Шемаха

Шемаха (Үлгі:Lang-az) — Әзербайжандағы қала, Шемаха ауданының әкімшілік орталығы.<ref>Үлгі:Citeweb</ref> Шемаха тұрғындарының саны 36 800 адамды құрайды.<ref>Үлгі:Citeweb</ref>

Географиялық сипаттамасы

Шемаха (Шамахи) теңіз деңгейінен 749 метр биіктікте, Кавказдың оңтүстік-шығыс етегінде, Пирсағат өзенінің аңғарында орналасқан. Қоныс солтүстік желдерден қорғайтын тау жотасымен қоршалған. Айналасында таза тау бұлақтары көп. Бакуден батысқа қарай 122 шақырым жерде, Баку-Қазақ тас жолында орналасқан. Күрдәмир теміржол стансасы Шемахадан 72 км жерде. Климаты жыл мезгілдері арасындағы температураның үлкен ауытқуларымен сипатталады. Жазда күндізгі орташа температура +30°C-қа жетсе, қыста аяз жиі болады. Жауын-шашын орташа (жылына 595 мм), ең көп жауын-шашын көктем айларында түседі.<ref>Үлгі:Citeweb</ref>

Тарихы

Қаланың шамамен 2500 жылдық тарихы бар бай тарихы бар. Шемаха Әзербайжандағы ең көне қоныстардың бірі болып саналады. Қаланың солтүстік-батыс бөлігіндегі қазба жұмыстары біздің заманымызға дейінгі 5-4 ғасырларға жататын қоныстың қалдықтарын тапты. Қала туралы жазылған жазбаша дереккөздер бойынша біздің заманымызға дейінгі 2 ғасырда өмір сүрген ежелгі грек ғалымы Птолемей оны Шемахия немесе Камачи деп атайды. Біздің заманымыздың 8-15 ғасырларында қала Ширван мемлекетінің астанасына айналды. Бұған Ұлы Жібек жолының қала арқылы өтуі ықпал етті. Еуропадан Қытайға тауарларын тасымалдайтын саудагерлер осында сауда жасады. XVIII ғасырдың басында Ресей империясының саудагерлеріне әсер еткен жергілікті қақтығыстарға байланысты 1722 жылдан 1723 жылға дейін Орыс-Парсы соғысы болды.<ref>Үлгі:Citeweb</ref>

Экономикасы және инфрақұрылымы

Қала ежелден бері кілем тоқу өнеркәсібімен танымал, ал кілем тоқу фабрикасы әлі күнге дейін жұмыс істейді. Мұндағы қолайлы климат жүзімнен мол өнім алуға мүмкіндік береді, бұл шарап өнеркәсібінің жақсы дамуына әкеледі. Жақында қалада жаңа кәсіпорындар, соның ішінде автомобиль құрастыру зауыты, тұрмыстық электроника зауыты және телефон стансасы, медициналық диагностикалық орталық ашылды. Баку-Шамахи тас жолы қалпына келтіріліп, қайта құрылды.

2016 жылы Шемаха гуманитарлық колледжі мен Шемаха мемлекеттік индустриалды-экономикалық колледжі Шемаха мемлекеттік аймақтық колледжіне біріктірілді. С.Ширвани тарихи-этнографиялық мұражайының ғимараты қалпына келтіріліп, мұражай ауласына Шемаха аймағынан шыққан 12 көрнекті тұлғаның бюсттері орнатылды.<ref>Үлгі:Citeweb</ref>

Көрікті жерлері

Жұма мешіті — 743 жылы салынған бұл мешіт Кавказдағы екінші ең көне мешіт болып саналады. Көптеген жер сілкіністеріне қарамастан, ол қалпына келтіріліп, бүгінгі күнге дейін сақталған. Жұма мешіті тек тарихи ескерткіш қана емес, сонымен қатар маңызды діни орталық болып табылады.

Едди Гүмбез кесенесі — XVIII және XIX ғасырлардағы Ширван хандарының жерлеу орны. Бастапқыда олардың жетеуі болған; тек төртеуі ғана сақталған, оның үшеуі көпшілікке ашық.

Шахандан кесенесі — қаланың ең көне зираты, онда XV ғасырдағы ақын, Имададдин Насимидің ағасы Шаханданның қабірі орналасқан.

Ақын Мырза Сабырдың үй-мұражайы — мұражайдың жеті көрме залы ақынның өмірімен бірге, XIX ғасырдың аяғындағы жергілікті тұрғындардың күнделікті өмірі туралы да ақпарат береді.

Гүлістан бекінісі — Шемаха қаласынан солтүстік-батысқа қарай үш шақырым жерде орналасқан ортағасырлық бекініс. Бекініс IX ғасырда салынған деп болжануда. Гүлістан бекінісі халық арасында Гиз-галасы («Қыз бекінісі») деген атпен белгілі.<ref>Үлгі:Citeweb</ref>