Нұсқалар арасындағы айырмашылық: "Шөлтөбе"

Қазақ Энциклопедиясы жобасынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
ш (1 түзету)
ш (1 түзету)
 
(басқа бір қатысуышының арадағы бір түзетуі көрсетілмеген)
Жол нөмірі 1: Жол нөмірі 1:
−
'''Шөлтөбе''' – ежелгі мекен орны. [[Жамбыл облысы]] [[Байзақ ауданы]] Ақшолақ стациясынан солтүстік-шығысқа қарай 5 км жерде орналасқан. 1963 – 67 жылы [[Жетісу]] археол. экспед. (жетек. М.С. [[Мерщиев]]) қазба жұмыстарын жүргізді.Шөлтөбе екі сатылы жайдақтау келген төбелерден тұрады. [[Қазба]] жұмыстары барысында көптеген құрылыс орындарының іргелері аршылды. Бұл жерден табылған дән үккіштер, тарының қалдықтары, шикі кірпіштердің құрамындағы сабандар қонысты мекендегендердің шаруашылығында жер өңдеудің маңызды рөл атқарғандығын куәландырса, ал тастан және қыштан жасалған ұршық бастары тоқымашылық кәсібінің, қолдан жасалған қыш ыдыстардың көптігі қыш-құмыра өндірісінің дамығандығын көрсетеді. Ғалымдардың есебі бойынша Шөлтөбе шамамен б.з. 5 – 8 ғ-нда өмір сүрген.<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref><ref>Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2</ref><ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref>
+
{{Көне қалашық
−
==Дереккөздер==
+
|Атауы        = Шөлтөбе қалашығы 
−
<references/>
+
|сурет        = 
−
{{Stub: Қазақ мәдениеті}}
+
|өлшемі        = 300px
−
{{wikify}}
+
|Сурет атауы  =
 +
|Мәртебесі    = Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіші
 +
|Мемлекет      = 
 +
|Қазіргі жері  = {{KAZ}}, [[Жамбыл облысы]]
 +
|Қалануы      = IX-XI ғасырлар
 +
|Қалаушы      =
 +
|Деректерде атала бастады =
 +
|Басқаша атаулары =  
 +
|Халық саны    =
 +
|Қиралды      = 
 +
|Қиралу себебі = 
 +
|Орналасуы    = 
 +
  |lat_dir = N |lat_deg = 43|lat_min = 05|lat_sec = 59
 +
  |lon_dir = E |lon_deg = 71|lon_min = 26|lon_sec = 45
 +
  |region        =  
 +
  |CoordScale    =  
 +
|Позициялық карта 1 = Қазақстан
 +
  |ПозКарта 1 ені    =  
 +
  |crosses180        =
 +
|Облыс картасы      =
 +
|Ортаққордағы санаты =
 +
}}
 +
'''Шөлтөбе қалашығы''' (IX-XI ғғ.) – ежелгі мекен орны, [[Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі]]не енген археология ескерткіші.
  
−
[[Санат:Жамбыл облысы географиясы]]
+
== Орналасқан жері ==
 +
[[Байзақ ауданы]], [[Жетібай (Жамбыл облысы)|Жетібай]] ауылының оңтүстігінде қарай 1 км, Жетібай-[[Мырзатай]] тасжолының оң жағында 400 м жерде орналасқан.
 +
 
 +
== Зерттелуі ==
 +
[[1936 жыл|1936]] жылы КСРО ҒА-ның Қазақ бөлімшесі мен ММТИ-ның экспедициясы (жетекшісі [[Александр Натанович Бернштам|А.Н. Бернштам]]) ашты. [[2000 жыл|2000]] жылы [[Оңтүстік Қазақстан археологиялық экспедициясы|Оңтүстік Қазақстан кешенді археологиялық экспедициясы]] (жетекшісі К.М. Байпақов, Д.А. Лобас) зерттеді. [[2010 жыл|2010]] жылы "Археологическая экспертиза" ЖШС ескерткіштер Жинағы экспедициясы (С. Ақылбек, Ш. Құдабаев) зерттеп, құралмен жоспарын түсірді.
 +
 
 +
== Сипаты ==
 +
Қалажұрттың орталық бөлігі пішінсіз үш қабатты төбеден тұрады. Ортасында пішіні сопақша келген, өлшемі 100х80 м, биіктігі 12 м төбе бар. Оған солтүстік-шығыстан үшбұрышты төбе жапсарласады. Оның өлшемі – 100х60 м, биіктігі – 6 м. Оңтүстігінен тікбұрышты пішінді келген алаң жапсарласады. Оның өлшемі – 240х130 м, ұзын жағымен солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай созылған, солтүстік бұрышында орталық төбе орналасқан. Алаңның биіктігі – 2 м, оңтүстік-шығыс және оңтүстік-батыс шетіне қарай еңіс тартқан. Орталық бөліктің батысында "ұзын" қабырғалармен қоршалған территория орналасқан. Ол, радиусы 1,4 км жарты шеңбер түрінде орталық қирандыларды қоршап тұр. "Ұзын" қбырғалар қалдықтары орталық қирандылардың солтүстігінде, 1,4 км жерде, Жетібай ауылының шетінде сақталған. Ұзындығы – 0,4 км. Қоршалған территорияда бұрынғы құрылыстардың қалдықтары төбелер мен тікбұрышты дуал түрінде көрініп жатыр. Шығысында қалажұрт табиғи шекарамен – Қарасу-Қайнар өзенімен шектелген.<br>
 +
Қала орны қазіргі таңда зиратқа айналған. Алаңның бетінде шаршы дуал түріндегі кесене ізі сақталған. Кесене қабырғаларының ұзындағы – 10 м, биіктігі – 0,2 м. Кесенеде XVII-XVIII ғасырларда өмір сүрген Жайылғанұлы Ағым мен Шаған жерленген.<br>
 +
Қала үстінен сырлы және сырсыз қыш ыдыс бөліктері табылды.<ref>С25 Қазақстан Республикасының тарих және мәдениет ескерткіштерінің жиынтығы. Жамбыл облысы. – Алматы: РМК "ММЕ ҒЖЗИ", 2002. – Т.2. – 364 б, карталар, ил. ISBN 9965-13-615-7</ref><ref>Жамбыл облысы тарих және мәдениет ескерткіштерінің Жинағы. Байзақ ауданы. – Алматы, 2010. 204 б. ISBN 978-601-7253-05-9</ref>
 +
 
 +
== Дереккөздер ==
 +
{{дереккөздер}}
 +
 
 +
[[Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері]]
 +
[[Санат:Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]]
 +
[[Санат:Қазақстан көне қалалары]]

19:47, 2026 ж. шілденің 12 кезіндегі нұсқасы

Үлгі:Көне қалашық Шөлтөбе қалашығы (IX-XI ғғ.) – ежелгі мекен орны, Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археология ескерткіші.

Орналасқан жері

Байзақ ауданы, Жетібай ауылының оңтүстігінде қарай 1 км, Жетібай-Мырзатай тасжолының оң жағында 400 м жерде орналасқан.

Зерттелуі

1936 жылы КСРО ҒА-ның Қазақ бөлімшесі мен ММТИ-ның экспедициясы (жетекшісі А.Н. Бернштам) ашты. 2000 жылы Оңтүстік Қазақстан кешенді археологиялық экспедициясы (жетекшісі К.М. Байпақов, Д.А. Лобас) зерттеді. 2010 жылы "Археологическая экспертиза" ЖШС ескерткіштер Жинағы экспедициясы (С. Ақылбек, Ш. Құдабаев) зерттеп, құралмен жоспарын түсірді.

Сипаты

Қалажұрттың орталық бөлігі пішінсіз үш қабатты төбеден тұрады. Ортасында пішіні сопақша келген, өлшемі 100х80 м, биіктігі 12 м төбе бар. Оған солтүстік-шығыстан үшбұрышты төбе жапсарласады. Оның өлшемі – 100х60 м, биіктігі – 6 м. Оңтүстігінен тікбұрышты пішінді келген алаң жапсарласады. Оның өлшемі – 240х130 м, ұзын жағымен солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай созылған, солтүстік бұрышында орталық төбе орналасқан. Алаңның биіктігі – 2 м, оңтүстік-шығыс және оңтүстік-батыс шетіне қарай еңіс тартқан. Орталық бөліктің батысында "ұзын" қабырғалармен қоршалған территория орналасқан. Ол, радиусы 1,4 км жарты шеңбер түрінде орталық қирандыларды қоршап тұр. "Ұзын" қбырғалар қалдықтары орталық қирандылардың солтүстігінде, 1,4 км жерде, Жетібай ауылының шетінде сақталған. Ұзындығы – 0,4 км. Қоршалған территорияда бұрынғы құрылыстардың қалдықтары төбелер мен тікбұрышты дуал түрінде көрініп жатыр. Шығысында қалажұрт табиғи шекарамен – Қарасу-Қайнар өзенімен шектелген.
Қала орны қазіргі таңда зиратқа айналған. Алаңның бетінде шаршы дуал түріндегі кесене ізі сақталған. Кесене қабырғаларының ұзындағы – 10 м, биіктігі – 0,2 м. Кесенеде XVII-XVIII ғасырларда өмір сүрген Жайылғанұлы Ағым мен Шаған жерленген.
Қала үстінен сырлы және сырсыз қыш ыдыс бөліктері табылды.<ref>С25 Қазақстан Республикасының тарих және мәдениет ескерткіштерінің жиынтығы. Жамбыл облысы. – Алматы: РМК "ММЕ ҒЖЗИ", 2002. – Т.2. – 364 б, карталар, ил. ISBN 9965-13-615-7</ref><ref>Жамбыл облысы тарих және мәдениет ескерткіштерінің Жинағы. Байзақ ауданы. – Алматы, 2010. 204 б. ISBN 978-601-7253-05-9</ref>

Дереккөздер

Үлгі:Дереккөздер

«https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=Шөлтөбе&oldid=126083» бетінен алынған