар == |
| + | Анорексияның асқынулары тағамды дұрыс қабылдамаудан туындауы мүмкін. Тағамды дұрыс қабылдамау дегидратацияға, электролиттік теңгерімсіздікке, [[анемия]]ға және тағамдық [[Аштық|жеткіліксіздікке]] әкелуі мүмкін. Мұндай теңгерімсіздіктер тағамнан ұзақ уақыт бойы бас тартқан сайын нашарлай береді.<ref name=":2"/> | ||
| + | === Кенеттен жүрек өлімі === | ||
| + | Анорексия салыстырмалы түрде кең тараған жағдай болып табылады және пациенттерде қауіпті электролиттік теңгерімсіздіктерге әкелуі мүмкін, бұл ұзақ QT синдромының пайда болуына себеп болып, кенеттен жүрек өліміне [[Жүректің тоқтап қалуы|әкелуі]] мүмкін. Бұл жағдай ұзақ уақыт ішінде дамуы мүмкін, тағамды ұзақ уақыт бойы қабылдамаудан кейін қайтадан тамақтану басталғанда қауіп одан әрі артады.<ref name=":0"/> | ||
| − | {{ | + | === Қайта тамақтандыру синдромы === |
| + | Ұзақ аштықтан кейін пациент тамақтануды бастаған кезде рефидинг синдромының өмірге қауіпті асқынуларын болдырмау үшін аса мұқият болу қажет. Рефидинг синдромының алғашқы белгілері аз болады, бірақ тез арада өлімге дейін дамуы мүмкін. Сондықтан тағамды немесе ауыз арқылы қабылдауды қайта бастау әдетте баяу жүргізіледі және дайындалған медициналық мамандардың қадағалауымен мұқият бақылауды талап етеді. Бұл әдетте ауруханада немесе тамақтануды қалпына келтіру орталығында жасалады.<ref name=":0">{{cite journal|last1=Jáuregui-Garrido|first1=B.|last2=Jáuregui-Lobera|first2=I.|title=Sudden death in eating disorders|journal=Vascular Health and Risk Management|date=2012|volume=8|pages=91–98|pmid=22393299|pmc=3292410|doi=10.2147/VHRM.S28652 |doi-access=free }}</ref> | ||
| + | |||
| + | == Тағы қараңыз == | ||
| + | * [[Кахексия]] | ||
| + | |||
| + | == Дереккөздер == | ||
| + | {{дереккөздер}} | ||
| + | |||
| + | == Сыртқы сілтемелер == | ||
| + | {{Сыртқы сілтемелер}} | ||
| + | |||
| + | [[Санат:Жүйке жүйесінің аурулары белгілері]] | ||
| + | [[Санат:Анорексия]] | ||
11:40, 2026 ж. маусымның 26 кезіндегі нұсқасы
Үлгі:АуруАнорексия — ағзаның тағамдық орталығы қызметінің бұзылуы салдарынан тамақтануға физиологиялық қажеттілік бола тұра тәбеттің болмауы.<ref>О.Д.Дайырбеков, Б.Е.Алтынбеков, Б.К.Торғауытов, У.И.Кенесариев, Т.С.Хайдарова Аурудың алдын алу және сақтандыру бойынша орысша-қазақша терминологиялық сөздік. Шымкент. “Ғасыр-Ш”, 2005 жыл. ISBN 9965-752-06-0</ref><ref>Anorexia Nervosa and Related Eating Disorders in Childhood and Adolescence By Bryan Lask, Rachel Bryant-Waugh Publisher: Psychology Press; 2 edition (12 қазан 2000) ISBN 0863778046 ISBN 978-0863778049</ref>
Мазмұны
Клиникалық көріністері
Анорексия қарапайым түрде тәбеттің төмендеуі немесе жоғалуы ретінде көрінеді. Бұл адам аштық сезімін сезінбеуі немесе тамақ жеуге ниетінің болмауы түрінде болуы мүмкін.<ref>Үлгі:Cite web</ref> Кейде адамдар тәбеттерінің жоқ екенін тек аз тамақтана бастау арқылы салмақ жоғалтқанда ғана байқайды. Басқа жағдайларда, мысалы, адам тек тамақ жеуді ойлағанда құсуға дейін ұмтылуы сияқты, бұл көрініс айқын болуы мүмкін. Денеде өзгерістерге (салмақ немесе бұлшықет массасының жоғалуы) әкелетін және диета ұстау мақсатында ерікті түрде жасалмаған кез келген тәбеттің төмендеуі клиникалық маңызы бар болып саналады.<ref name=":2">Үлгі:Cite book</ref>
Анорексия физиологиясы
Тәбеттің ынталануы және басылуы ми мен дененің көптеген бөліктерін әртүрлі гормондар мен сигналдар арқылы қамтитын күрделі үдеріс. Тәбет перефериялық сигналдардың миға әсер етуі (дәм, иіс, көрініс, ішек гормондары) және гипоталамустың нейротрансмиттерлер мен нейропептидтердің теңгерімі арқылы ынталанатыны саналады.<ref name=":2" /> Бұл сигналдар немесе гормондарға нейропептид Y, лептин, грелин, инсулин, серотонин және орексиндер (гипокретиндер деп те аталады) жатады. Осы сигналдар немесе гормондардың теңгерімсіздігі анорексия симптомына әкелуі мүмкін. Бұл сигналдар мен гормондардың тәбетті бақылауға көмектесетіні белгілі болса да, тәбеттің патологиялық түрде артуы немесе төмендеуімен байланысты күрделі механизмдер әлі зерттелуде.<ref name=":2"/>
Асқынулар
Анорексияның асқынулары тағамды дұрыс қабылдамаудан туындауы мүмкін. Тағамды дұрыс қабылдамау дегидратацияға, электролиттік теңгерімсіздікке, анемияға және тағамдық жеткіліксіздікке әкелуі мүмкін. Мұндай теңгерімсіздіктер тағамнан ұзақ уақыт бойы бас тартқан сайын нашарлай береді.<ref name=":2"/>
Кенеттен жүрек өлімі
Анорексия салыстырмалы түрде кең тараған жағдай болып табылады және пациенттерде қауіпті электролиттік теңгерімсіздіктерге әкелуі мүмкін, бұл ұзақ QT синдромының пайда болуына себеп болып, кенеттен жүрек өліміне әкелуі мүмкін. Бұл жағдай ұзақ уақыт ішінде дамуы мүмкін, тағамды ұзақ уақыт бойы қабылдамаудан кейін қайтадан тамақтану басталғанда қауіп одан әрі артады.<ref name=":0"/>
Қайта тамақтандыру синдромы
Ұзақ аштықтан кейін пациент тамақтануды бастаған кезде рефидинг синдромының өмірге қауіпті асқынуларын болдырмау үшін аса мұқият болу қажет. Рефидинг синдромының алғашқы белгілері аз болады, бірақ тез арада өлімге дейін дамуы мүмкін. Сондықтан тағамды немесе ауыз арқылы қабылдауды қайта бастау әдетте баяу жүргізіледі және дайындалған медициналық мамандардың қадағалауымен мұқият бақылауды талап етеді. Бұл әдетте ауруханада немесе тамақтануды қалпына келтіру орталығында жасалады.<ref name=":0">Үлгі:Cite journal</ref>
