Нұсқалар арасындағы айырмашылық: "Шөмішбай Нағашыбайұлы Сариев"

Қазақ Энциклопедиясы жобасынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
ш (1 түзету)
Жол нөмірі 1: Жол нөмірі 1:
 
{{Жазушы
 
{{Жазушы
−
  |Есімі              = Шөмішбай Нағышыбайұлы Сариев  
+
  |Есімі              = Шөмішбай Нағашыбайұлы Сариев  
−
|Суреті              =
+
|Суреті              =Сариев Ш.Н. - 03.jpg
 
|Туған күні        = 15.04.1946
 
|Туған күні        = 15.04.1946
 
  |Туған жері        = [[Қызылорда облысы]], {{туғанжері|Арал ауданы|Арал ауданында}}, [[Шөміш]]
 
  |Туған жері        = [[Қызылорда облысы]], {{туғанжері|Арал ауданы|Арал ауданында}}, [[Шөміш]]
−
  |Қайтыс болған күні  =   
+
  |Қайтыс болған күні  =  15.02.2021
 
  |Қайтыс болған жері  =  
 
  |Қайтыс болған жері  =  
−
  |Азаматтығы          = {{USSR}}<br />{{flag|Kazakh SSR|SSR|name=Қазақ КСР}}<br />{{KAZ}}   
+
  |Азаматтығы          = {{USSR}}<br />{{байрақ|Қазақ КСР}}<br />{{KAZ}}   
 
  |Ұлты                = Қазақ  
 
  |Ұлты                = Қазақ  
 
  |Мансабы            = [[ақын]]
 
  |Мансабы            = [[ақын]]
 
  |Шығармашылық жылдары  =   
 
  |Шығармашылық жылдары  =   
 
|Бағыты              =  
 
|Бағыты              =  
−
  |Жанры              =  
+
  |Жанры              = поэзия
 
|Шығармалардың тілі  =   
 
|Шығармалардың тілі  =   
 
  |Дебюті              =  
 
  |Дебюті              =  
Жол нөмірі 22: Жол нөмірі 22:
 
{{!}}}  
 
{{!}}}  
 
|Сыйлықтары          =   
 
|Сыйлықтары          =   
−
  |Қолтаңбасы          =  
+
  |Қолтаңбасы          = h
 
}}
 
}}
−
'''Шөмішбай Нағышыбайұлы Сариев''' ([[15 сәуір]] [[1946 жыл]]ы [[Қызылорда облысы]], [[Арал ауданы]], [[Шөміш]] стансиясында туған) – қазақстандық  [[ақын]], аудармашы. [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]]. Филология ғылымдарының кандидаты. Франц Кафка атындағы халықаралық сыйлықтың және «Платинды Тарлан» сыйлығының лауреаты. «[[Парасат ордені]]»нің  иегері.<ref>{{cite web | url=http://www.inform.kz/kaz/article/2455917 | title=15 сәуір. ҚАЗАҚПАРАТ КҮНТІЗБЕСІ: АТАУЛЫ КҮНДЕР, ОҚИҒАЛАР, ЕСІМДЕР | accessdate=April 14, 2013}}</ref>
+
'''Шөмішбай Нағашыбайұлы Сариев''' ([[1946 жыл]]ы 15 сәуір [[Қызылорда облысы]], [[Арал ауданы]], [[Шөміш]] станциясы – [[2021 жыл]]ы 15 ақпан<ref>{{Cite web|title=Көрнекті ақын Шөмішбай Сариев өмірден озды|url=https://egemen.kz/article/265376-kornekti-aqyn-shomishbay-sariev-omirden-ozdy}}</ref>) — [[ақын|қазақ ақыны]], аудармашы. [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]], бірінші дәрежелі [[Барыс ордені|«Барыс»]]<ref>[[Барыс ордені]]</ref> және «[[Парасат ордені|Парасат» ордендерінің]] иегері.<ref>{{cite web|url=http://www.inform.kz/kaz/article/2455917|title=15 сәуір. ҚАЗАҚПАРАТ КҮНТІЗБЕСІ: АТАУЛЫ КҮНДЕР, ОҚИҒАЛАР, ЕСІМДЕР|accessdate=April 14, 2013}}</ref>  
  
−
==Өмір хронологиясы==
+
Лақап аты — Шалқар Сарин<ref>Писатели Казахстана. Справочник. Алма-Ата, Жазушы, 1982, стр. 204</ref>.
−
* 1946 жылы 15 сәуір де [[Қызылорда облысы]], [[Арал ауданы]], [[Шөміш]] стансасында туған.Қамбаш орта мектебін бітірісімен, Қазалы аудандық [[«Ленин туы»]] және Арал аудандық [[«Толқын»]] газеттерінде қызмет атқарған.  
+
−
* 1971 жылы [[ҚазМУ]]-дің [[журналистика]] факультетін бітірген.
+
−
* 1970—1974 жылдары [[«Қазақстан»]] баспасында редактор, [[«Жұлдыз»]] журналында бөлім меңгерушісі, Қазақстан Республикасы ҮҒА-ның М.О. [[Әуезов]] атындағы [[Әдебиет]] және [[өнер институты]]нда ғылыми қызметкер, аға ғылыми қызметкер болған.
+
−
* 1996 жылы «Қазіргі қазақ лирикасының ізденістері» атты тақырыпта ғылым кандидаты дәрежесін иеленді. «XX ғасырдың жиырмасыншы жылдар дағы поэзиясы» атты монография жазған. Қазір М.О.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтында ғылыми қызметкер.
+
  
−
==Шығармашылығы==
+
Екі дүркін «Елім менің» атты Президент бәйгесі бас жүлдесінің, Франц Кафка атындағы халықаралық Алтын медаль сыйлығының, «Жыл Адамы – Алтын адам», «Платина Тарлан» сыйлықтарының, «Халықтың сүйіктісі» ұлттық сыйлығының лауреаты.<ref>«ХАЛЫҚТЫҢ СҮЙІКТІСІ» СЫЙЛЫҒЫНЫҢ ЛАУРЕАТЫ</ref> Филология ғылымдарының кандидаты.
−
<p style="text-indent: 25px;">«Ғашықтар жыры», «Бозжорға» атты авторлық бейнетаспасы жарық көрді. Г.Гулиа, О.Берггольц, И.Абашидзе, С.Викулов, А.Дементьев, Ф.Алиева, Р.Рождественский, М.Эминеску, т.б. ақындардың өлеңдері қазақ тіліне аударған.</p>
+
  
−
<p style="text-indent: 25px;">Алғашқы жыр жинағы 1974 жылы «Балдәурен» деген атпен жарық көрген. Содан бергі аралықта қазақ, орыс тілдерінде он бес шақты кітабы шықты. 1994 жылы «Жазушы» баспасынан таңдамалы өлеңдер томдығы, 1992 жылы «Сүйінші» деген атпен ән өлеңдері жеке жинақ боп басылған. Фр.Кафка атындағы халықаралық сыйлықтың лауреаты (2003). «Тарлан» сыйлығының иегері (2004). Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері.</p>
+
== Өмірбаяны ==
 +
1946 жылы 15 сәуір де [[Қызылорда облысы]], [[Арал ауданы]], [[Шөміш]] стансасында туған. Қамбаш орта мектебін бітірісімен, Қазалы аудандық «Ленин туы» және Арал аудандық «Толқын» газеттерінде қызмет атқарған.<ref name=":0">https://kitapkhana.kz/486-sariev-shmshbay.html - Қамбаш орта мектебін бітірісімен, Қазалы аудандық «Ленин туы» және Арал аудандық «Толқын» газеттерінде қызмет атқарған</ref> [[Әлімұлы]] тайпасының [[Шекті]] руының [[Жақайым]] бөлімінен шыққан.<ref>{{Cite web|url=https://emirsaba.org/menshik-iesi-azastan-respublikasini-bilim-jene-filim-ministrli.html?page=11|title=Меншік иесі: Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі - бет 11|website=emirsaba.org|accessdate=2021-02-15}}</ref>
  
−
==Шығармалары==
+
Алғашқы өлеңдері 1961 жылы Қызылорда облыстық [[Сыр Бойы (газет)|«Ленин жолы»]] газетінде жарияланды.
−
<p style="text-indent: 25px;">''Арайлы көктем. А., 1975; Теңіздей соққан жел. А., 1975; Тағдыр. А., 1976; Заула тұлпар. А., 1979; Уақыт. А., 1979; Өң мен түс. А., 1980; Үш өлшем. А., 1982; Тағдыр жыры. А., 1984; Біздің ғасыр. А., 1989; Тамаша, Тамаша, Тамаша. А., 1989; Сағыныш ым - теңіз. А., 1994; Таңдамалы өлеңдер жинағы. I том. А., «Жазушы», 1992.''<ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық – Алматы: “Ан Арыс” баспасы, 2009 жыл – 480 бет. ISBN 978-601-7130-43-5</ref></p>
+
  
−
== Марапаттары ==
+
1966 жылы С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің (қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]]) журналистика факультетіне оқуға түсіп, оны 1971 жылы тәмамдаған.<ref>https://www.kaznu.kz/kz/3/news/one/35092/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241217023842/https://www.kaznu.kz/kz/3/news/one/35092/ |date=2024-12-17 }} - ҚАЗҰУ-ДА АҚЫН ШӨМІШБАЙ САРИЕВКЕ АРНАЛҒАН КІТАПТЫҢ ТҰСАУКЕСЕРІ ӨТТІ</ref>
−
* 2003 жылы Франц Кафка атындағы халықаралық алтын медал иегері.  
+
 
−
* 2004 жылы Тәуелсіз «Платинды Тарлан» сыйлығының иегері.
+
Әр жылдары редакторлық және әдебиеттану саласында еңбек еткен. 1993 жылы кандидаттық диссертациясын қорғап, [[Кандидаттық диссертация|филология ғылымдарының кандидаты]] дәрежесін иеленді. Қазақстан Ғылым академиясының [[М.О. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институты|М. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтында]] аға ғылыми қызметкер қызметін атқарды.
−
* 2005 жылы президент жарлығымен  [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] құрметті атағымен марапатталды.
+
 
−
* 2011 жылы президент жарлығымен жоғарғы мемлекеттік  марапат «[[Парасат ордені]]» берілді.
+
=== Қызметі ===
−
* 2011 жылы «Қазақстан тәуелсіздігіне 20 жыл» медалі;  
+
1970-1974 жылдары «Қазақстан» саяси баспасында редактор болып қызмет атқарған.
−
* Филолгия ғылымдарының кандидаты (құрметті ғылыми атағы);
+
 
−
* «Жыл адамы – Алтын Адам» ұлттық сыйлығының иегері.
+
1974 жылдан 1991 жылға дейін [[Жұлдыз (журнал)|«Жұлдыз» журналының]] әуелі сын бөліміне орналасып, кейін поэзия, өнер және ғылым, сын библиография бөлімдерінің меңгерушісі болған.
 +
 
 +
1991 жылы конкурстық негізде Қазақстан Ғылым академиясы М.О. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтының Қазіргі әдебиет бөліміне аға ғылыми қызметкер болып орналасты.
 +
 
 +
1993 жылы «Қазіргі қазақ лирикасының ізденістері» атты тақырыпта кандидаттық диссертация қорғап, филология ғылымдарының кандидаты дәрежесін иеленді. ''«ХХ ғасырдың жиырмасыншы жылдарындағы поэзия»'' атты монография жазып, [[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев|Мағжан Жұмабайұлы]], [[Ахмет Байтұрсынұлы]], [[Міржақып Дулатұлы]] тағы да басқа алаш арыстарының еңбектерін ғылыми тұрғыда талдады. ''«70-ші, 80-ші, 90-шы жылдардағы қазақ поэзиясы»'' атты монографиясы жеке кітап болып «Ғылым» баспасынан жарық көрді.
 +
 
 +
Мағжан Жұмабайұлының үш томдық шығармаларын дайындауға атсалысып (1995 ж.), өлеңдерінің ғылыми түсініктемелерін жазды және сол кітаптың редакция алқасының мүшесі болды. Өмірінің соңына дейін осы аталған институттың [[Абайтану бөлімі|Абайтану бөлімінде]] [[аға ғылыми қызметкер]] болып қызмет атқарды.<ref name=":0" />
 +
 
 +
Ш. Сариев негізгі қызметімен бірге, Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясында бас маман қызметін атқарды. Сондай-ақ [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті|Қ.И. Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университетінде]] және Д. А. Қонаев атындағы заң университетінде бірнеше жыл сабақ берді, қазіргі бағыт-бағдары жаңаша өзгерген [[Ақиқат журналы|«Ақиқат» журналының (бұрынғы «Қазақстан коммунисі» журналы)]] Руханият бөлімін басқарды.
 +
 
 +
[[Тамаша (әзіл-сықақ театр)|«Тамаша» телехабарының]] алғашқы кезеңдердегі он жыл бойғы авторы болды.
 +
 
 +
=== Шығармашылығы ===
 +
Шөмішбай Сариев Д. Гулиа, О. Бергольц, И. Абашидзе, С. Викулов, А. Дементьев, Ф. Алиева, Р. Рождественский, Х. Абдуллин, М. Эминеску, Луиш ди Камоэнс сияқты көптеген шетел ақындарының өлеңдерін қазақ тіліне аударды.<ref>https://adebiportal.kz/kz/authors/view/1475 - Әдебиет порталы. Шөмішбай Сариев</ref>
 +
 
 +
[[1989 жыл|1989 жылы]] «Қайнар» баспасынан ''«Тамаша, Тамаша, Тамаша»'' атты кітабы басылып шықты. Қазақ ақындары арасында тұңғыш рет «Ғашықтар жыры», «Бозжорға» атты авторлық бейнетаспасы жарық көрген.
 +
 
 +
[[2000 жыл|2000 жылы]] Шөмішбай Сариев [[Бухарест|Бухарестте]] [[ЮНЕСКО|«ЮНЕСКО»]] ұйымдастырған [[Румыния|Румынияның]] ұлы ақыны [[Михаил Эминеску|Михаил Эминескуге]] арналған бүкіл дүниежүзілік ақындар симпозиумына Қазақстан мен Орта Азиядан жалғыз қатысқан ақын болды<ref>https://tengrinews.kz/music/shomshbay-sariev-sozn-jazgan-gashyiktar-jyiryi-men-bozjorga-429033/ - Tengrinews: Шөмішбай Сариев сөзін жазған "Ғашықтар жыры" мен "Бозжорға" әндерінің шығу тарихы қандай?</ref>. Оның шығармалары орыс, украин, қырғыз, өзбек, тәжік, румын, чех, үнді және француз тілдеріне аударылып, жарияланды.
 +
 
 +
[[2003 жыл|2003 жылы]] [[Прага|Прагад]]<nowiki/>а [[Чехия|Чехияның]] ұлы ақын-жазушысы [[Франц Кафка]] атындағы халықаралық Алтын медаль сыйлығының лауреаты атанды. Осы жылы үнді тілінде ''«Теңізден соққан жел лебі»'' атты кітабы жарық көріп, [[Дели|Дели қаласында]] өткен кітаптың тұсаукесеріне қатысты.
 +
 
 +
[[2004 жыл|2004 жылы]] ''«Жыл Адамы - Алтын Адам»'' және ''«Платина Тарлан»'' сыйлықтарының лауреаты атанды. [[2006 жыл|2006 жылы]] [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] атағына ие болды.
 +
 
 +
[[2008 жыл|2008 жылы]] [[Париж|Парижде]] өткен «Ақындар көктемі» фестиваліне қатысып, оның өлеңдері 80 елге француз радиосы арқылы таралды. Сонымен қатар, [[Француз тілі|француз тілінде]] ''«Дала желі»'' атты кітабы жарық көрді.
 +
 
 +
[[2016 жыл|2016 жылы]] М. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институты ақынның 70 жасқа толуына арналған ''«Ақындық – мұрат, ғалымдық – парасат»'' атты республикалық ғылыми-теориялық конференция өткізді.
 +
 
 +
[[2018 жыл|2018 жылы]] [[Нью-Йорк|Нью-Йоркте]] өткен тұңғыш Қазақ әдебиеті форумына қатысып, ''«Сәлем саған, туған ел»'' кітабының тұсаукесерін өткізді.
 +
 
 +
=== Ақынның шығармашылық кештері ===
 +
[[Сурет:Сариев Ш.Н. - 11.jpg|нобай|right]]
 +
* '''05.10.1983''' – «Туған жер» авторлық кеші, Ғ.Мүсірепов атындағы балалар мен жасөспірімдер театры (ТЮЗ)<ref>{{Cite web|title="Туған жер әуендері". Шөмішбай Сариевтің шығармашылық кеші. 1984 ж. Алтын қор.|url=https://altynqor.com/video/1835}}</ref>;
 +
* '''15.04.1991''' – Арал теңізіне арналған қайырымдық кеші, М.Әуезов атындағы Қазақ ұлттық драма театры;
 +
* '''26.04.1996''' – Шөмішбай Сариевтің 50 жылдығына арналған авторлық кеші, М.Әуезов атындағы Қазақ ұлттық драма театры;
 +
* '''13.01.2001''' – «Боз жорға» авторлық кеші, [[Республика сарайы (Алматы)|Республика сарайы]];
 +
* '''17.04.2003''' – «Ғашық жүрек» авторлық кеші, Республика сарайы;
 +
* '''15.04.2006''' – Ш. Сариевтің 60 жылдығына арналған «Атамекен-ай!» авторлық кеші, Республика сарайы;
 +
* '''15.04.2009''' – «Ақын Шөмішбай Сариев – Пайғамбар жасында» авторлық кеші, Республика сарайы;
 +
* '''22.10.2011''' – «Айналдым сенен, Атамекен-ай!» авторлық кеші, Балуан Шолақ атындағы спорт сарайы;
 +
* '''19.04.2016''' – Ш. Сариевтің 70 жылдығына арналған «Айналдым қазақ деген халықтан мен...» шығармашылық кеші, Абай атындағы опера және балет театры;
 +
* '''06.10.2023''' – Ш. Сариевтің шығармашылығына арналған «Теңіздей тебірендім, тербедің...» атты еске алу кеші, Н.Бекежанов атындағы Қызылорда облыстық қазақ академиялық музыкалық драма театры.
 +
 
 +
=== Кітаптары ===
 +
{| class="wikitable" style="width:100%;"
 +
|-
 +
! style="width:50%;" | Кітаптар тізімі
 +
! style="width:50%;" | Кітаптар тізімі
 +
|-
 +
|
 +
* «Балдәурен», Өлеңдер. А., «Жазушы», 1974;
 +
* «Арайлы көктем», Творчестволық портреттер. А., «Қазақстан», 1974;
 +
* «Теңізден соққан жел», Өлеңдер мен поэма. А., «Жазушы», 1975;
 +
* «Тағдыр». Өлеңдер және балладалар. А., «Жалын», 1976;
 +
* «Заула, тұлпар уақыт», Өлеңдер. А., «Жалын», 1979;
 +
* «Өң мен түс», Өлеңдер және толғаулар. А., «Жалын», 1980;
 +
* «Үш өлшем», Өлеңдер. А., «Жалын», 1982;
 +
* «Созвучие», аударма. /орыс тілінде/, «Жалын», 1983;
 +
* «Тағдыр жыры», Өлеңдер. А., «Жазушы», 1984;
 +
* «Веет ветер морской», /орыс тілінде/, «Жалын», 1987;
 +
* «Біздің ғасыр», Өлеңдер. Поэмалар. А., «Жазушы», 1989;
 +
* «Тамаша», А., «Қайнар», 1989;
 +
* «Сүйінші», Замандас композиторлардың әндеріне жазылған өлеңдер. А., «Ардана қайырымдылық қоры», 1992;
 +
|
 +
* «Сағынышым теңіз», Өлеңдер, поэмалар. Таңдамалы. А., «Жазушы», 1994;
 +
* «Песня сожаления», Москва, 1998;
 +
* «Қос қанат», Өлеңдер. «Әсем-систем», 2004;
 +
* «Екі томдық шығармалар жинағы», Өлеңдер. «Елорда» 2006;
 +
* «Шөмішбай Сариев. Шығармалары», Өлеңдер. «Фолиант», 2008;
 +
* «Дала желі», Француз тілінде, Париж, 2008;
 +
* «Шөл даланың ұлымын...», Өлеңдер. «Қайнар», 2008;
 +
* Камоэнс. Сонеттер, «Аударма» баспасы, 2009;
 +
* «Айналдым сенен, Атамекен-ай», «SanSam», 2011;
 +
* «Поэзия падишасы – лирика», Өлеңдер. «Тау-Самал», 2012;
 +
* «Ұлы даланың тарихы» қазақ әдебиеті антологиясы (Америка), 2013;
 +
* «Өлеңдер, поэмалар» таңдамалы шығармалар жинағы, «ҚАЗАҚПАРАТ», 2016;
 +
* «Сәлем саған, туған ел», ән мәтіндері мен ноталар жинағы, «SanSam», 2018;
 +
|-
 +
|
 +
* «Жүрегім – Қазақ елі» жыр жинағы, «Атамұра», 2021<ref>{{Cite web|title=Шөмішбай Сариев атындағы зал|url=https://egemen.kz/article/296674-shomishbay-sariev-atyndaghy-zal}}</ref>;
 +
* «Қос қанатты ақын Шөмішбай Сариев», фотоальбом, «Дәуір», 2022;
 +
* «Ғибратты ғұмыр», «Қазақ университеті», 2022;
 +
* «Дүниені жалт қаратсам деп едім», /ұйғыр тілінде/, 2023;
 +
* «Шөмішбай Сариев. Библиографиялық көрсеткіш», 2023;
 +
* «Теңізден соққан жел», өлеңдер, «Атамұра» баспасы, 2024.
 +
|
 +
|}
 +
 
 +
=== Ақынның өлеңіне жазылған әндер ===
 +
{| class="wikitable" style="text-align:center;"
 +
|-
 +
! Өлеңнің аты
 +
! Композитор
 +
! Орындаушылар
 +
|-
 +
| '''«Айналдым сенен, атамекен-ай»'''
 +
| [[Жанбота Тұяқбаев]]
 +
| [[Роза Рымбаева]]
 +
|-
 +
| '''«Сарыарқа»'''
 +
| [[Сейдолла Бәйтереков]]
 +
| [[Бағдат Сәмединова]]
 +
|-
 +
| '''«Қарағым-ай»'''
 +
| [[Кеңес Дүйсекеев]]
 +
| [[Нұрлан Өнербаев]], [[Сүлеймен иб|Сүлеймен Ибрагимов]], [[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов|Димаш Құдайберген]]
 +
|-
 +
| '''«Аяулым»'''
 +
| [[Төлеген Мұхамеджанов]]
 +
| [[Бауыржан Исаев]]
 +
|-
 +
| '''«Сәлем саған, туған ел»'''
 +
| [[Кеңес Дүйсекеев]]
 +
| [[Роза Рымбаева]], [[Нағима Есқалиева]]
 +
|-
 +
| '''«Ойлан балам»'''
 +
| [[Кеңес Дүйсекеев]]
 +
| [[Досхан Жолжақсынов]], Еркін Жолжақсынов
 +
|-
 +
| '''«Жусан исі»'''
 +
| [[Сейдолла Бәйтереков]]
 +
| [[Нұрлан Өнербаев]], [[Жеңіс Ермағанбетқызы Ысқақова|Жеңіс Ысқақова]]
 +
|-
 +
| '''«Арман жолдар»'''
 +
| [[Карина Абрекқызы Абдуллина|Карина Абдулина]]
 +
| [[Карина Абрекқызы Абдуллина|Карина Абдулина]]
 +
|-
 +
| '''«Домбыра туралы баллада»'''
 +
| [[Кеңес Дүйсекеев]]
 +
| [[Роза Рымбаева]]
 +
|-
 +
| '''«Аққу арман»'''
 +
| [[Төлеген Мұхамеджанов]]
 +
| [[Нұрлан Өнербаев]], [[Жанболат Ербатыров]]
 +
|-
 +
| '''«Сағындым сағым жылдар»'''
 +
| [[Гүлнәр Дәукенова]]
 +
| [[Мақпал Жүнісова]], [[Меруерт Түсіпбаева]], [[Айгүл Иманбаева]], [[Гүлнұр Манатқызы Оразымбетова|Гүлнұр Оразымбетова]]
 +
|-
 +
| '''«Боз жорға»'''
 +
| [[Бейбіт Оралұлы Бірімғазы|Бейбіт Оралұлы]]
 +
| [[На-на (топ)|На-на]], [[Ринго (топ)|Ринго]], [[Алатау серілері]]
 +
|-
 +
| '''«Өзің куә Алматым»'''
 +
| [[Владимир Питерцев]]
 +
| [[Бағдат Сәмединова]]
 +
|-
 +
| '''«Қайран уақыт»'''
 +
| [[Гүлнәр Дәукенова]]
 +
| [[Мақпал Жүнісова]]
 +
|-
 +
| '''«Сен мұңыңды бер маған»'''
 +
| [[Карина Абрекқызы Абдуллина|Карина Абдулина]]
 +
| [[Карина Абрекқызы Абдуллина|Карина Абдулина]]
 +
|-
 +
| '''«Аралдан ұшқан аққулар»'''
 +
| [[Сейдолла Бәйтереков]]
 +
| [[Роза Рымбаева]], [[Диана Шарапова]]
 +
|-
 +
| '''«Дос керек»'''
 +
| [[Владимир Питерцев]]
 +
| [[Сәкен Майғазиев]], [[Мақсат Базарбаев]]
 +
|-
 +
| '''«Қимай сені барамын»'''
 +
| [[Төлеген Мұхамеджанов]]
 +
| [[Меруерт Балғабайқызы Түсіпбаева|Меруерт Түсіпбаева]], [[Әлішер Кәрімов|Әлішер Каримов]]
 +
|-
 +
| '''«Балдәурен»'''
 +
| [[Сейдолла Бәйтереков]]
 +
| [[Роза Рымбаева]], [[МузАРТ|Мұзарт]]
 +
|-
 +
| '''«Өкінбе сен»'''
 +
| [[Кеңес Дүйсекеев]]
 +
| [[Жұбаныш Жексенұлы Тоқсанбаев|Жұбаныш Жексен]]
 +
|-
 +
| '''«Өмір-өзен»'''
 +
| Медеу Арынбаев
 +
| [[Медеу Уәлиханұлы Арынбаев|Медеу Арынбаев]]
 +
|-
 +
| '''«Ғашықтар жыры»'''
 +
| [[Кеңес Дүйсекеев]]
 +
| [[Мақпал Жүнісова]], [[Сембек Жұмағалиев]], [[Мирас пен Құралай]]
 +
|-
 +
| '''«Ақ босаға»'''
 +
| [[Нұр (композитор)|Нұр]]
 +
| [[Жігіттер (топ)|Жігіттер квартеті]]
 +
|-
 +
| '''«Мазала»'''
 +
| [[Дәурен Шәріп]]
 +
| [[Қайрат Нұртас]]
 +
|-
 +
| '''«Өмір саған разымын»'''
 +
| [[Бүркіт (әнші)|Бүркіт]]
 +
| [[Бүркіт (әнші)|Бүркіт]]
 +
|-
 +
| '''«Арқаның сұлу аруы-ай»'''
 +
| [[Бейбіт Оралұлы]]
 +
| [[Майра Мұхамедқызы]]
 +
|-
 +
| '''«Ауылым әніміз»'''
 +
| [[Дильмұрат Бахаров]]
 +
| [[Нұрлан Абдуллин]]
 +
|-
 +
| '''«Аққуым»'''
 +
| [[Төлеген Мұхамеджанов]]
 +
| [[Нұржамал Үсенбаева]]
 +
|-
 +
| '''«Сағынышым Астана»'''
 +
| [[Ренат Гайсин]]
 +
| [[Батырхан Шүкенов]], басқа орындаушылар
 +
|-
 +
| '''«Қазақ елі»'''
 +
| [[Еркін Ынтықбаев]]
 +
| [[Роза Рымбаева]]
 +
|-
 +
| '''«Арман досым»'''
 +
| [[Тілектес Қажығалиев]]
 +
| [[Нағима Есқалиева]]
 +
|-
 +
| '''«Аққу сенім»'''
 +
| [[Жанбота Тұяқбаев]]
 +
| [[Мақпал Жүнісова]], [[Тамара Асар]]
 +
|-
 +
| '''«Далам менің»'''
 +
| [[Мұрат Құсайынов]]
 +
| [[Дос-Мұқасан]]
 +
|-
 +
| '''«Айнала»'''
 +
| [[Дильмұрат Бахаров]]
 +
| Дервиши
 +
|}
 +
'''«Ғашықтар жыры»''' – қазақ эстрадасындағы әйгілі әндердің бірі, композитор Кеңес Дүйсекеев пен ақын Шөмішбай Сариевтің шығармашылық ынтымақтастығынан туған туынды. Бұл ән алғаш рет 1980 жылдары жарыққа шыққан және уақыт өте келе талай ғашықтың махаббат символына айналды. Әнді алғаш болып белгілі әншілер Мақпал Жүнісова мен Сембек Жұмағалиев орындаған.
 +
 
 +
Әннің шығу тарихы 1983-1984 жылдары «Гүлдер» ансамблінің сол кездегі директоры Қабиден Тұяқаевтың сазгер Кеңес Дүйсекеевке дуэт ән жазу туралы өтінішінен басталады. Дүйсекеев осы сұранысқа орай, «Ғашықтар жырын» жазып, оған ақын Шөмішбай Сариев өлең жазады. Ән көп ұзамай кеңінен танымал болады.
 +
 
 +
Ән алғашында Кеңес Дүйсекеевтің жары Баянға арналған екені айтылады. «Ғашықтар жыры» әні елге тараған бойда үлкен танымалдыққа ие болып, қазақ эстрадасында ұзақ жылдар бойы орындалып келеді.
 +
 
 +
Бұл әннің дуэт ретінде орындалуына қатысты қызықты оқиға да бар. Сембек Жұмағалиевке әнді Нағима Есқалиевамен бірге орындау ұсынылған кезде, ол жас әнші Мақпал Жүнісоваға дуэт орындауды ұсынады. Осылайша, Мақпал Жүнісова мен Сембек Жұмағалиевтің қос дауыста орындауындағы «Ғашықтар жыры» тыңдармандар арасында өте танымал болды.
 +
 
 +
«Ғашықтар жыры» қазақ музыка мәдениетінің жарқын үлгілерінің бірі саналады. Ол әлі күнге дейін көптеген сахналарда орындалып, бірнеше ұрпақ тыңдармандарының жүрегіне жол табуда.
 +
 
 +
'''«Бозжорға»''' – танымал қазақ әні, композитор Бейбіт Оралұлы мен ақын Шөмішбай Сариевтің шығармашылық ынтымақтастығынан туған туынды. Бұл ән алғаш рет ресейлік «На-на» тобының орындауында жарыққа шыққан. Кейіннен әнді қазақ эстрадасындағы танымал әншілер Төреғали Төреәлі мен Әли Оқапов та орындап шықты.
 +
 
 +
Композитор Бейбіт Оралұлының айтуынша, ән бірнеше ай бойы жазылған және оны дүниеге әкелу оңай болмаған. Ол әннің әуенін жасағанда, ұзақ уақыт бойы шабыт іздеп, көп толғанғанын айтады. Әннің қайырмасын алғаш рет «Жорға, жорға, жорғалашы жорға» деп ойлап тапқаннан кейін, оның толық сұлбасы көріне бастайды. Осыдан кейін ол әуенді аспапқа салып, ноталарға түсіріп, аранжировкасын жасаған.
 +
 
 +
Ән дайын болған соң, Бейбіт Оралұлы оны Шөмішбай Сариевке тыңдатып, әнге сөз жазуын сұрайды. Ақын әнге ерекше көңіл бөліп, бірнеше апта бойы мәтін жазумен айналысады. Олардың шығармашылық байланысы тығыз болып, талай уақыт бойы әнді талқылап, жетілдірген.
 +
 
 +
Бейбіт Оралұлы мен Шөмішбай Сариевті алғаш рет Роза Рымбаева мен Тасқын Оқапов таныстырған. Осы кезден бастап композитор мен ақын көптеген туындыларды бірлесе отырып жазған. Бейбіт Оралұлының айтуынша, «Бозжорға» әнінің мәтінін жазу да ұзақ және күрделі процесс болған, бірақ нәтижесінде тыңдарманның жүрегіне жететін ерекше ән дүниеге келген.<ref>{{Cite web|title=Шөмішбай Сариев сөзін жазған "Ғашықтар жыры" мен "Бозжорға" әндерінің шығу тарихы қандай?|url=https://tengrinews.kz/music/shomshbay-sariev-sozn-jazgan-gashyiktar-jyiryi-men-bozjorga-429033/}}</ref>
 +
 
 +
== Мемлекеттік наградалары ==
 +
* '''[[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері|«Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері»]]''' құрметті атағы берілді (12.12.2005);
 +
* '''[[Парасат ордені|«Парасат» ордені]]''' (05.12.2011);
 +
* '''[[Барыс ордені|І дәрежелі «Барыс» ордені]]''' ''(Марапат Президенттің қолымен Ақордада табысталды) (03.12.2020)''.
 +
 
 +
=== Өзге де марапаттар ===
 +
[[Сурет:Сариев Ш.Н. - 15.jpg|нобай|right|400px]]
 +
 
 +
 
 +
 
 +
Әлемдік әдебиетті дамытуға қосқан айрықша&nbsp; үлесі үшін Франц Кафка атындағы халықаралық алтын медалі (2003);
 +
 
 +
«Әдебиет» аталымы бойынша Тәуелсіз «Платина Тарлан» ұлттық сыйлығы (2004);
 +
 
 +
Поэзиядағы жетістіктері үшін «Жыл адамы – Алтын Адам» ұлттық сыйлығы (2004);
 +
 
 +
2007 жылы Қызылорда облысы «Арал ауданының Құрметті азаматы» атағы берілді.
 +
 
 +
 
 +
 
 +
== Ақын мұрасы ==
 +
 
 +
* '''Шөмішбай Сариев''' : ғибратты ғұмыр / Әл-Фараби атын. ҚазҰУ ; жалпы ред. басқ. Ж.Қ. Түймебаев. – Алматы : Қазақ университеті, 2022. – 388 б.<ref>{{Cite web|title=Шөмішбай Сариев : ғибратты ғұмыр / Әл-Фараби атын. ҚазҰУ|url=https://www.nlrk.kz/index.php?option=com_content&view=article&id=5306:sh-mishbaj-sariev&catid=131:novye-postupleniya&lang=kz&Itemid=491}}</ref>
 +
* Алматы қаласы мемлекеттік архивінде  Шөмішбай Сариевтің құрметіне «Дүниені жалт қаратсам деп едім...» атты музей-бұрышы ашылды<ref>{{Cite web|title=Алматыда Шөмішбай Сариев музей-бұрышы ашылды|url=https://aqshamnews.kz/kz/article/almatyda-shomishbai-sariev-muzei-buryshy-ashyldy.html}}</ref>.
 +
* [https://kitap.kz/music/1/shomishbaj-sariev Ақынның Қазақстанның ашық кітапханасы Kitap.kz жобасында парақшасы]
 +
* Мемориалды тақта Шөмішбай Сариев тұрған «Самал -2» шағынауданындағы №43 үйдің қабырғасына орнатылды<ref>{{Cite web|title=Алматыда ақын Шөмішбай Сариев тұрған үйге мемориалды тақта орнатылды|url=https://turkystan.kz/article/155708-almatyda-a-yn-sh-mishbay-sariev-t-r-an-yge-memorialdy-ta-ta-ornatyldy}}</ref>.
 +
* Ресми сайты: https://sariyev.kz/
  
 
== Дереккөздер ==
 
== Дереккөздер ==
−
{{дереккөздер}}
+
{{Дереккөздер}}
  
−
{{wikify}}
 
  
 
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
 
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]

17:12, 2026 ж. наурыздың 30 кезіндегі түзету

Үлгі:Жазушы Шөмішбай Нағашыбайұлы Сариев (1946 жылы 15 сәуір Қызылорда облысы, Арал ауданы, Шөміш станциясы – 2021 жылы 15 ақпан<ref>Үлгі:Cite web</ref>) — қазақ ақыны, аудармашы. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, бірінші дәрежелі «Барыс»<ref>Барыс ордені</ref> және «Парасат» ордендерінің иегері.<ref>Үлгі:Cite web</ref>

Лақап аты — Шалқар Сарин<ref>Писатели Казахстана. Справочник. Алма-Ата, Жазушы, 1982, стр. 204</ref>.

Екі дүркін «Елім менің» атты Президент бәйгесі бас жүлдесінің, Франц Кафка атындағы халықаралық Алтын медаль сыйлығының, «Жыл Адамы – Алтын адам», «Платина Тарлан» сыйлықтарының, «Халықтың сүйіктісі» ұлттық сыйлығының лауреаты.<ref>«ХАЛЫҚТЫҢ СҮЙІКТІСІ» СЫЙЛЫҒЫНЫҢ ЛАУРЕАТЫ</ref> Филология ғылымдарының кандидаты.

Өмірбаяны

1946 жылы 15 сәуір де Қызылорда облысы, Арал ауданы, Шөміш стансасында туған. Қамбаш орта мектебін бітірісімен, Қазалы аудандық «Ленин туы» және Арал аудандық «Толқын» газеттерінде қызмет атқарған.<ref name=":0">https://kitapkhana.kz/486-sariev-shmshbay.html - Қамбаш орта мектебін бітірісімен, Қазалы аудандық «Ленин туы» және Арал аудандық «Толқын» газеттерінде қызмет атқарған</ref> Әлімұлы тайпасының Шекті руының Жақайым бөлімінен шыққан.<ref>Үлгі:Cite web</ref>

Алғашқы өлеңдері 1961 жылы Қызылорда облыстық «Ленин жолы» газетінде жарияланды.

1966 жылы С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің (қазіргі Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті) журналистика факультетіне оқуға түсіп, оны 1971 жылы тәмамдаған.<ref>https://www.kaznu.kz/kz/3/news/one/35092/ Үлгі:Webarchive - ҚАЗҰУ-ДА АҚЫН ШӨМІШБАЙ САРИЕВКЕ АРНАЛҒАН КІТАПТЫҢ ТҰСАУКЕСЕРІ ӨТТІ</ref>

Әр жылдары редакторлық және әдебиеттану саласында еңбек еткен. 1993 жылы кандидаттық диссертациясын қорғап, филология ғылымдарының кандидаты дәрежесін иеленді. Қазақстан Ғылым академиясының М. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтында аға ғылыми қызметкер қызметін атқарды.

Қызметі

1970-1974 жылдары «Қазақстан» саяси баспасында редактор болып қызмет атқарған.

1974 жылдан 1991 жылға дейін «Жұлдыз» журналының әуелі сын бөліміне орналасып, кейін поэзия, өнер және ғылым, сын библиография бөлімдерінің меңгерушісі болған.

1991 жылы конкурстық негізде Қазақстан Ғылым академиясы М.О. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтының Қазіргі әдебиет бөліміне аға ғылыми қызметкер болып орналасты.

1993 жылы «Қазіргі қазақ лирикасының ізденістері» атты тақырыпта кандидаттық диссертация қорғап, филология ғылымдарының кандидаты дәрежесін иеленді. «ХХ ғасырдың жиырмасыншы жылдарындағы поэзия» атты монография жазып, Мағжан Жұмабайұлы, Ахмет Байтұрсынұлы, Міржақып Дулатұлы тағы да басқа алаш арыстарының еңбектерін ғылыми тұрғыда талдады. «70-ші, 80-ші, 90-шы жылдардағы қазақ поэзиясы» атты монографиясы жеке кітап болып «Ғылым» баспасынан жарық көрді.

Мағжан Жұмабайұлының үш томдық шығармаларын дайындауға атсалысып (1995 ж.), өлеңдерінің ғылыми түсініктемелерін жазды және сол кітаптың редакция алқасының мүшесі болды. Өмірінің соңына дейін осы аталған институттың Абайтану бөлімінде аға ғылыми қызметкер болып қызмет атқарды.<ref name=":0" />

Ш. Сариев негізгі қызметімен бірге, Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясында бас маман қызметін атқарды. Сондай-ақ Қ.И. Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университетінде және Д. А. Қонаев атындағы заң университетінде бірнеше жыл сабақ берді, қазіргі бағыт-бағдары жаңаша өзгерген «Ақиқат» журналының (бұрынғы «Қазақстан коммунисі» журналы) Руханият бөлімін басқарды.

«Тамаша» телехабарының алғашқы кезеңдердегі он жыл бойғы авторы болды.

Шығармашылығы

Шөмішбай Сариев Д. Гулиа, О. Бергольц, И. Абашидзе, С. Викулов, А. Дементьев, Ф. Алиева, Р. Рождественский, Х. Абдуллин, М. Эминеску, Луиш ди Камоэнс сияқты көптеген шетел ақындарының өлеңдерін қазақ тіліне аударды.<ref>https://adebiportal.kz/kz/authors/view/1475 - Әдебиет порталы. Шөмішбай Сариев</ref>

1989 жылы «Қайнар» баспасынан «Тамаша, Тамаша, Тамаша» атты кітабы басылып шықты. Қазақ ақындары арасында тұңғыш рет «Ғашықтар жыры», «Бозжорға» атты авторлық бейнетаспасы жарық көрген.

2000 жылы Шөмішбай Сариев Бухарестте «ЮНЕСКО» ұйымдастырған Румынияның ұлы ақыны Михаил Эминескуге арналған бүкіл дүниежүзілік ақындар симпозиумына Қазақстан мен Орта Азиядан жалғыз қатысқан ақын болды<ref>https://tengrinews.kz/music/shomshbay-sariev-sozn-jazgan-gashyiktar-jyiryi-men-bozjorga-429033/ - Tengrinews: Шөмішбай Сариев сөзін жазған "Ғашықтар жыры" мен "Бозжорға" әндерінің шығу тарихы қандай?</ref>. Оның шығармалары орыс, украин, қырғыз, өзбек, тәжік, румын, чех, үнді және француз тілдеріне аударылып, жарияланды.

2003 жылы Прагада Чехияның ұлы ақын-жазушысы Франц Кафка атындағы халықаралық Алтын медаль сыйлығының лауреаты атанды. Осы жылы үнді тілінде «Теңізден соққан жел лебі» атты кітабы жарық көріп, Дели қаласында өткен кітаптың тұсаукесеріне қатысты.

2004 жылы «Жыл Адамы - Алтын Адам» және «Платина Тарлан» сыйлықтарының лауреаты атанды. 2006 жылы Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері атағына ие болды.

2008 жылы Парижде өткен «Ақындар көктемі» фестиваліне қатысып, оның өлеңдері 80 елге француз радиосы арқылы таралды. Сонымен қатар, француз тілінде «Дала желі» атты кітабы жарық көрді.

2016 жылы М. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институты ақынның 70 жасқа толуына арналған «Ақындық – мұрат, ғалымдық – парасат» атты республикалық ғылыми-теориялық конференция өткізді.

2018 жылы Нью-Йоркте өткен тұңғыш Қазақ әдебиеті форумына қатысып, «Сәлем саған, туған ел» кітабының тұсаукесерін өткізді.

Ақынның шығармашылық кештері

Сурет:Сариев Ш.Н. - 11.jpg
  • 05.10.1983 – «Туған жер» авторлық кеші, Ғ.Мүсірепов атындағы балалар мен жасөспірімдер театры (ТЮЗ)<ref>Үлгі:Cite web</ref>;
  • 15.04.1991 – Арал теңізіне арналған қайырымдық кеші, М.Әуезов атындағы Қазақ ұлттық драма театры;
  • 26.04.1996 – Шөмішбай Сариевтің 50 жылдығына арналған авторлық кеші, М.Әуезов атындағы Қазақ ұлттық драма театры;
  • 13.01.2001 – «Боз жорға» авторлық кеші, Республика сарайы;
  • 17.04.2003 – «Ғашық жүрек» авторлық кеші, Республика сарайы;
  • 15.04.2006 – Ш. Сариевтің 60 жылдығына арналған «Атамекен-ай!» авторлық кеші, Республика сарайы;
  • 15.04.2009 – «Ақын Шөмішбай Сариев – Пайғамбар жасында» авторлық кеші, Республика сарайы;
  • 22.10.2011 – «Айналдым сенен, Атамекен-ай!» авторлық кеші, Балуан Шолақ атындағы спорт сарайы;
  • 19.04.2016 – Ш. Сариевтің 70 жылдығына арналған «Айналдым қазақ деген халықтан мен...» шығармашылық кеші, Абай атындағы опера және балет театры;
  • 06.10.2023 – Ш. Сариевтің шығармашылығына арналған «Теңіздей тебірендім, тербедің...» атты еске алу кеші, Н.Бекежанов атындағы Қызылорда облыстық қазақ академиялық музыкалық драма театры.

Кітаптары

Кітаптар тізімі Кітаптар тізімі
  • «Балдәурен», Өлеңдер. А., «Жазушы», 1974;
  • «Арайлы көктем», Творчестволық портреттер. А., «Қазақстан», 1974;
  • «Теңізден соққан жел», Өлеңдер мен поэма. А., «Жазушы», 1975;
  • «Тағдыр». Өлеңдер және балладалар. А., «Жалын», 1976;
  • «Заула, тұлпар уақыт», Өлеңдер. А., «Жалын», 1979;
  • «Өң мен түс», Өлеңдер және толғаулар. А., «Жалын», 1980;
  • «Үш өлшем», Өлеңдер. А., «Жалын», 1982;
  • «Созвучие», аударма. /орыс тілінде/, «Жалын», 1983;
  • «Тағдыр жыры», Өлеңдер. А., «Жазушы», 1984;
  • «Веет ветер морской», /орыс тілінде/, «Жалын», 1987;
  • «Біздің ғасыр», Өлеңдер. Поэмалар. А., «Жазушы», 1989;
  • «Тамаша», А., «Қайнар», 1989;
  • «Сүйінші», Замандас композиторлардың әндеріне жазылған өлеңдер. А., «Ардана қайырымдылық қоры», 1992;
  • «Сағынышым теңіз», Өлеңдер, поэмалар. Таңдамалы. А., «Жазушы», 1994;
  • «Песня сожаления», Москва, 1998;
  • «Қос қанат», Өлеңдер. «Әсем-систем», 2004;
  • «Екі томдық шығармалар жинағы», Өлеңдер. «Елорда» 2006;
  • «Шөмішбай Сариев. Шығармалары», Өлеңдер. «Фолиант», 2008;
  • «Дала желі», Француз тілінде, Париж, 2008;
  • «Шөл даланың ұлымын...», Өлеңдер. «Қайнар», 2008;
  • Камоэнс. Сонеттер, «Аударма» баспасы, 2009;
  • «Айналдым сенен, Атамекен-ай», «SanSam», 2011;
  • «Поэзия падишасы – лирика», Өлеңдер. «Тау-Самал», 2012;
  • «Ұлы даланың тарихы» қазақ әдебиеті антологиясы (Америка), 2013;
  • «Өлеңдер, поэмалар» таңдамалы шығармалар жинағы, «ҚАЗАҚПАРАТ», 2016;
  • «Сәлем саған, туған ел», ән мәтіндері мен ноталар жинағы, «SanSam», 2018;
  • «Жүрегім – Қазақ елі» жыр жинағы, «Атамұра», 2021<ref>Үлгі:Cite web</ref>;
  • «Қос қанатты ақын Шөмішбай Сариев», фотоальбом, «Дәуір», 2022;
  • «Ғибратты ғұмыр», «Қазақ университеті», 2022;
  • «Дүниені жалт қаратсам деп едім», /ұйғыр тілінде/, 2023;
  • «Шөмішбай Сариев. Библиографиялық көрсеткіш», 2023;
  • «Теңізден соққан жел», өлеңдер, «Атамұра» баспасы, 2024.

Ақынның өлеңіне жазылған әндер

Өлеңнің аты Композитор Орындаушылар
«Айналдым сенен, атамекен-ай» Жанбота Тұяқбаев Роза Рымбаева
«Сарыарқа» Сейдолла Бәйтереков Бағдат Сәмединова
«Қарағым-ай» Кеңес Дүйсекеев Нұрлан Өнербаев, Сүлеймен Ибрагимов, Димаш Құдайберген
«Аяулым» Төлеген Мұхамеджанов Бауыржан Исаев
«Сәлем саған, туған ел» Кеңес Дүйсекеев Роза Рымбаева, Нағима Есқалиева
«Ойлан балам» Кеңес Дүйсекеев Досхан Жолжақсынов, Еркін Жолжақсынов
«Жусан исі» Сейдолла Бәйтереков Нұрлан Өнербаев, Жеңіс Ысқақова
«Арман жолдар» Карина Абдулина Карина Абдулина
«Домбыра туралы баллада» Кеңес Дүйсекеев Роза Рымбаева
«Аққу арман» Төлеген Мұхамеджанов Нұрлан Өнербаев, Жанболат Ербатыров
«Сағындым сағым жылдар» Гүлнәр Дәукенова Мақпал Жүнісова, Меруерт Түсіпбаева, Айгүл Иманбаева, Гүлнұр Оразымбетова
«Боз жорға» Бейбіт Оралұлы На-на, Ринго, Алатау серілері
«Өзің куә Алматым» Владимир Питерцев Бағдат Сәмединова
«Қайран уақыт» Гүлнәр Дәукенова Мақпал Жүнісова
«Сен мұңыңды бер маған» Карина Абдулина Карина Абдулина
«Аралдан ұшқан аққулар» Сейдолла Бәйтереков Роза Рымбаева, Диана Шарапова
«Дос керек» Владимир Питерцев Сәкен Майғазиев, Мақсат Базарбаев
«Қимай сені барамын» Төлеген Мұхамеджанов Меруерт Түсіпбаева, Әлішер Каримов
«Балдәурен» Сейдолла Бәйтереков Роза Рымбаева, Мұзарт
«Өкінбе сен» Кеңес Дүйсекеев Жұбаныш Жексен
«Өмір-өзен» Медеу Арынбаев Медеу Арынбаев
«Ғашықтар жыры» Кеңес Дүйсекеев Мақпал Жүнісова, Сембек Жұмағалиев, Мирас пен Құралай
«Ақ босаға» Нұр Жігіттер квартеті
«Мазала» Дәурен Шәріп Қайрат Нұртас
«Өмір саған разымын» Бүркіт Бүркіт
«Арқаның сұлу аруы-ай» Бейбіт Оралұлы Майра Мұхамедқызы
«Ауылым әніміз» Дильмұрат Бахаров Нұрлан Абдуллин
«Аққуым» Төлеген Мұхамеджанов Нұржамал Үсенбаева
«Сағынышым Астана» Ренат Гайсин Батырхан Шүкенов, басқа орындаушылар
«Қазақ елі» Еркін Ынтықбаев Роза Рымбаева
«Арман досым» Тілектес Қажығалиев Нағима Есқалиева
«Аққу сенім» Жанбота Тұяқбаев Мақпал Жүнісова, Тамара Асар
«Далам менің» Мұрат Құсайынов Дос-Мұқасан
«Айнала» Дильмұрат Бахаров Дервиши

«Ғашықтар жыры» – қазақ эстрадасындағы әйгілі әндердің бірі, композитор Кеңес Дүйсекеев пен ақын Шөмішбай Сариевтің шығармашылық ынтымақтастығынан туған туынды. Бұл ән алғаш рет 1980 жылдары жарыққа шыққан және уақыт өте келе талай ғашықтың махаббат символына айналды. Әнді алғаш болып белгілі әншілер Мақпал Жүнісова мен Сембек Жұмағалиев орындаған.

Әннің шығу тарихы 1983-1984 жылдары «Гүлдер» ансамблінің сол кездегі директоры Қабиден Тұяқаевтың сазгер Кеңес Дүйсекеевке дуэт ән жазу туралы өтінішінен басталады. Дүйсекеев осы сұранысқа орай, «Ғашықтар жырын» жазып, оған ақын Шөмішбай Сариев өлең жазады. Ән көп ұзамай кеңінен танымал болады.

Ән алғашында Кеңес Дүйсекеевтің жары Баянға арналған екені айтылады. «Ғашықтар жыры» әні елге тараған бойда үлкен танымалдыққа ие болып, қазақ эстрадасында ұзақ жылдар бойы орындалып келеді.

Бұл әннің дуэт ретінде орындалуына қатысты қызықты оқиға да бар. Сембек Жұмағалиевке әнді Нағима Есқалиевамен бірге орындау ұсынылған кезде, ол жас әнші Мақпал Жүнісоваға дуэт орындауды ұсынады. Осылайша, Мақпал Жүнісова мен Сембек Жұмағалиевтің қос дауыста орындауындағы «Ғашықтар жыры» тыңдармандар арасында өте танымал болды.

«Ғашықтар жыры» қазақ музыка мәдениетінің жарқын үлгілерінің бірі саналады. Ол әлі күнге дейін көптеген сахналарда орындалып, бірнеше ұрпақ тыңдармандарының жүрегіне жол табуда.

«Бозжорға» – танымал қазақ әні, композитор Бейбіт Оралұлы мен ақын Шөмішбай Сариевтің шығармашылық ынтымақтастығынан туған туынды. Бұл ән алғаш рет ресейлік «На-на» тобының орындауында жарыққа шыққан. Кейіннен әнді қазақ эстрадасындағы танымал әншілер Төреғали Төреәлі мен Әли Оқапов та орындап шықты.

Композитор Бейбіт Оралұлының айтуынша, ән бірнеше ай бойы жазылған және оны дүниеге әкелу оңай болмаған. Ол әннің әуенін жасағанда, ұзақ уақыт бойы шабыт іздеп, көп толғанғанын айтады. Әннің қайырмасын алғаш рет «Жорға, жорға, жорғалашы жорға» деп ойлап тапқаннан кейін, оның толық сұлбасы көріне бастайды. Осыдан кейін ол әуенді аспапқа салып, ноталарға түсіріп, аранжировкасын жасаған.

Ән дайын болған соң, Бейбіт Оралұлы оны Шөмішбай Сариевке тыңдатып, әнге сөз жазуын сұрайды. Ақын әнге ерекше көңіл бөліп, бірнеше апта бойы мәтін жазумен айналысады. Олардың шығармашылық байланысы тығыз болып, талай уақыт бойы әнді талқылап, жетілдірген.

Бейбіт Оралұлы мен Шөмішбай Сариевті алғаш рет Роза Рымбаева мен Тасқын Оқапов таныстырған. Осы кезден бастап композитор мен ақын көптеген туындыларды бірлесе отырып жазған. Бейбіт Оралұлының айтуынша, «Бозжорға» әнінің мәтінін жазу да ұзақ және күрделі процесс болған, бірақ нәтижесінде тыңдарманның жүрегіне жететін ерекше ән дүниеге келген.<ref>Үлгі:Cite web</ref>

Мемлекеттік наградалары

Өзге де марапаттар

Сурет:Сариев Ш.Н. - 15.jpg
400px


Әлемдік әдебиетті дамытуға қосқан айрықша  үлесі үшін Франц Кафка атындағы халықаралық алтын медалі (2003);

«Әдебиет» аталымы бойынша Тәуелсіз «Платина Тарлан» ұлттық сыйлығы (2004);

Поэзиядағы жетістіктері үшін «Жыл адамы – Алтын Адам» ұлттық сыйлығы (2004);

2007 жылы Қызылорда облысы «Арал ауданының Құрметті азаматы» атағы берілді.


Ақын мұрасы

Дереккөздер

Үлгі:Дереккөздер

«https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=Шөмішбай_Нағашыбайұлы_Сариев&oldid=122105» бетінен алынған