Бішкек

Қазақ Энциклопедиясы жобасынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу

Үлгі:Елді мекен Бішкек (Үлгі:Lang-ky) — Қырғызстаннның астанасы мен ең үлкен қаласы. Ерекше басқару бірлігі. Қала Қырғыз Республикасының солтүстігінде Қазақстан шекарасынан 25 км қашықтықта орналасқан.

Құрылымы

Қала ауқымы — 160 км². Қала әкімшілігі төрт бөлікке бөлінген.

Аудан Халық саны,мың адам Аумағы, га
Ленин 187,4 4373
Октябрь 219,2 3200
Первомай 158,3 4715
Свердлов 207,1 2920

Тарихы

Қала ежелден бері Ұлы Жібек жолы бойындағы қала болатын. 1825 жылы Қоқан хандығының Өзбек Ханы қаланы күшейтіп, маңызды қалалардың біріне айналдырды. Алайда, 1862 жылы Патшалық Ресей қанды шайқаста фортты жаулап алып, оны Орыстың гарнизонына айналдырды. 1877 қала атауы Пішпекке өзгертілсе, 1926 жылы қала жаңа құрылған Қырғыз АКСР-ның астанасы болып белгіленіп оның аты Фрунзеге ауыстырылды.

1991 жылдың 5 ақпанында қала қайтадан Бішкек болып аталынды. 1990 жылдары Кеңес үкіметінің құлдырауына байланысты күйсіздеуге ұшыраған қала, қазіргі уақытта жылдам дамушы қалалардың бірі.

Халқы

1989-2009 жылғы халық санақтары мен 2019 жылғы болжам бойынша тұрғындардың этникалық құрамы:
1989 жылғы

саны<ref name="Этно2009.Бишкек2">Перепись населения Киргизии 2009. Бишкек</ref>

% 1999 жылғы

саны<ref name="Этно2009.Бишкек2" />

% 2009 жылғы

саны<ref name="Этно2009.Бишкек2" />

% 2019 жылғы

саны<ref name="Демографический ежегодник">Демографический ежегодник Кыргызской Республики 2014—2018</ref>

%
жалпы 619903 100,00 % 762308 100,00 % 835743 100,00 % 1 027 245 100,00 %
Қырғыздар 141841 22,88 % 398000 52,21 % 552957 66,16 % 763 826 74,36 %
Орыстар 345387 55,72 % 252831 33,17 % 192080 22,98 % 165 029 16,07 %
Ұйғырлар 10977 1,77 % 13143 1,72 % 13380 1,60 % 15 983 1,56 %
Өзбектер 10390 1,68 % 12393 1,63 % 11801 1,41 % 13 990 1,36 %
Корейлер 10043 1,62 % 12710 1,67 % 12014 1,44 % 12 423 1,21 %
Татарлар 16984 2,74 % 15817 2,07 % 12712 1,52 % 11 775 1,15 %
Қазақтар 8943 1,44 % 12064 1,58 % 9013 1,08 % 10 301 1,00 %
Дүнгендер 2618 0,42 % 3558 0,47 % 4040 0,48 % 5 305 0,52 %
Украиндар 34321 5,54 % 16125 2,12 % 7987 0,96 % 4 630 0,45 %
Түріктер 908 0,15 % 2277 0,30 % 3149 0,38 % 3 746 0,36 %
Әзербайжандар 2166 0,35 % 2454 0,32 % 2142 0,26 % 2 722 0,26 %
Немістер 13619 2,20 % 5228 0,69 % 2554 0,31 % 2 416 0,24 %
Тәжіктер 709 0,11 % 1828 0,24 % 817 0,10 % 1 055 0,10 %
Түрікмендер 369 0,06 % 132 0,02 % 703 0,08 % 784 0,08 %
Армяндар 1218 0,20 % 726 0,10 % 512 0,06 % 486 0,05 %
Белорустар 4119 0,66 % 1341 0,18 % 638 0,08 % 393 0,04 %
Еврейлер 4822 0,78 % 1293 0,17 % 498 0,06 % 379 0,04 %
басқалары 10469 1,69 % 10388 1,36 % 8746 1,05 % 12 002 1,17 %

Білім және ғылым

2018 жылғы ақпаратқа сәйкес Бішкекте 45 жоғарғы оқу орны тіркелген, оның 22-і мемлекеттік, ал қалған 23-і мемлекеттік емес.

Қалада орналасқан жоғарғы оқу орындары:

  • Жүсіп Баласағұн атындағы Қырғыз ұлттық университеті
  • И. Раззаков атындағы Қырғыз мемлекеттік техникалық университеті
  • Қырғыз ұлттық құрылыс, көлік және архитектура университеті
  • К. Карасаев атындағы Бішкек гуманитарлық университеті
  • Қырғыз ұлттық дене тәрбиесі және спорт академиясы
  • Қырғыз ұлттық аграрлы университеті
  • Қырғыз ұлттық консерваториясы
  • Қырғыз-Ресей славян университеті
  • Туризм және сервис академиясы
  • Халықаралық Кувейт университеті
  • Орталық Азиядағы Американдық университет
  • Қырғыз-герман қолданбалы информатика институты
  • "Адам" университеті
  • Халықаралық "Ала-Тоо" университеті
  • Иса Ахунбаев атындағы Қырғыз мемлекеттік академиясы

Бішкектегі 2 ірі кітапхана:

  • А. Осмонов атындағы Ұлттық кітапхана
  • Н. Г. Чернышевский атындағы Республикалық кітапхана

Мәдениеті

Мұражайлар:

  • Қырғыз ұлттық тарихи мұражайы
  • Г. Айтиев атындағы Ұлттық өнер мұражайы
  • Минералогия мұражайы

Кинотеатрлар:

  • Октябрь
  • Дом кино
  • Бишкек Парк
  • Космопарк
  • Ала-Тоо
  • Манас
  • Россия
  • Вефа
  • Кыргызкиносу
  • Movie star

Бауырлас қалалары

Суреттер

  • Бішкек
  • Bishkek 01.jpg
  • Bishkek 02.jpg
  • Bishkek 03.jpg
  • Bishkek 04.jpg
  • Bishkek from the air 01.jpg
  • Bishkek statue 01.jpg
  • Muslim cemetery near Bishkek.jpg
  • Katedrální kostel svatého Vzkříšení, Biškek.jpg

    Христостың тірілу соборы

  • Mosque under construction in Kyrgyzstan.jpg

География

Бішкек Шу алқабының дәл ортасында Қырғыз Ала-Тоосының етегінде (ішкі Тянь-Шань тау жоталарының бірі), теңіз деңгейінен 700-900 м биіктікте орналасқан. Түркістан-Сібір темір жолы қосылған қалалармен Қазақстан шекарасынан 25 км қашықтықта орналасқан. Қаланың аумағы 127 км²<ref name="UN">Population of capital cities and cities of 100 000 or more inhabitants: latest available year, 1995—2015. DEMOGRAPHIC YEARBOOK 2015. United Nations</ref> немесе 160 км².

Физикалық-географиялық сипаттамалар

Сурет:Kyrgyz Alatau from Bishkek 5.JPG
Бішкектен Ала-Тоо жотасының көрінісі
Сурет:Ala Archa river in Bishkek near Osh Market after spring rains.jpg
Көктемгі жаңбырдан кейін Ош базарының маңындағы Ала Арча өзені

Климаттық жағдай бойынша Бішкек қоңыржай ендіктердің континенттік климатында экстремалды оңтүстік позицияны алады.

Күннің максималды айлық ұзақтығы шілдеде – 322 сағат, ең қысқасы желтоқсанда – 126 сағат.

Климаты

Қаланың климаты күрт континенттік. Жылдық орташа температура + 12,2 °C. Жауын-шашын жылына 451 миллиметрді құрайды. Жаздың орташа температурасы шамамен 25 °C және қыстың орташа температурасы шамамен -2 °C болғанда, жазда t 40 °C-тан, қыста -30 °C-қа дейін жетуі сирек емес. Ең суық ай қаңтар (-1,7°С), ең жылысы шілде (+25,3°С). Ауаның орташа айлық салыстырмалы ылғалдылығы маусым мен шілдедегі 44%-дан наурызда 74%-ға, орташа жылдық – 60%-ға дейін артады. Қала арқылы Ала-Арча және Аламедин өзендері ағып өтеді, оңтүстік таулардан бастау алады, Бішкектің солтүстік бөлігін бойлай шығыстан батысқа қарай Үлкен Шу каналы (БЧК) ағып өтеді.<ref>Үлгі:Cite web</ref>

Бішкектің қазіргі климаты

Бішкектің климаты, Чуй алқабындағы сияқты және Қырғыз жотасының солтүстік беткейі аймағындағы жердің ендігі мен биіктігіне, мұхиттардан аумақтық қашықтығына, жергілікті орографиялық жағдайлардың ерекшеліктеріне байланысты. және атмосфералық циркуляция. Осы көрсеткіштер бойынша зерттелетін аумақ субтропиктік және қоңыржай ендіктердің шекарасында, мұхиттардан алшақ орналасқан және қоңыржай белдеу климатынан құрғақ субтропиктердің климатына өтпелі жағдайларға ие. Бішкек (42 ° 52'11 ш.қ.) Жердің субтропиктік белдеуінің солтүстік шекарасында, оның ортаңғы ендік 45 ° оңтүстігінде орналасқан. Шу алқабының құрғақ, температурасы жоғары жазы климаттық жағдайда құрғақ субтропиктердің климатына жақын, ал қыста қоңыржай ендіктердің оңтүстік белдеуінің климатына сәйкес келеді.

Күн сәулесі мен бұлттылық климаттың ең көрінетін сипаттамалары болып табылады, олар оның жайлылығының жалпы көрсеткіштері ретінде қабылданады. Бішкекте күн сәулесінің жалпы ұзақтығы 2584 сағатты құрайды. Салыстыру үшін: Афины – 2655 сағат; Рим – 2362 сағат, яғни олардың әдеттегі субтропиктік климаты осы сипаттамасы бойынша Шу аңғары мен Қырғыз жотасының климатына жақын.

Әкімшілік бөлінісі

Үлгі:Main Әкімшілік жағынан 4 ауданға бөлінген. Халық саны – Қырғызстанның 2009 жылғы халық санағы бойынша.<ref name="Этно2009.Бишкек">Үлгі:Cite web</ref>

Сурет:Административное деление Бишкека.png
Бішкектің әкімшілік бөлінісі
  • Октябрь ауданы - 242 382 (2009);
  • Первомай ауданы – 175 894 (2009);
  • Свердлов ауданы – 231 801 (2009);
  • Ленин ауданы – 201 626 (2009 ж.):
  • Шоңарық қала үлгісіндегі елді мекені – 9724 (2009);
  • Ортасай ауылы – 4100 (2009).

Егер Бішкек қаласының ауданы 127 км² болса, онда қалаға бағынышты елді мекендермен бірге 160 км².

Аудан басшылары әкім тағайындайтын аудандардың муниципалдық басқармаларының басшылары болып табылады.

Дереккөздер

Үлгі:Дереккөздер

Сыртқы сілтемелер

Үлгі:Commonscat

Үлгі:Азия елордалары Үлгі:Қырғызстанның әкімшілік бөлінісі

«https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=Бішкек&oldid=114416» бетінен алынған