Нұсқалар арасындағы айырмашылық: "Шығай хан"
Қазақ Энциклопедиясы жобасынан алынған мәлімет
ш (1 түзету) |
|||
| (2 қатысушының арадағы 2 түзетуі көрсетілмеген) | |||
| Жол нөмірі 6: | Жол нөмірі 6: | ||
| Сурет ені = | | Сурет ені = | ||
| Атауы = | | Атауы = | ||
| − | | Титулы = | + | | Титулы = 9-шы [[Қазақ хандары|Қазақ ханы]] |
| − | | Ту = Kazakh Khanate.svg | + | | Ту = Flag of the Kazakh Khanate.svg |
| Ту2 = | | Ту2 = | ||
| Басқара бастады = 1580 | | Басқара бастады = 1580 | ||
| Жол нөмірі 41: | Жол нөмірі 41: | ||
| Қайтыс болған күні = 1582 | | Қайтыс болған күні = 1582 | ||
| Қайтыс болған жері = Кум-Ушкент | | Қайтыс болған жері = Кум-Ушкент | ||
| − | | Жерленді = | + | | Жерленді =Кум-Ушкент |
| Діні = [[ислам]] | | Діні = [[ислам]] | ||
| Әкесі = [[Жәдік сұлтан]] | | Әкесі = [[Жәдік сұлтан]] | ||
| Жол нөмірі 50: | Жол нөмірі 50: | ||
3)Дадым бегім | 3)Дадым бегім | ||
| − | | Балалары = ұлдары: [[Тәуекел хан]], [[Есім хан]], [[Ондан сұлтан]], Шахым(Шах-Мұхаммед) сұлтан, Ибрагим сұлтан, Али | + | | Балалары = ұлдары: [[Тәуекел хан]], [[Есім хан]], [[Ондан сұлтан]], Шахым(Шах-Мұхаммед) сұлтан, Ибрагим сұлтан, Али хан, Сулум сұлтан, Сейтқұл сұлтан |
| − | қыздары: [[Сабырбике Сұлтан Ханым]], Алтун Ханым, [[Сүзге ханым]], Ляля Ханым | + | қыздары: [[Сабырбике Сұлтан Ханым]], Алтун Ханым, [[Сүзге ханым]], Ляля Ханым, Әдемі |
| − | | Партиясы | + | | Партиясы = |
| Білімі = | | Білімі = | ||
| Қолтаңбасы = | | Қолтаңбасы = | ||
| Жол нөмірі 59: | Жол нөмірі 59: | ||
| Марапаттары = | | Марапаттары = | ||
}} | }} | ||
| − | '''Шығай хан''' — ([[1580]]—[[1582]] жж.) билік құрған. | + | '''Шығай хан''' — [[қазақ хандығы]]ның тоғызыншы ханы ([[1580]]—[[1582]] жж.) билік құрған. |
| − | [[Хақназар хан]] қаза болған соң оның орнына [[Жәдік сұлтан]]ның баласы, [[Жәнібек хан]]ның немересі Шығай 1580-1582 жылдары хан болды. Ол бұл кезде сексен жаста | + | [[Хақназар хан]] қаза болған соң оның орнына [[Жәдік сұлтан]]ның баласы, [[Жәнібек хан]]ның немересі Шығай 1580-1582 жылдары хан болды. Ол бұл кезде сексен жаста болғанына қарамастан, қазақ халқы үшін беделді хан болды. Оның өміріне қатысты тарихи деректер аз сақталған. Шығай хан қазақ хандығының сыртқы саясатындағы [[Хақназар хан]] ұстаған бағытты жалғастырды. Ол [[Шайбани]] мұрагерлерінің арасындағы қақтығыстарды қазақ мемлекетін нығайту мақсатында ұтымды пайдаланды. |
| − | 1582 жылы [[Бұхара]] ханы [[Абдолла Хан II|Абдолла]], қазақ ханы Шығай және оның баласы [[Тәуекел хан|Тәуекел сұлтанмен]] күш біріктіріп, [[Ташкент]] билеушісі [[Баба сұлтан]]ға қарсы Ұлытау жорығын ұйымдастырды. Баба сұлтан жеңіліп, Дешті-Қыпшақ даласына қашады, өзбек, қазақ әскерлері Баба сұлтанды [[Сарысу]]ға, Ұлытауға дейін қуады. Шығай хан сол жорықта қайтыс болды. [[Түркістан]]ға қайтып келе жатқан Баба сұлтанды [[Тәуекел хан|Тәуекел сұлтан]] өлтіріп, басын Абдоллаға әкеледі. Қас жауын жойғанға риза болған Абдолла хан Тәуекелге [[Самарқан]] өлкесіндегі [[Африкент]] уәлаятын тарту етеді. | + | 1582 жылы [[Бұхара]] ханы [[Абдолла Хан II|Абдолла]], қазақ ханы Шығай және оның баласы [[Тәуекел хан|Тәуекел сұлтанмен]] күш біріктіріп, [[Ташкент]] билеушісі [[Баба сұлтан]]ға қарсы Ұлытау жорығын ұйымдастырды. [[Баба сұлтан]] жеңіліп, [[Қыпшақ даласы|Дешті-Қыпшақ]] даласына қашады, [[Өзбектер|өзбек]], қазақ әскерлері Баба сұлтанды [[Сарысу]]ға, Ұлытауға дейін қуады. Шығай хан сол жорықта қайтыс болды. [[Түркістан]]ға қайтып келе жатқан Баба сұлтанды [[Тәуекел хан|Тәуекел сұлтан]] өлтіріп, басын Абдоллаға әкеледі. Қас жауын жойғанға риза болған Абдолла хан Тәуекелге [[Самарқан]] өлкесіндегі [[Африкент]] уәлаятын тарту етеді. |
| − | 1582 жылы Шығай хан қайтыс болғаннан кейін таққа оның ұлы Тәуекел (1582-1598 жж.) отырады. | + | 1582 жылы Шығай хан қайтыс болғаннан кейін таққа оның ұлы [[Тәуекел хан|Тәуекел]] (1582-1598 жж.) отырады. |
| + | |||
| + | == Отбасы == | ||
| + | === Әйелдері === | ||
| + | * Байым-бегім Ханым | ||
| + | * Дадым Ханым | ||
| + | * Яхшым-бегім Ханым | ||
| + | |||
| + | === Балалары === | ||
| + | ==== Ұлдары ==== | ||
| + | *Сейітқұл сұлтан; анасы — Байым — бегім Ханым) | ||
| + | *[[Ондан сұлтан]] (1555-1585; анасы — Байым-бегім Ханым) | ||
| + | *[[Тәуекел хан]] (1562-1598; анасы — Яхшым-бегім Ханым) | ||
| + | *[[Есім хан]] (1565-1628; анасы — Яхшым-бегім Ханым) | ||
| + | *Шах-Мұхаммед сұлтан(1569-???; анасы — Дадым Ханым) | ||
| + | *Али хан (???-1600; анасы — Дадым Ханым) | ||
| + | *Сулум сұлтан; анасы — Дадым Ханым) | ||
| + | *Иброһим сұлтан; анасы — Дадым Ханым) | ||
| + | |||
| + | ==== Қыздары ==== | ||
| + | *[[Сүзге ханым|Сүзге Ханым]] (??? — 1598; анасы — Байым-бегім Ханым) | ||
| + | *Алтын Ханым; анасы — Байым-бегім Ханым) | ||
| + | *Сабырбике Ханым; анасы — Яхшым-бегім Ханым) | ||
| + | |||
| + | Ең ықпалды және сүйіктісі Шығай ханның екінші әйелі Яхшым-бегім Ханым болды. Болашақта хандар [[Тәуекел]] мен [[Есім хан|Есімді]] және Ғараб [[батыр]]дың әйелі Сабырбике Ханымды дүниеге алып келді. | ||
== Дереккөздер == | == Дереккөздер == | ||
| Жол нөмірі 74: | Жол нөмірі 98: | ||
[[Санат:Шыңғыс ханның ұрпақтары]] | [[Санат:Шыңғыс ханның ұрпақтары]] | ||
[[Санат:Жәдік әулеті]] | [[Санат:Жәдік әулеті]] | ||
| + | [[Санат:Төрелер]] | ||
19:05, 2026 ж. маусымның 25 кезіндегі нұсқасы
Үлгі:Мемлекеттік қайраткер Шығай хан — қазақ хандығының тоғызыншы ханы (1580—1582 жж.) билік құрған.
Хақназар хан қаза болған соң оның орнына Жәдік сұлтанның баласы, Жәнібек ханның немересі Шығай 1580-1582 жылдары хан болды. Ол бұл кезде сексен жаста болғанына қарамастан, қазақ халқы үшін беделді хан болды. Оның өміріне қатысты тарихи деректер аз сақталған. Шығай хан қазақ хандығының сыртқы саясатындағы Хақназар хан ұстаған бағытты жалғастырды. Ол Шайбани мұрагерлерінің арасындағы қақтығыстарды қазақ мемлекетін нығайту мақсатында ұтымды пайдаланды.
1582 жылы Бұхара ханы Абдолла, қазақ ханы Шығай және оның баласы Тәуекел сұлтанмен күш біріктіріп, Ташкент билеушісі Баба сұлтанға қарсы Ұлытау жорығын ұйымдастырды. Баба сұлтан жеңіліп, Дешті-Қыпшақ даласына қашады, өзбек, қазақ әскерлері Баба сұлтанды Сарысуға, Ұлытауға дейін қуады. Шығай хан сол жорықта қайтыс болды. Түркістанға қайтып келе жатқан Баба сұлтанды Тәуекел сұлтан өлтіріп, басын Абдоллаға әкеледі. Қас жауын жойғанға риза болған Абдолла хан Тәуекелге Самарқан өлкесіндегі Африкент уәлаятын тарту етеді.
1582 жылы Шығай хан қайтыс болғаннан кейін таққа оның ұлы Тәуекел (1582-1598 жж.) отырады.
Отбасы
Әйелдері
- Байым-бегім Ханым
- Дадым Ханым
- Яхшым-бегім Ханым
Балалары
Ұлдары
- Сейітқұл сұлтан; анасы — Байым — бегім Ханым)
- Ондан сұлтан (1555-1585; анасы — Байым-бегім Ханым)
- Тәуекел хан (1562-1598; анасы — Яхшым-бегім Ханым)
- Есім хан (1565-1628; анасы — Яхшым-бегім Ханым)
- Шах-Мұхаммед сұлтан(1569-???; анасы — Дадым Ханым)
- Али хан (???-1600; анасы — Дадым Ханым)
- Сулум сұлтан; анасы — Дадым Ханым)
- Иброһим сұлтан; анасы — Дадым Ханым)
Қыздары
- Сүзге Ханым (??? — 1598; анасы — Байым-бегім Ханым)
- Алтын Ханым; анасы — Байым-бегім Ханым)
- Сабырбике Ханым; анасы — Яхшым-бегім Ханым)
Ең ықпалды және сүйіктісі Шығай ханның екінші әйелі Яхшым-бегім Ханым болды. Болашақта хандар Тәуекел мен Есімді және Ғараб батырдың әйелі Сабырбике Ханымды дүниеге алып келді.
