Дархан Қуандықұлы Қыдырәлі бетінің бастапқы мәтінін қарау

{{Мемлекеттік қайраткер
| Қазақша есімі=Дархан Қуандықұлы Қыдырәлі
| Суреті = Darhan Qıdıräli (2023-04-04).jpg
| Атауы  = Қыдырәлі, 2023 жыл
| Титулы = [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Қазақстан Сенаты]] [[Қазақстан Парламенті Сенатының 8-сайланым депутаттары|8-сайланымының депутаты]]
| Ту              = Flag of Kazakhstan.svg
| Ту2              = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg
| Басқара бастады       = 26 қыркүйек 2023 жылдан бастап
| Басқаруын аяқтады     = 
| Президент          = 
| Премьер            = 
| тақырыпша2         = Төрағасы
| мәтін2             = [[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев|Мәулен Әшімбаев]]
| Ізашары     = [[Асқар Оразалыұлы Шәкіров|Асқар Шәкіров]]
| Ізбасары    = 
| Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасының Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі|Ақпарат және қоғамдық даму министрі]]
| Ту_2              = Flag of Kazakhstan.svg
| Ту2_2              = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg
| Басқара бастады_2       = [[2 қыркүйек]] [[2022 жыл|2022]]
| Басқаруын аяқтады_2     = [[1 қыркүйек]] [[2023 жыл|2023]]
| Президент_2          = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Касым-Жомарт Токаев]]
| Премьер_2            = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]
| Ізашары_2     = [[Асқар Қуанышұлы Омаров|Асқар Омаров]]
| Ізбасары_2    = ''Мәдениет және ақпарат министрі ретінде [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]]''
| Титулы_3 = [[Халықаралық түркі академиясы|Халықаралық Түркі академиясы]]ның Президенті
| Ту_3              = International Turkic Academy.png
| Ту2_3              = 
| Басқара бастады_3       = 
| Басқаруын аяқтады_3     = 
| Ізашары_3     = 
| Ізбасары_3    = 
| Туған күні      = 16.4.1974 
| Туған жері     = {{туғанжері|Түлкібас ауданы|Түлкібас ауданында}}, [[Түркістан облысы|Шымкент облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]
| Әкесі = 
| Баласы = 
| Білімі = [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазҰУ]] (1992), [[Мармара университеті]] (1996), Докуз Эйлүл университеті (1997), [[Эгей университеті]] (1998), [[Ыстанбұл университеті]] (2001)
| Ғылыми дәрежесі        = тарих ғылымдарының докторы
| Ғылыми атағы           = [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|ҚР Ұлттық ғылым академиясының]] академигі (2020), [[Қырғыз Республикасының Ұлттық ғылым академия]]сының Құрметті академигі (2022), [[Әзербайжан Ұлттық ғылыми академиясы|Әзербайжан Ұлттық ғылым академиясының]] Құрметті докторы (2016), [[Моңғолия Ұлттық ғылыми академиясы|Моңғолия Ұлттық ғылым академиясының]] Құрметті докторы (2017)
| Марапаттары          = {{Қатар
 | теңестіру = солға
 |{{Парасат ордені|2018}}
 }}
 {{Қатар
 | теңестіру = солға
 |{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}}
 |{{Қазақстан халқы Ассамблеясына 20 жыл медалі}}
 |{{Астанаға 20 жыл медалі}}
 |{{ҚР Конституциясына 25 жыл}}
 }}
 {{Қатар
 | теңестіру = солға
 |{{Достық ордені (Әзербайжан)}}
 |{{Қызмет орденінің офицері (Мажарстан)}}
 |{{Даңқ медалі}}
 }}
 {{Қатар
 | теңестіру = солға
 |{{Темірқазық ордені (Моңғолия)|түрі=1961}}
 }}
 {{Қатар
 | теңестіру = солға
 |{{Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері}}
 |{{Достық ордені (Қырғызстан)}}
 }}
| Қолтаңбасы             = 
| Қолтаңба ені           = 
| Сайты                  = 
| Уикиқайнар             = 
}}
'''Дархан Қуандықұлы Қыдырәлі''' ([[16 сәуір]] [[1974 жыл]], [[Түлкібас ауданы]], [[Түркістан облысы]]) — [[Қазақстан]]ның мемлекет және қоғам қайраткері, 2023 жылдан бастап [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] [[Қазақстан Парламенті Сенатының 8-сайланым депутаттары|депутаты]]. 2022–2023 жылдары Қазақстанның Ақпарат және қоғамдық даму министрі болды.

[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақстанның Ұлттық ғылым академиясының]]-ның академигі (2020)<ref>[http://twesco.org/2020/06/25/5496/ Түркі академиясының президенті Дархан Қыдырәлі ҚР ҰҒА академигі болып сайланды]{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Аманат (партия)|Аманат]] партиясы Саяси кеңес бюросының мүшесі.<ref>[https://egemen.kz/article/207080-darkhan-qydyrali-nur-otan-partiyasy-sayasi-kenhesi-byurosynynh-quramyna-saylandy Дархан Қыдырәлі Nur Otan партиясы Саяси кеңесі бюросының құрамына сайланды]</ref>  II-сыныпты Төтенше және өкілетті уәкіл дипломатиялық рангі берілді.<ref>[http://twesco.org/2021/07/02/8327/ Халықаралық Түркі академиясының президенті Дархан Қыдырәліге ІІ сыныпты Төтенше және Өкілетті Уәкіл дипломатиялық дәрежесі берілді]{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>

== Өмірбаяны ==
Дархан Қыдырәлі 1974 жылы 16 сәуірде [[Түркістан облысы]] қарасты [[Түлкібас ауданы]]нда дүниеге келген.

* [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-де]] (1991-1992 ж) және [[Түркия]]ның [[Мармара университеті|Мармара]] (1992-1996), [[Докуз Эйлүл университеті|Докуз Эйлүл]] (1996-1997), [[Эгей университеті|Эгей]] (1997-1998), [[Ыстамбұл университеті|Ыстамбұл]] (1998-2001) университеттерінде білім алған.
* 1998 жылы Эгей унивреситетінде «Мұстафа Шоқайдың өмірі, қызметі және дүниетанымы» тақырыбында диссертация қорғады.
* 2001 жылы Ыстамбұл университетінде "Түркістанда жәдитшілік қозғалысы және оның Түркиямен байланысы" докторлық диссертация қорғап, "философия докторы" ғылыми дәрежесін иеленген.
* 2010 жылы Абай атындағы ҚазҰПУ-да "Біртұтас Түркістан идеясы" тақырыбында докторлық диссертация қорғап, тарих ғылымдарының докторы атанған.
* Астанадағы [[Еуразия ұлттық университеті|Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің]], Қырғызстандағы Ош университетінің құрметті профессоры. Халықаралық Ш. Айтматов академиясының академигі. Әзербайжан Ұлттық ғылым академиясының Құрметті докторы (2016 ж), Моңғолия Ұлттық ғылым академиясының Құрметті докторы (2017). Қырғыз Республикасының Ұлттық ғылым академиясының Құрметті академигі<ref>https://twesco.org/post/885 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220221122117/https://twesco.org/post/885 |date=2022-02-21 }}</ref> (2022).

== Еңбек жолы ==

* 2001-2005 ж. - [[Халықаралық қазақ-түрік университеті|Қ.А. Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті]]нде аға ғылыми қызметкер, ғалым-хатшы, кафедра меңгерушісі, аппарат жетекшісі, жетекші ғылыми қызметкер.
* 2005-2006 ж. [[Еуразия ұлттық университеті|Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінде]] доцент, аға ғылыми қызметкер.
* 2006-2007 ж. [[Қазақстан Республикасының Президенттік мәдениет орталығы|Қазақстан Республикасы Президенттік мәдениет орталығы]]нда директордың орынбасары.
* 2007-2008 ж. [[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі]]нде Министрдің кеңесшісі.
* 2008-2009 ж. [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігі]]нде сарапшы, сектор меңгерушісі ретінде қызмет атқарған.
* 2009-2012 жылдар арасында Қазақстан Республикасы Президенті Баспасөз хатшысының орынбасары болған.
* 2012 -2014 жылдары [[Түркі кеңесі]] Бас хатшысының орынбасары болып қызмет атқарды.
* 2014 жылдан бастап [[Халықаралық түркі академиясы]]ның президенті.
* 2015 жылғы 29 маусымнан Түркі әлемі Ұлттық ғылым академиялар одағы Хатшылығының басшысы қызметін қоса атқарады және аталған одақтың ұйымдастырушысы.
* 2015 жылы [[ЮНЕСКО]]-ның [[Париж]]дегі штаб-пәтерінде "Қорқыт мұрасы және Түркі әлемі" атты халықаралық мәдени шараны<ref>http://e-history.kz/kz/project/view/3?type=publications&material_id=1103/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190410184756/https://e-history.kz/kz/project/view/3?type=publications&material_id=1103%2F |date=2019-04-10 }}</ref>, 2016 жылы [[Нью-Йорк]] қаласындағы [[Біріккен Ұлттар ұйымы]]ның штаб-пәтерінде "2030 Жоспары үшін Жібек жолы бойындағы жаңа синергия" атты халықаралық симпозиумды<ref>https://baq.kz/kk/news/terezemiz_ten/buu-da-simpozium-otti-82502/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180102012732/https://baq.kz/kk/news/terezemiz_ten/buu-da-simpozium-otti-82502 |date=2018-01-02 }}</ref>, және 2018 жылы "Рухани жаңғыру және мәдени мұра: қадымнан келешекке түркі тілі" халықаралық мәдени шараларын ұйымдастырды.
* [[2016 жыл|2016]] жылдың шілдесінен [[Егемен Қазақстан|«Егемен Қазақстан»]] республикалық газеті» акционерлік қоғамының Басқарма төрағасы қызметіне тағпйындалды.
* 2018 жылдың  қыркүйегінде [[Халықаралық түркі академиясы]] президенті лауазымына екінші мерізімге тағайындалды.
* 2022 жылдың қыркүйегінде Қазақстан Республикасы Ақпарат және қоғамдық даму министрі болып тағайындалды.
* 2023 жылдың 26 қыркүйек күні Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан Респусбликасының сенаторы ретінде тағайындады.

==Қоғамдық қызметі==
* Ұлттық құрылтай мүшесі
* Мұсылман ақсақалдар кеңесі - Орталық Азия Бюросының бас үйлестірушісі
* Қазақстан Республикасының Мемлекеттiк сыйлығын беру жөнiндегi комиссия мүшесі
* Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің Қоғамдық кеңесінің төрағасы 
* Қазақстан жазушылар одағының басқарма мүшесі
* Қожа Ахмет Яссауи атындағы Халықаралық Қазақ-Түрік университеті Өкілетті кеңесінің мүшесі
* Саяси қуғын-сүргін құрбандарын толық ақтау жөніндегі мемлекеттік комиссия мүшесі

== Ғылыми еңбектері ==
* «Мұстафа Шоқай». Анкара, (2001).
* «Тараз тарихы». Тараз, (2005). 
* «Түрік халықтары әдебиеті тарихы», (ұжымдық жинақ) Түркістан, (2005).
* «Тарпаңды таңдап міндім тағалап». Тараз, (2005) 
* «Жүрегіне қаламын сүйеген». Астана, (2007)
* «Мұстафа Шоқай», Астана, «Фолиант» баспасы, 2007 («Нартұлға» сериясы).
* «Қазақ ұлт-азаттық қозғалысы. Ұлық Түркістан». Астана, (2008).
* «Қазақ ұлт-азаттық қозғалысы. Тұтас Түркістан идеясы». Астана, (2008).
* «Ұлық Түркістан», Астана, (2008)
* «Атымды адам қойған соң...» Астана, (2008) 
* «Жерұйық». Астана, (2009).
* «Әлемдік тұлға». Астана, (2010).
* «Мұстафа». Астана, (2012).
* «Мәңгі тас», Алматы, «Ғылым» баспасы, (2015)
* «Ұлы дала тарихы», Астана, «Ғылым» баспасы, (2018) 
* «Ортақ түрік тарихы» (8 сынып), Баку, Нұр-Сұлтан, (2019)
* «Мұстафа». Астана, (2024)
* «Тамыр». Алматы, (2024)
* «Абыздар аманаты». Алматы, (2024)
* «Нүкте философиясы». Астана, (2024)
* «Ташқа жазылған тарых». (2024)

== Марапаттары ==
{{col-begin}}
{{col-1-of-3}} 
=== Мемлекеттік наградалар ===
* Дарын мемлекеттік жастар сыйлығының иегері (2008 ж.).
* «Парасат» ордені (2018) <ref>https://www.lenta.inform.kz/ru/akordada-tanymal-tulgalarga-memlekettik-nagradalar-tapsyryldy_a3477903/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181231144101/https://www.lenta.inform.kz/ru/akordada-tanymal-tulgalarga-memlekettik-nagradalar-tapsyryldy_a3477903/|date=2018-12-31}}</ref>
* ҚР Президентінің алғыс хаты (2010 ж.)
* Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне – 20 жыл (2011 ж.)
* Астана қаласының 20 жылдық мерекелік медалі (2018)
* Қазақстан Республикасы Президентінің Алғысы (2019)
* Қазақстан Республикасы Президентінің бұқаралық ақпарат құралдары саласындағы сыйлығы (2020)
* «Қазақстан Конституциясына 25 жыл» мерекелік медалі (2020)
* Қазақстан Республикасы Президентінің Алғыс хаты (2024)
* III дәрежелі «Барыс» ордені (2024)

{{col-2-of-3}}
=== Халықаралық ===
* Түркі дүниесінің "Қызыл алма" сыйлығының иегері (2015 ж.)
* "Түркі әлеміне қызмет" сыйлығымен марапатталды (2015 ж.)
* "Жаңа Түркия" Стратегиялық зерттеулер орталығы тағайындаған "Түркі тарихы және мәдениетіне қызмет" Алтын медалін алған (2015 ж.)
* ТМД Парламентаралық ассамблея кеңесінің «Баспасөз және ақпаратты дамытуға сіңірген еңбегі үшін» белгісі (2016 ж.)
* Халықаралық «Жібек жолы» стратегиялық зерттеу орталығы мен "Жібек жолы" журналы тарапынан тағайындалған халықаралық «Жыл адамы» марапатының иегері (2017 ж.)
* Венгрияның «Офицерлік крест» орденімен марапатталды (2017).<ref>http://twesco.org/ru/news/glava_akademii_nagrazhden_ordenom_vengrii/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171201032754/http://twesco.org/ru/news/glava_akademii_nagrazhden_ordenom_vengrii/ |date=2017-12-01 }}</ref>
* Әзербайжанның «Достлуг» орденімен марапатталды (2018).<ref>http://www.inform.kz/ru/prezident-azerbaydzhana-nagradil-darhana-kydyrali-ordenom-dostlug_a3106911/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190410233158/https://www.inform.kz/ru/prezident-azerbaydzhana-nagradil-darhana-kydyrali-ordenom-dostlug_a3106911 |date=2019-04-10 }}</ref>
* Моңғолияның «Алтын жұлдыз» орденімен марапатталды (2021)<ref>https://kaznews.mn/darkhan-kydyrali/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211110100233/https://kaznews.mn/darkhan-kydyrali/ |date=2021-11-10 }}</ref>
*Қырғызстанның «Даңқ» медалімен марапатталды (2022) <ref>https://twesco.org/post/1055 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220930152830/https://twesco.org/post/1055 |date=2022-09-30 }}</ref> 
*Қырғызстанның «Достық» мемлекеттік наградасымен марапатталды (2024)

{{col-3-of-3}}
=== Басқа марапаттар ===
* Түркология саласындағы үздік жетістіктері үшін Күлтегін атындағы сыйлықпен марапатталған (2014 ж.).
* «Қазақстан халқы Ассамблеясына 20 жыл» мерекелік медалі (2015 ж.).
* «Ақпарат саласының үздігі» төсбелгісімен марапатталды (2017)
* «Қазақстан Республикасының дипломатиялық қызметіне 25 жыл» (2017)
* Түлкібас ауданының құрметті азаматы (2018)
* Қазақстан халқы Ассамблеясының «Бiрлiк» алтын медалi (2019) <ref>https://www.inform.kz/kz/elordada-kazakstan-halky-assambleyasynyn-kogamdyk-zhane-memlekettik-nagradalarymen-marapattau-rasimi-otti_a3594165</ref>
* Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері (2022)
{{col-end}}

===Отбасы===
Үйленген. Төрт ұл, бір қызы бар.

== Дереккөздер ==
{{дереккөздер|3}}

== Сыртқы сілтемелер ==
* [http://www.facebook.com/darhan.hidirali Facebook-тағы жеке парақшасы]  
* [https://twitter.com/DarkhanKydyrali TWITTER]-дегі жеке парақшасы

[[Санат:Қазақстан ғалымдары]]
[[Санат:Алаштанушылар]]
[[Санат:Қазақстан тарихшылары]]
[[Санат:Қазақстан ақындары]]
[[Санат:Қазақстан жазушылары]]
[[Санат:Қазақстан ақпарат министрлері]]