Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов бетінің бастапқы мәтінін қарау

{{Мемлекеттік қайраткер
 | түс                  = 
 | Қазақша есімі        = Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов
 | Шынайы есімі         = 
 | Суреті               = Sagadat Nurmagambetov cr.jpg
 | Сурет ені            = 
 | Атауы                =
 | Титулы               = Қазақстан Республикасының 1-Қорғаныс министрі
 | Ту                   = Flag of Armed Forces of the Republic of Kazakhstan.svg
 | Ту2                  = Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg
 | Реті                 = 
 | Басқара бастады      = мамыр [[1992 жыл|1992]]
 | Басқаруын аяқтады    = қараша  [[1995 жыл|1995]] 
 | Ізашары              = 
 | Ізбасары             = [[Әлібек Хамитұлы Қасымов|Әлібек Қасымов]]
 | Президент            = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]
 | Премьер              = [[Әкежан Мағжанұлы Қажыгелдин|Әкежан Қажыгелдин]] 
 | Титулы_2             = 
 | Ту_2                 =
 | Ту2_2                = 
 | Реті_2                 = 
 | Басқара бастады_2      = 
 | Басқаруын аяқтады_2    = 
 | Ізашары_2              = 
 | Ізбасары_2             = 
 | Президент_2            = 
 | Премьер_2             =
 | Титулы_3             = 
 | Ту_3                 =
 | Ту2_3                = 
 | Реті_3               = 
 | Басқара бастады_3    = 
 | Басқаруын аяқтады_3  = 
 | Ізашары_3            = 
 | Ізбасары_3           = 
 | Титулы_4             = 
 | Ту_4                 = 
 | Ту2_4                =
 | Реті_4               = 
 | Басқара бастады_4    = 
 | Басқаруын аяқтады_4  = 
 | Ізашары_4            = 
 | Ізбасары_4           = 
 | Титулы_5             = 
 | Ту_5                 = 
 | Ту2_5                = 
 | Реті_5               = 
 | Басқара бастады_5    = 
 | Басқаруын аяқтады_5  = 
 | Ізашары_5            = 
 | Ізбасары_5           = 
 | Туған күні         = 25.5.1924
 | Туған жері         = [[Еңбек (Ақкөл ауданы)|Трудовое]] ауылы, [[Ақкөл ауданы|Алексеев болысы]], [[Ақмола уезі]], [[Ақмола губерниясы]], [[Қазақ (қырғыз) Автономиялы Социалистік Кеңес Республикасы|Қазақ АСКР]]
 | Қайтыс болған күні   = 24.9.2013
 | Қайтыс болған жері   = {{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақстан]]
 | Жерленді             = [[Кеңсай зираты]]
 | Діні                 = 
 | Әкесі                = 
 | Анасы                =
 | Жұбайы               = 
 | Балалары             = Талғат, Айсұлу
 | Қызмет еткен жылдары       = 1942—1995
 | Құрамында болды      = {{Байрақ|КСРО}}<br /> {{Байрақ|Қазақстан}}
 | Әскер түрі           = Құрлық әскері
 | Атағы                = [[Сурет:20-RKGF-GEN.svg|25px]] [[Армия генералы]]
 | Басқарды             = 
 | Шайқасы              = [[Ұлы Отан соғысы]]
 | Ғылыми аясы          = 
 | Жұмыс істеген орны   = 
 | Партиясы             = 
 | Білімі               = М.В. Фрунзе атындағы Әскери академия
 | Ғылыми дәрежесі      = 
 | Мамандығы            = 
 | Қолтаңбасы           = 
 | Сайты                = 
 | Commons              = Sagadat Nurmagambetov
 | Марапаттары          = '''[[Қазақстан]]''':
{{{!}} style="background: transparent"
{{!}}{{Халық қаһарманы}}
{{!}}-
{{!}}{{Отан ордені}}{{!!}}{{Астана медалі}}{{!!}}{{ҚР ҚК 10 жыл}}{{!!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл медалі}}
{{!}}-
{{!}}{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}}{{!!}}{{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 60 жыл медалі (Қазақстан)}}{{!!}}{{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 65 жыл медалі}}{{!!}}{{Астанаға 10 жыл медалі}}
{{!}}-
{{!}}{{ҚР Конституциясына 10 жыл}}{{!!}}{{ҚР парламентіне 10 жыл медалі}}{{!!}}{{ҚР ҚК 20 жыл медалі}}
{{!}}}
'''[[Ресей]]''':
{{{!}}
{{!}}{{Достық ордені (Ресей)|1995}}{{!!}}{{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 50 жыл медалі}}{{!!}}{{Жуков медалі}}
{{!}}}
'''[[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]''':
{{{!}} style="background: transparent"
{{!}}{{Алтын Жұлдыз медалі}}
{{!}}-
{{!}}{{Ленин ордені}}{{!!}}{{Қазан төңкерісі ордені}}{{!!}}{{Қызыл Ту ордені}}{{!!}}{{I дәрежелі Отан соғысы ордені}}
{{!}}-
{{!}}{{II дәрежелі Отан соғысы ордені}}{{!!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}{{!!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені}}{{!!}}{{Қызыл жұлдыз ордені}}
{{!}}-
{{!}}{{Қызыл жұлдыз ордені}}{{!!}} {{3 дәрежелі «КСРО Қарулы Күштеріндегі Отанға қызметі үшін» ордені}}{{!!}}{{Құрмет Белгісі ордені}}{{!!}}{{Жауынгерлік еңбегі үшін медалі}}
{{!}}-
{{!}}{{Владимир Ильич Лениннің туғанына 100 жыл мерекелік медалі}}{{!!}}{{КСРО мемлекеттік шекарасын күзетудегі озаттылығы үшін медалі}}{{!!}}{{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысында Германияны жеңгені үшін медалі}}{{!!}}{{Кавказды қорғағаны үшін медалі}}
{{!}}-
{{!}}{{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 20 жыл медалі}}{{!!}}{{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 30 жыл медалі}}{{!!}}{{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 40 жыл медалі}}{{!!}}{{Берлинді алғаны үшін медалі}}
{{!}}-
{{!}}{{Варшаваны азат еткені үшін медалі}}{{!!}}{{КСРО Қарулы Күштерінің ардагері медалі}}{{!!}}{{Жауынгерлік достастықты нығайтқаны үшін медалі (КСРО)}}{{!!}}{{Тың жерлерді игергені үшін медалі}}
{{!}}-
{{!}}{{Кеңес Әскері мен Флотына 30 жыл медалі}}{{!!}}{{КСРО Қарулы Күштеріне 40 жыл медалі}}{{!!}}{{КСРО Қарулы күштеріне 50 жыл медалі}}{{!!}}{{КСРО Қарулы күштеріне 60 жыл медалі}}
{{!}}-
{{!}}{{КСРО Қарулы күштеріне 70 жыл медалі}}{{!!}}{{1 дәрежелі Мінсіз қызметі үшін медалі (КСРО)}}{{!!}}{{2 дәрежелі Мінсіз қызметі үшін медалі (КСРО)}}
{{!}}}{{Ұлы Отан соғысындағы жеңіске 25 жыл белгісі}}
'''[[Украина]]''':
{{{!}} style="background: transparent"
{{!}}{{3 дәрежелі Қызметі үшін ордені (Украина)|2010}}{{!!}}{{Украина Президентінің құрмет белгісі}}{{!!}}{{III дәрежелі Богдан Хмельницкий ордені (Украина)}}
{{!}}}
{{{!}} style="background: transparent"
{{!}}{{Украинаны неміс басқыншыларынан босатқаны үшін 60 жыл медалі}}{{!!}}{{Отан Қорғаушысы медалі}}{{!!}}{{Отан Қорғаушысы медалі}}
{{!}}}
Басқа мемлекеттер:
{{{!}} style="background: transparent"
{{!}}{{Еңбегі үшін алтын крест}}{{!!}}{{Pro Memoria медалі}}{{!!}}{{1-дәрежелі «9 қыркүйек» ордені}}
{{!}}-
{{!}}{{Милитаристік Жапонияны жеңгеніне 30 жыл медалі (Моңғолия)}}
{{!}}}
}}
'''Сағадат Қожахметұлы Нұрмағанбетов''' ''([[25 мамыр]] [[1924]], [[Ақмола облысы]], Ақкөл ауданы, Еңбек ауылы — [[24 қыркүйек]] [[2013]], [[Алматы]])'' — әскери қайраткер, Армия генералы, [[Кеңес Одағының Батыры]], Қазақстан Республикасының тұңғыш қорғаныс министрі, «[[Халық қаһарманы]]<nowiki/>». 

== Өмірбаяны ==
Сағадат Нұрмағамбетов 1924 жылы 25 мамырда [[Ақмола облысы]], Алексеевка болысы, Трудовое ауылында дүниеге келген. 7 сыныпты бітірген. Колхозда есепші, одан кейін оқу үйінің меңгерушісі болып жұмыс істеген.

1942 жылы С. Нұрмағамбетов [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|Қызыл Армия]] қатарына шақырылып, Құшқа қаласындағы Бірінші Түркістан пулемет әскери училищесіне жіберілді. Оқуды аяқтағаннан кейін 1943 жылдың сәуірінен бастап майданға аттанды. 

5-ші соққы беру армиясының 301-ші Донецк Суворов II дәрежелі Берлин атқыштар дивизиясының 1052-ші атқыштар полкі құрамында пулемет взводының, пулемет ротасының, атқыштар батальонының командирі ретінде 1945 жылдың мамырына дейін соғысты. Краснодар өлкесін, Украинаны, Молдованы, Батыс Белоруссияны, Польшаны азат етуге қатысты. 

1945 жылғы 27 ақпанда Польша аумағындағы жаудың бекіністі қорғанысын бұзып өту кезінде қолбасшылықтың жауынгерлік тапсырмаларын үлгілі орындағаны, сонымен бірге көрсеткен батылдығы мен ерлігі үшін оған [[Кеңес Одағының Батыры]] атағы берілді.

Сағадат Нұрмағамбетов соғысты [[Берлин операциясы|Берлинде]] аяқтады. Оның батальоны Гитлердің рейхсканцелярия ғимаратына шабуылға қатысты.

Майор Нұрмағамбетов батальон командирі қызметінде Берлин шабуыл операциясында қайтадан ерекше көзге түсті: Кюстрин плацдармындағы жау қорғанысын бұзып өту, Шпрее өзенінен өту және Берлинге шабуыл жасау кезінде. Сол кезде көшедегі ұрыстарда оның батальоны жаудың 9 тірек пунктіне шабуыл жасап, сол арқылы 450-ден астам жау сарбазын жойды және тағы 1560-ын тұтқынға алды. Көрсеткен ерлігі мен батылдығы үшін Сағадат Нұрмағамбетов 1945 жылдың сәуірінде екінші «Алтын Жұлдыз» медаліне ұсынылды. Наградтау парағына 1052-ші атқыштар полкінің командирі, Кеңес Одағының Батыры, полковник А. Пешков қол қойды, содан кейін бұл парақ 301-ші Сталин атқыштар Суворов II дәрежелі дивизиясының командирі, полковник В. Антоновпен келісілді. Алайда, майор Нұрмағамбетов екінші «Алтын Жұлдыз» медалін алмады.

1946 жылдың маусымынан 1949 жылдың қарашасына дейін Сағадат Нұрмағамбетов М. И. Фрунзе атындағы Әскери академияда оқыды. Оны бітіргеннен кейін ол түрлі штабтық және қолбасшылық лауазымдарда қызмет етті. Түркістан әскери округі штабының жедел басқармасының аға офицері, мотоатқыштар полкінің командирі, мотоатқыштар дивизиясы штабының бастығы, Қазақ КСР азаматтық қорғаныс штабының бастығы, қайтадан Орта Азия әскери округі әскерлері қолбасшысының орынбасары, Оңтүстік әскерлер тобы (Венгрия) қолбасшысының бірінші орынбасары. Осы уақыт ішінде С. Нұрмағамбетов екі рет КСРО Қарулы Күштері Бас штабы Академиясының курстарында оқыды.

1989 жылы округ таратылғаннан кейін С. Нұрмағамбетов соғыс, еңбек және Қарулы Күштер ардагерлерінің Қазақ Республикалық кеңесінің төрағасы және сонымен бірге [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі|Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің]] ардагерлер мен мүгедектер ісі жөніндегі комитетінің төрағасы болды.

1991 жылдың қазанында Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен С. Нұрмағамбетов Мемлекеттік қорғаныс комитетінің төрағасы болып тағайындалды, ал 1992 жылдың мамырында [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрі]] болып тағайындалды.

Сағадат Қожахметұлы қазақстандық армия үшін көп жұмыс атқарды. Оның бастамасымен елде әскери кадрлар дайындау басталды, қазіргі Қарулы Күштердің дәстүрлері мен берік негіздері қалыптасты, ол жауынгерлік даярлыққа үлкен мән берді.<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 жыл. ISBN 978-601-278-473-2</ref>

1995 жылдың қараша айында С. Нұрмағамбетов армия генералы шенімен отставкаға шықты, одан кейін ҚР Президентінің кеңесшісі болды. 

1971-1994 жылдары Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаты болып бірнеше рет сайланды. Сағадат Қожахметұлы өзінің «Лицом к огню», «Мой передний край», «А в памяти нет тишины» атты кітаптарында жауынгерлік жолы мен Қарулы Күштердегі көпжылдық қызметі туралы жазды.<ref>Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”, 2009. ISBN 978-601-01-0268-2</ref>[[Сурет:Sagadat Nurmagambetov 2024 stamp of Kazakhstan.jpg|300px|оңға]]Сағадат Нұрмағамбетовке 2005 жылы 9 мамырда Нью-Йоркте Екінші дүниежүзілік соғыстың аяқталғанына 60 жыл толуына орай БҰҰ Бас Ассамблеясының пленарлық отырысында сөз сөйлеу құрметі бұйырды.

1999 жылы Астанада мемлекеттік және шет тілдерін, әскери пәндерді тереңдетіп оқыту, сондай-ақ күшейтілген дене шынықтыру үшін құрылған «Жас ұлан» республикалық мектебіне генерал Нұрмағамбетовтың есімі берілді. Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов Целиноград, Алматы, Донецк қалаларының [[Құрметті азамат|Құрметті азаматы]].

С. Нұрмағамбетов 2013 жылдың қыркүйегінде қайтыс болды, Алматыдағы [[Кеңсай зираты|Кеңсай зиратына]] жерленді.<ref>Қазақстан - спортшылар елі. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: "Сөздік-Словарь". ISBN 9965-822-57-3</ref>

== Наградалары мен марапаттары ==
'''Кеңес Одағы:'''

* Кеңес Одағының Батыры (Герой Советского Союза)
* Орден Ленина
* Орден Октябрьской Революции
* Қызыл Ту ордені Орден Красного Знамени
* Орден Отечественной войны I степени
* Орден Отечественной войны II степени
* Два ордена Красной звезды 
* Орден «За службу Родине в Вооружённых Силах СССР» III степени
* Два ордена Трудового Красного Знамени
* Орден «Знак Почёта»
* Медаль «За боевые заслуги»
* Медаль «За воинскую доблесть. В ознаменование 100-летия со дня рождения В. И. Ленина»
* Медаль «За отличие в охране государственной границы СССР»
* Медаль «За победу над Германией в Великой Отечественной войне 1941-1945 гг.»
* Медаль «20 лет Победы Великой Отечественной войне 1941—1945 гг.»
* Медаль «30 лет Победы Великой Отечественной войне 1941—1945 гг.»
* Медаль «40 лет Победы Великой Отечественной войне 1941—1945 гг.»
* Медаль «За взятие Берлина»
* Медаль «За освобождение Варшавы»
* Медаль «Ветеран Вооружённых Сил СССР»
* Медаль «За укрепление боевого содружества»
* Медаль «40 лет Вооружённых Сил СССР»
* Медаль «50 лет Вооружённых Сил СССР»
* Медаль «60 лет Вооружённых Сил СССР»
* Медаль «За безупречную службу» I, II и III степеней

'''Қазақстан:'''

* «Халық қаһарманы» атағы
* «Отан» ордені
* «Астана» медалі
* «Қазақстан Республикасы Қарулы Күштеріне 10 жыл» медалі
* «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» медалі
* «1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 50 жыл» медалі
* «1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 60 жыл» медалі
*
'''Ресейдің марапаттары:'''
* Достық ордені
* Жуков медалі

'''Украинаның марапаттары:'''

* III дәрежелі Богдан Хмельницкий ордені
* Украина Президентінің Құрмет белгісі
* «Отан қорғаушыға» медалі
* «Украинаны фашистік басқыншылардан азат етуге 60 жыл» мерейтойлық медалі

'''Болгария:'''

* Қылышпен бірге I дәрежелі «1944 жылғы 9 қыркүйек» ордені

'''Польша:'''

* Алтын Еңбек сіңірген Крест
* Pro Memoria медалі

'''Моңғолия:'''

* «Милитаристік Жапонияны жеңгеніне 30 жыл» медалі

== Отбасы ==
Үйленген. 2 баласы, 4 немересі бар.

== Шығармашылығы ==

# Нурмагамбетов, Сагадат. А в памяти нет тишины... [Текст] / С. Нурмагамбетов. - Алматы : Ана тілі, 1999. - 144 с. : фото.
# Нурмагамбетов, Сагадат. Лицом к огню [Текст] / С. Нурмагамбетов. – Алматы : Казахстан, 1984. – 152 с.
# Нурмагамбетов, Сагадат. Мой передний край [Текст] / С. Нурмагамбетов. – Алматы : Ана тілі, 1995. – 224 с. : фото.
# Нурмагамбетов, Сагадат. От огненных лет до суверенной армии [Текст] : сборник мемуарных произведений / С. Нурмагамбетов. – Алматы : Жибек жолы, 2005. – 544 с. : фото<ref>{{Cite web|title=Великий полководец. (к 95-летию со дня рождения военачальника, Героя Cоветского Союза Сагадата Кожахметовича Нурмагамбетова)
Библиографический указатель литературы|url=https://lis-cbs.kz/images-new/147.pdf}}</ref>.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{бастама}}
[[Санат:1924 жылы туғандар]]
[[Санат:Қазақстан Халық Қаһармандары]]
[[Санат:Қазақстан әскерилері]]
[[Санат:Кеңес Одағының батырлары]]
[[Санат:2013 жылы қайтыс болғандар]]
[[Санат:М.В.Фрунзе атындағы Әскери академия түлектері]]
[[Санат:Қазақстан қорғаныс министрлері]]
[[Санат:Қазақстан армия генералдары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 8-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 9-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 10-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 11-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:КОКП XXI съезінің делегаттары]]
[[Санат:Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 12-шақырылымының депутаттары]]
[[Санат:КСРО мемуаршылары]]
[[Санат:Қазақстан мемуаршылары]]
[[Санат:Алматының құрметті азаматтары]]
[[Санат:Астананың құрметті азаматтары]]