Нұсқалар арасындағы айырмашылық: "Адам денесі"
Қазақ Энциклопедиясы жобасынан алынған мәлімет
ш (Aiyerke (т) өңдемелерінен Sciencia58 соңғы нұсқасына қайтарды) |
ш (1 түзету) |
||
| Жол нөмірі 1: | Жол нөмірі 1: | ||
[[Сурет:Da Vinci Vitruve Luc Viatour.jpg|thumb|right|200px|Адам денесі, Леонардо да Винчи, [[1492]]]] | [[Сурет:Da Vinci Vitruve Luc Viatour.jpg|thumb|right|200px|Адам денесі, Леонардо да Винчи, [[1492]]]] | ||
| − | '''Адам денесі''' ({{lang-la|corpus humanum}}) - адамның бүкіл құрылымы болып табылады, яғни [[бас]], [[мойын]], [[бағана]], [[қол]]дар және [[аяқ]]тар. Биологтардың есебі бойынша ересек адамның денесі отыз триллион [[жасуша]]дан турады | + | '''Адам денесі''' ({{lang-la|corpus humanum}}) - адамның бүкіл құрылымы болып табылады, яғни [[бас]], [[мойын]], [[бағана]], [[қол]]дар және [[аяқ]]тар. Биологтардың есебі бойынша ересек адамның денесі отыз триллион [[жасуша]]дан турады. |
== Адам организмінің жүйелері == | == Адам организмінің жүйелері == | ||
| Жол нөмірі 26: | Жол нөмірі 26: | ||
| [[File:Gray1120.png|50px]] || [[зәр шығару жүйесі]] || [[нейрология]], [[урология]] | | [[File:Gray1120.png|50px]] || [[зәр шығару жүйесі]] || [[нейрология]], [[урология]] | ||
|- | |- | ||
| − | | [[File:Male anatomy | + | | [[File:Male anatomy.png|50px]] || [[репродуктивті жүйесі]] || [[гинекология]] (әйелдер), [[андрология]] (еркектер), [[сексология]], [[эмбриология]] |
|- | |- | ||
| [[File:PBNeutrophil.jpg|50px]] || [[иммунды жүйесі]]|| [[иммунология]] | | [[File:PBNeutrophil.jpg|50px]] || [[иммунды жүйесі]]|| [[иммунология]] | ||
| Жол нөмірі 56: | Жол нөмірі 56: | ||
== Химиялық құрамы == | == Химиялық құрамы == | ||
| − | |||
Адам денесінің органдары орта есеппен 60% [[су]]дан, 34% [[Органикалық заттар]]дан, 6% — [[бейорганикалық заттар]]дан тұрады. Органикалық заттарын құрайтын негізгі элементтер: [[көміртек]](~18%), [[оттек]](~65%), [[сутек]](~10%) және [[азот]](~3%), одан басқа [[фосфор]](~1%) және [[күкүрт]](~0,25%). Бейорганикалық заттардың құрамына 22 химикалық элементтер — [[кальций]], [[фосфор]], [[оттек]], [[натрий]], [[магний]], [[күкүрт]], [[Бор (элемент)|бор]], [[хлор]], [[калий]], [[ванадий]], [[марганец]], [[железо]], [[кобальт]], [[никель]], [[мыс]], [[мырыш]], [[молибден]], [[хром]], [[кремний]], [[йод]], [[фтор]], [[селен]] кіреді<ref>[http://www.alhimik.ru/kunst/man%27s_elem.html Кукушкин Ю.Н. — Химические элементы в организме человека]</ref>. | Адам денесінің органдары орта есеппен 60% [[су]]дан, 34% [[Органикалық заттар]]дан, 6% — [[бейорганикалық заттар]]дан тұрады. Органикалық заттарын құрайтын негізгі элементтер: [[көміртек]](~18%), [[оттек]](~65%), [[сутек]](~10%) және [[азот]](~3%), одан басқа [[фосфор]](~1%) және [[күкүрт]](~0,25%). Бейорганикалық заттардың құрамына 22 химикалық элементтер — [[кальций]], [[фосфор]], [[оттек]], [[натрий]], [[магний]], [[күкүрт]], [[Бор (элемент)|бор]], [[хлор]], [[калий]], [[ванадий]], [[марганец]], [[железо]], [[кобальт]], [[никель]], [[мыс]], [[мырыш]], [[молибден]], [[хром]], [[кремний]], [[йод]], [[фтор]], [[селен]] кіреді<ref>[http://www.alhimik.ru/kunst/man%27s_elem.html Кукушкин Ю.Н. — Химические элементы в организме человека]</ref>. | ||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
== Дереккөздер == | == Дереккөздер == | ||
23:57, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
Сурет:Da Vinci Vitruve Luc Viatour.jpg
Адам денесі, Леонардо да Винчи, 1492
Адам денесі (Үлгі:Lang-la) - адамның бүкіл құрылымы болып табылады, яғни бас, мойын, бағана, қолдар және аяқтар. Биологтардың есебі бойынша ересек адамның денесі отыз триллион жасушадан турады.
Мазмұны
Адам организмінің жүйелері
Үлгі:Main Адам организмі - адам өмір сүруін қамтамасыз ету үшін бағытталған функцияларды жүзеге асыратын өзара байланысты жүйелер жиынтығы.
Адам организмінде қаңқа жүйесін, бұлшық ет жүесін, жүйке жүйесін, жүрек-қантамырлар жүйесін, дем алу жүйесін, ас қорыту жүйесін, зәр шығару жүйесін, репродуктивті жүйесін, эндокриндік жүйесін, иммунды жүйесін және жабынды жүйесін айқындайды.
| Жүйе | Зерттейтін ғылым | |
| 50px | жүйке жүйесі | Нейрофизиология |
| 50px | қаңқа жүйесін | Ортопедия |
| 50px | жүрек-қантамырлар жүйесі | Кардиология |
| 50px | дем алу жүйесі | пульмонология |
| 50px | ас қорыту жүйесі | Гастроэнтерология |
| 50px | жабынды жүйесі | Дерматология |
| 50px | зәр шығару жүйесі | нейрология, урология |
| 50px | репродуктивті жүйесі | гинекология (әйелдер), андрология (еркектер), сексология, эмбриология |
| 50px | иммунды жүйесі | иммунология |
| 50px | лимфа жүйесі | онкология, иммунология |
| 50px | эндокриндік жүйесі | эндокринология |
Адам органдарының салмақтары
Салмағы 70 кг, бойы 170 см және денесінің ауданы 1,8 кв,м 20 — 30 жасар адамның органдарының орта есеппен алынған салмақтары:
- бұлшық еті: 30 кг = денесінің салмағынан 43%
- қаңқа жілік майысыз: 7 кг = 10%
- тері және тері асты клетчаткасы: 6,1 кг = 8,7%
- қан: 5,4 кг = 7,7%
- ас қорыту жүйесі: 2,0 кг = 2,9%
- бауыр: 1,7 кг = 2,4%
- қызыл жілік майы: 1,5 кг = 2,1%
- өкпе: 1,0 кг = 1,4%
- жүрек: 0,3 кг = 0,43%
- бүйрек: 0,3 кг = 0,43%
- қалқанша без: 0,02 кг = 0,03%
- ми: 1,3 кг = 1,8%
- көкбауыр: 0,18 кг = 0,26%
Дене құрылысы
Үлгі:Main Дамыған елдерде орта есеппен алғанда ересек ер адамның бойы 1,7—1,8 м-дей, ересек әйелдің бойы 1,6—1,7 м болып саналады. Адамның бойын генотипке және фенотипке байланысты.
Химиялық құрамы
Адам денесінің органдары орта есеппен 60% судан, 34% Органикалық заттардан, 6% — бейорганикалық заттардан тұрады. Органикалық заттарын құрайтын негізгі элементтер: көміртек(~18%), оттек(~65%), сутек(~10%) және азот(~3%), одан басқа фосфор(~1%) және күкүрт(~0,25%). Бейорганикалық заттардың құрамына 22 химикалық элементтер — кальций, фосфор, оттек, натрий, магний, күкүрт, бор, хлор, калий, ванадий, марганец, железо, кобальт, никель, мыс, мырыш, молибден, хром, кремний, йод, фтор, селен кіреді<ref>Кукушкин Ю.Н. — Химические элементы в организме человека</ref>.
.svg){kind=link}
