Нұсқалар арасындағы айырмашылық: "Итжүзім"
ш (1 түзету) |
|||
| Жол нөмірі 19: | Жол нөмірі 19: | ||
'''Итжүзім''' ({{lang-la|Bryonia}}) – [[Асқабақтар тұқымдасы|асқабақ тұқымдасына]] жататын [[Көп жылдық шөптер|көп жылдық шөптесін өсімдіктер]] туысы. | '''Итжүзім''' ({{lang-la|Bryonia}}) – [[Асқабақтар тұқымдасы|асқабақ тұқымдасына]] жататын [[Көп жылдық шөптер|көп жылдық шөптесін өсімдіктер]] туысы. | ||
| − | |||
| − | == | + | Дүние жүзінде [[Орта Азияда]], [[Батыс Еуропада]] және [[Жерорта теңіз]] аймағында кездесетін 12 түрі белгілі. [[Қазақстан]]ның оңтүстік және оңтүстік-шығыс аудандарындағы [[жазық]] жерлер мен [[тау]] аңғарларында, сондай-ақ [[орман]] шеті мен [[Бұта|бұталар]] арасында өсетін 3 түрі бар. Олардың ішінде [[реликті]] түр өте сирек, тек [[Шардара|Шардара алабы]] мен [[Қызылқұм]]да ғана кездесетін [[қаражемісті итжүзім]] (В. melanocarpa) қорғауға алынып, Қазақстанның ''« [[Қызыл кітап|Қызыл кітабына»]]'' енгізілген. Оның биіктігі 2 – 4 м. [[Тамыр]]ы жуан, [[түйнекті]], [[сабақ|сабағы]] көп бұтақты, шырмалып өседі. Етжеңді, бестармаққа бөлінген төменгі жағындағы [[жапырақ]]тары ірі болады. [[Бір үйлі өсімдіктер|Бір үйлі]], сарғыш жасыл гүлі дара жынысты. [[тұқым|Тұқымынан]] көбейеді. [[Сәуір]] – [[мамыр]] айларында гүлдеп, [[маусымда]] [[жемісі]] піседі. [[Жеміс]]і – шар тәрізді қою жасыл түсті [[жидек]]. Бұл [[Өсімдіктер|өсімдіктің]] [[тамыр]]ынан алынатын құрғақ ұнтақты [[Жануарлар|жануарлардың]] әр түрлі жарасын емдеуге қолданады. Итжүзімнің тағы бір түрі – [[сыртдән итжүзім]]інің [[тамыр]]ында улы [[брионин]], [[брейн глюкозидтері]], [[шайыр]], [[крахмал]], [[балауыз]], [[минералды тұздар]], [[органикалық қышқылдар]] болады. Оны [[халық медицинасы]]нда [[несеп]] жүргізетін, [[қақырық]] түсіретін, ауруды бәсеңдететін және [[қан]] тоқтататын [[дәрі]] ретінде пайдаланады. Тұқымында [[эфир майы]] (1,5 – 2,1%) болғандықтан [[сабын]] қайнатуға қолданылады. Сондай-ақ гүлінен [[ара]]лар [[бал]] жинайды.<ref>Қазақстан Энциклопедиясы</ref> |
| − | <gallery | + | |
| + | == Суреттер == | ||
| + | <gallery> | ||
Сурет:Bryonia alba1pl.jpg|Ақ итжүзім | Сурет:Bryonia alba1pl.jpg|Ақ итжүзім | ||
| + | Сурет:Bryony_(Bryonia_alba)_foliage.jpg | ||
| + | Сурет:White_bryony_mat_of_vegatation.jpg | ||
Сурет:Bryony_Berries.jpg|Жемістері | Сурет:Bryony_Berries.jpg|Жемістері | ||
| + | Сурет:Young_bryony_(Bryonia_alba)_plant.jpg|Жас итжүзім | ||
</gallery> | </gallery> | ||
| − | == | + | |
| − | + | ||
| + | == Сілтемелер == | ||
| + | <references/> | ||
{{stub}} | {{stub}} | ||
{{wikify}} | {{wikify}} | ||
| − | |||
[[Санат:Асқабақтар]] | [[Санат:Асқабақтар]] | ||
[[Санат:Қазақстан табиғаты]] | [[Санат:Қазақстан табиғаты]] | ||
23:08, 2025 ж. сәуірдің 25 кезіндегі түзету
Үлгі:Taxobox Итжүзім (Үлгі:Lang-la) – асқабақ тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдіктер туысы.
Дүние жүзінде Орта Азияда, Батыс Еуропада және Жерорта теңіз аймағында кездесетін 12 түрі белгілі. Қазақстанның оңтүстік және оңтүстік-шығыс аудандарындағы жазық жерлер мен тау аңғарларында, сондай-ақ орман шеті мен бұталар арасында өсетін 3 түрі бар. Олардың ішінде реликті түр өте сирек, тек Шардара алабы мен Қызылқұмда ғана кездесетін қаражемісті итжүзім (В. melanocarpa) қорғауға алынып, Қазақстанның « Қызыл кітабына» енгізілген. Оның биіктігі 2 – 4 м. Тамыры жуан, түйнекті, сабағы көп бұтақты, шырмалып өседі. Етжеңді, бестармаққа бөлінген төменгі жағындағы жапырақтары ірі болады. Бір үйлі, сарғыш жасыл гүлі дара жынысты. Тұқымынан көбейеді. Сәуір – мамыр айларында гүлдеп, маусымда жемісі піседі. Жемісі – шар тәрізді қою жасыл түсті жидек. Бұл өсімдіктің тамырынан алынатын құрғақ ұнтақты жануарлардың әр түрлі жарасын емдеуге қолданады. Итжүзімнің тағы бір түрі – сыртдән итжүзімінің тамырында улы брионин, брейн глюкозидтері, шайыр, крахмал, балауыз, минералды тұздар, органикалық қышқылдар болады. Оны халық медицинасында несеп жүргізетін, қақырық түсіретін, ауруды бәсеңдететін және қан тоқтататын дәрі ретінде пайдаланады. Тұқымында эфир майы (1,5 – 2,1%) болғандықтан сабын қайнатуға қолданылады. Сондай-ақ гүлінен аралар бал жинайды.<ref>Қазақстан Энциклопедиясы</ref>
Суреттер
- Bryonia alba1pl.jpg
Ақ итжүзім
- Bryony (Bryonia alba) foliage.jpg
- White bryony mat of vegatation.jpg
- Bryony Berries.jpg
Жемістері
- Young bryony (Bryonia alba) plant.jpg
Жас итжүзім
Сілтемелер
<references/>
