Дамаск бетінің бастапқы мәтінін қарау

{{Ағымдағы оқиғаға қатысы бар|Дамаскінің құлауы (2024)|20241210}}
{{Елді мекен
 |статусы                 = Қала
 |қазақша атауы           = Дамаск
 |шынайы атауы            = {{lang-ar|دمشق}} 
 |сурет                  =  Damascus montage.png
 |жағдайы                 = Астана
 |ел                      = Сирия
 |елтаңба                 = 
 |ту                      = 
 |елтаңба сипаттамасы     = 
 |ту сипаттамасы          = 
 |елтаңба ені             = 
 |ту ені                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = 33|lat_min = 30|lat_sec = 00
  |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 18|lon_sec = 00
  |CoordAddon             = type:city(4000000)
  |CoordScale             = 
 |шекара түрі             = 
 |кестедегі шекара        = 
 |ел картасының өлшемi    = 250
 |аймақ картасының өлшемi = 
 |аудан картасының өлшемi = 
 |аймақ түрі              = Мухафаза
 |аймағы                   = Дамаск (мухафаза){{!}}Дамаск
 |кестедегі аймақ         = 
 |аудан түрі              = 
 |ауданы                   = 
 |кестедегі аудан         = 
 |қауым түрі              = 
 |қауым                   = 
 |кестедегі қауым         = 
 |ішкі бөлінісі           = 
 |басшының түрi           = губернатор
 |басшысы                   = Адел әл-Оляби
 |құрылған уақыты         =  б.з.б. 2500 жыл
 |алғашқы дерек           = 
 |бұрынғы атаулары        = 
 |статус алуы             = 
 |жер аумағы              = 118
 |биiктiктiң түрi         = 
 |орталығының биiктігі    = 600
 |климаты                 = 
 |ресми тілі              = араб
  |тұрғыны                = {{өсім}} 2 503 000<ref>url=https://worldpopulationreview.com/world-cities</ref>
  |санақ жылы             = 2022
  |тығыздығы              = 14 864,41
  |шоғырлануы             = 
  |ұлттық құрамы          = 
  |конфессионалдық құрамы = 
  |этнохороним            = 
 |уақыт белдеуі           = +2
 |DST                     = бар
 |телефон коды            = +963 11
 |пошта индексі           = 
 |пошта индекстері        = 
 |автомобиль коды         = 
 |идентификатор түрі      = 
 |сандық идентификаторы   = 
 |ортаққордағы санаты     = Damascus
 |сайты                   = http://www.damascus.gov.sy/ Дамаск губерниясы
 |сайт тілі               = ar
}}
[[Сурет:Damascus-Hejaz station.jpg|200px|thumb|right|Дамаскідегі Хеджаз стансасы]]
'''Дамаск''' ({{lang-ar|دمشق}}), '''Шам''', {{lang-ar|الشام}}) — [[Сирия]]ның астанасы (1943 жылдан), ежелгі мәдениет орталығы. Дамаск туралы алғашқы жазба деректер б.з.б. XVI ғасырлардан бастап кездеседі. Қала Дамаск патшалығының орталығы (б.з.б. XI ғасыр – б.з.б. 732 жыл), кейіннен [[Ассирия]], [[Жаңа Вавилон]], [[Ахеменид әулеті]], [[Ескендір Зұлқарнайын]], Селевеки әулеті, [[Рим империясы|Рим]], [[Шығыс Рим империясы|Византия]] мемлекеттерінің құрамында болды. 635 жылы қаланы арабтар жаулап алған соң, халифаттың астанасына (671–770) айналды. Аббас өулеті тұсында астана Бағдад қаласына көшкен соң да, Дамаск діни, ғылыми-мәдени орталық ретіндегі мәртебесін жоғалтқан жоқ. IX–XIII ғасырлар аралығында кала ор түрлі мұсылман мемлекеттерінің, 1260–1516 жылы мәмлүктердің, 1401 жылы [[Әмір Темір]] иелігінде болды. 1516–1518 жылдары [[Осман Сұлтандығы|Осман сұлтандығы]]ның құрамында, 1920–1943 жылдары [[Францияның мандатты территориясы]]. Дамаскдегі ''Бабуссағир'' (Кішкене қақпа) бейітінде ғұлама ғалым [[Әбу Насыр Әл-Фараби]] жерленген.<ref>{{кітап|тақырыбы=Отырар. Энциклопедия |орны= Алматы |баспасы=«Арыс» баспасы |жыл=2005 |isbn= 9965-17-272-2}}</ref>

== Дамаск —дүние жүзіндегі ең ежелгі астана ==
[[Ресми тіл]]і көпшілік тұрғындардың ана тілі болып табылатын — [[араб тілі|араб тілі.]]

'''Дамаск''' — қазіргі дүние жүзі [[астана]]ларының ішіндегі ең ежелгісі. Оның [[Араб тілі|арабша]] атауы [[Димашк]] немесе Аш-Шам. "Димашк" сөзінің шығу төркіні жөнінде көптеген [[пайым]]даулар бар. Дамаск жөніндегі ең алғашқы еске алулар [[Перғауын|Мысыр перғауындарының]] XVIII әулетінің құжаттары мен [[аккад]] тақташаларында кездеседі. Онда кала ''Димаску'' немесе ''Димашка'' деп аталған.

[[Арамей жазуы|Арамей құжаттарында]] Дамаск ''Дурмешек'' және ''Думмешек'' деп аталған. Дамаск ескі [[Өсиет]]тің бірінші кітабында маңызды қолөнер және мәдени орталық ретінде еске алынады. Кейінірек Дамаск аталып кеткен қоныс [[Солтүстік Арабия]] шөлдерінен жайылымдар басып алуға шыққан көшпелі арамей тайпаларының кезінде жоғары гүлдену дәрежесіне жетті. Дамаск, ''Сури'', яғни [[Сирия]] еліндегі арамейлердің ең ірі орталықтарының біріне айналды.

Дамаск орасан тарихи және мәдени құндылыққа ие, өйткені мұнда ежелгі және ортағасырлық архитектураның ескерткіштері сақталған. Кейбір орамдар [[Селевки әулеті|Селевкілер]] дәуірінде (б.з.д. 312—64 жж.) салынған, көшелері тік бұрышты жоспарланған болып келеді. Римдіктер жаулап алған кезеңнен қала қамалдарының, қақпалардың орны, монументті арқаның құлаған қалдықтары мен коринфтік бағаналары бар Дамаск Юпитерінің қасиетті [[ғибадатхана]]сының қалдықтары сақталған.<ref>Қазіргі дүние географиясы: Хрестоматия. Жалпы білім беретін мектептің қоғамдық-гуманитарлық бағытындағы 11-сыныбына арналған оқу құралы. / Қ. Ахметов, Т. Увалиев, Г. Түсіпбекова. —Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007. ISBN 9965-36-216-5</ref>

== Аудандары ==
Дамаск көптеген аудандарға бөлінген. Олардың ішінде:

{|class="wikitable" border="1"
|+
!
! Дамаск аудандары
|-
|1
|Аббасийин
|-
|2
|Абу Руммани
|-
|3
|Амара
|-
|4
|Бахса
|-
|5
|Барамка
|-
|6
|Барзе
|-
|7
|Думмар
|-
|8
|Джобар
|-
|9
|Кафар Сусе
|-
|10
|Малки
|-
|11
|Мазраа
|-
|12
|Мезе
|-
|13
|Мидан
|-
|14
|Мухажрин
|-
|15
|Канауат
|-
|16
|Рукн Эддин
|-
|17
|Аль-Салихийя
|-
|18
|Саруджа
|-
|19
|Ша’алан
|-
|20
|Шагур
|-
|21
|Тиджара
|-
|22
|Баб Тума
|-
|23
|Хиджаз
|}

== Мәдени ошақтары ==
[[Сурет:Jupiter Temple Damascus.jpg|thumb|150px|Ескі шаһардағы Юпитер храмы]]
[[Сурет:Umayyad Mosque-Dome of the Treasury211099.jpg|thumb|200px|[[Умауи мешіті]]]]
[[Сурет:Old-Arabic-Houses-Damascus.JPG|thumb|Дамаскідегі ескі үйлер]]

=== Дамаск дуалдары мен қақпалары ===
Дамаскінің ескі қаласында сақталып қалған 7 қақпа бар:

* Баб-әл-Сағир («Кіші қақпа»)&nbsp;— 
* Баб-әл-Фарадис («Жәннат қақпалары»)
* Баб-әл-Салам («Бейбітшілік қақпасы»)
* Баб Тума («Фом қақпасы»)&nbsp;— бұл есім [[Апостол Фома|апостол Фомның]] есімімен аталады. Қақпа христан кварталына алып барады
* Баб Шарқи («Шығыс қақпасы»)
* Баб Қисан&nbsp;— 
* Баб-әл-Жәбия

Бұлардан басқа Ескі шаһардың сыртында басқа қақпалар бар:
* Баб әл-Фараж
* Баб Мусалла
* Баб Срәйжа

=== Мешіттер ===
* Зәйнаб мешіті
* Рақайя мешіті
* Баб-Сағир мазараты
* [[Умауи мешіті]]&nbsp;— Сирияның үлкен мешіттірен

=== Шіркеулер ===
* Дамаск соборы
* Әулие Мария соборы
* Әулие Анания соборы
* Әулие Павел
* Рим-католик кафедралды соборы - Зайтун аллаеясы.
* Әулие Иоанна шіркеуі
* Әулие Павел лавры
* Әулие Георгий

=== Медреселер ===
* Әл-Адилийя медресесі
* Әл-Захирийя кітапханасы
* Нұр әд-Дин медресесі

=== Ескі үйлер ===
* [[Азем сарайы]]
* Байтул Аккад (Дат институты - Дамаске)
* Мактаб Анбар
* Бейтул Мамлюк (қонақ үй)

=== Дамаскіде орналасқан шіркеулер ===
<gallery perrow=4>
File:Damascus-Bab Kisan.jpg|Chapel of Saint Paul
File:Melkite Greek Catholic Church, Damascus, Syria.jpg|Our Lady of Dormition Greek Catholic Patriarchal Cathedral
File:Surp Sarkis Armenian church Damascus.jpg|Saint Sarkis Armenian Cathedral in Bab Sharqi
File:S. George Syr Orth Cathedral Damascus.jpg|Saint George [[Syriac|Syrian]] Orthodox Cathedral
</gallery>

=== Дамскідегі Умауилер мешіті ===

[[Сурет:Umayyad Mosquee panoramic.jpg|900px|center|Умаядтар мешіті]]

{{commons category|Умауилер мешіті}}

<gallery caption="Умауилер мешіті" perrow="6">
Image:UmayyadMosque04BaabSa-atExternal.jpg
Image:Mihrab, Umayyad Mosque.jpg
Image:UmayyadMosque01.JPG
Image:Minbar, Umayyad Mosque 01.jpg
Image:UmayyadMosque06MihrabImamZaynulAbidin.jpg
Image:Courtyard2(js).jpg
Image:Courtyard4(js).jpg
Image:Umayyad09(js).jpg
Image:Umayyad Mosque - interior(js).jpg
Image:Damascus-10.jpg
Image:StJohnTheBaptistShrine Damascus 1943.jpg
</gallery>

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер}}

{{wikify}}

== Сыртқы сілтемелер ==
{{Commons category|Damascus}}
* [http://www.esyria.sy/edamascus/ eDamascus] – Official website for Damascus
* [http://www.damascus-online.com/ Damascus Online] – Brief information about the city of Damascus
* [http://ghn.globalheritagefund.org/?id=822 Explore Ancient City of Damascus with Google Earth] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120107024511/http://ghn.globalheritagefund.org/?id=822 |date=2012-01-07 }} on [[Global Heritage Network]]
* [http://www.saudiaramcoworld.com/issue/197305/the.imperial.capital.htm Philip K. Hitt, ''The Imperial Capital'', 1973, Saudi Aramco World] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120818201329/http://www.saudiaramcoworld.com/issue/197305/the.imperial.capital.htm |date=2012-08-18 }}
* [http://collections.si.edu/search/results.jsp?date.slider=&date.slider=&date.slider=&q=ernst+herzfeld+&view=grid&fq=place:%22Damascus+%28Syria%29%22 Ernst Herzfeld Papers, Series 5: Drawings and Maps, Records of Damascus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111208030318/http://collections.si.edu/search/results.jsp?date.slider=&date.slider=&date.slider=&q=ernst+herzfeld+&view=grid&fq=place:%22Damascus+%28Syria%29%22 |date=2011-12-08 }} Collections Search Center, S.I.R.I.S., Smithsonian Institution, Washington, D.C.
* [http://www.syria-travel.ru/ Фотографии и описание городов, памятников, достопримечательностей Сирии]
* [http://www.syriaair.com|официальный сайт авиакомпании Syrian Arab Airlines]{{Deadlink|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 
* [http://askimam.ru/news/2009-03-10-10 Дамаск&nbsp;— старейшая столица мира] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110505051430/http://askimam.ru/news/2009-03-10-10 |date=2011-05-05 }}
* [http://www.syria-travel.ru/index-2.html Фотографии и описание Дамаска и его окрестностей] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110917034828/http://www.syria-travel.ru/index-2.html |date=2011-09-17 }}
* [http://damask-foto.ru/temple-saida.htm Мечеть Сайида Ракэйя в Дамаске, фотографии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121214185514/http://damask-foto.ru/temple-saida.htm |date=2012-12-14 }}
* [http://www.fotex.biz/countries/syria/damascus/ Фотографии и новости Дамаска] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111007004332/http://www.fotex.biz/countries/syria/damascus/ |date=2011-10-07 }}

{{Азия елордалары}}


{{Geo-stub}}

[[Санат:Азия елордалары]]
[[Санат:Дамаск]]
[[Санат:Жібек жолының бойындағы қалалар]]
[[Санат:Миллионер қалалар]]