Кавасаки ауруы
Кавасаки ауруы (Үлгі:Lang-en, кейде Шырышты лимфа түйіні синдромы, (Үлгі:Lang-en) — себебі толық анықталмаған сирек кездесетін синдром болып, негізінен 5 жасқа дейінгі балаларда кездеседі, әрі қызуды тудырады.<ref name=McC2017>Үлгі:Cite journalҮлгі:Cite journal</ref> Ол бүкіл денедегі қан тамырлары қабынатын васкулиттердің бір түрі.<ref name=NIH21014/> Әдетте қызба бес күндей жалғасады, оған әдеттегі дәрі-дәрмектер әсер етпейді.<ref name=NIH21014/> Мұнан басқа жалпылық симтомдары: мойынның үлкен лимфа түйіндері, жыныс мүшесі маңындағы бөртпелер, сондай-ақ көзі, еріні, алақаны, табанының қызарып кетуі секілділер.<ref name=NIH21014/> Кавасаки ауруы басталғаннан кейінгі үш апта ішінде қолдары мен аяқтарының терісі түсе бастап, сосын қайта қалпына келе бастауы мүмкін.<ref name=NIH21014/> Кейбір балалардың жүректерінде коронарлық артериялық аневризмалар пайда болады.<ref name=NIH21014/>
Нақты себебі белгісіз болғанымен, Каваски ауруын генетикалық тума бейімі (genetically predisposed) бар балалардағы иммундық жүйенің инфекцияға шектен тыс реакциясынан пайда болған деп болжанады.<ref name=McC2017/> Ол жұқпалы емес, адамдардан жұғып таралмайды.<ref name=StatPearls>Үлгі:Cite journal</ref> Диагнозы әдетте адам денесіндегі белгілері мен симтомдарына негізделеді.<ref name=NIH21014>Үлгі:Cite web </ref> Бұдан басқа жүректің ультрадыбысы (ultrasound) және қан анализі секілділер де диагнозды растауы мүмкін.<ref name=SHARE2019>Үлгі:Cite journal</ref> Диагностиктер ұқсас белгісі бар басқа жағдайларды, мысалы Қызамық пен жасөспірімдік ревматоидты артриттерді де толық ескеруге тиіс. COVID-19-бен уақытша байланысты деп есептелген Кавасаки-тәрізді ауру кезекте зерттелу үстінде.<ref name=Galeotti2020>Үлгі:Cite journal</ref>
Негізінен Кавасаки ауруының алғашқы емдеуі жоғары дозадағы аспирин мен иммуноглобулиннен тұрады.<ref name=NIH21014/> Әдетте, емдеу кезінде қызба 24 сағат ішінде жойылады және толық қалпына келеді.<ref name=NIH21014/> Егер коронарлық артерияға қатысты болса, онда емдеуді жалғастыру немесе хирургия қажет болуы мүмкін.<ref name=NIH21014/> Егер емдеу болмаса, онда коронарлық артериялық аневризмалар пайда болуы шамамен 25%-ға жетеді, шамамен 1% қайтыс болады.<ref name=Kim2006>Үлгі:Cite journal</ref><ref name=Mer2014/> Ал, емдеу арқылы өлім қаупі 0,17% дейін төмендетіледі.<ref name=Mer2014>Үлгі:Cite web</ref> Кавасаки ауруынан кейін коронарлық артериялық аневризмасы бар адамдарға мамандандырылған медициналық топтар өмір бойы кардиологиялық бақылау жасауға тиіс.<ref name=Brogan2020>Үлгі:Cite journal</ref>
Кавасаки ауруы сирек кездеседі.<ref name=NIH21014/> Бұл Жапонияны айтпағанда, әлемде бес жасқа дейінгілердің 100 000 адамының 8-ден 67-ге дейінгі сандағы адамда болды, ал Жапонияда бұл көрсеткіш 100 000 адамға 124-ті құрайды.<ref name=La2015>Үлгі:Cite book</ref> Каваски ауруы қыз балаларға қарағанда ұл балаларда жиі кездеседі.<ref name=NIH21014>Үлгі:Cite web </ref>
Кавасаки ауруын 1967 жылы Токиода жапон балалар дәрігері Томисаку Кавасаки алғаш сипаттаған болатын.<ref name=La2015/><ref>Үлгі:Cite journal</ref> Бұл ауру соның есімімен аталды.<ref>Үлгі:Cite web</ref>
Белгілері және симтомдары
Кавасаки ауруы көбінесе жоғары әрі тұрақты қызудан басталады, оған парацетамол (ацетаминофен) немесе Ибуфен дегендер онша әсер етпейді.<ref name="pmid9665974">Үлгі:Cite journal</ref><ref name="pmid7760506">Үлгі:Cite journal</ref> Бұл Кавасаки ауруының ең көрнекті симптомы және аурудың өткір кезеңінде екенінің айғағы; қызу әдетте жоғары (39–40 ° C жоғары) әрі толқымалы күйде жалғасып, жағдайға аса сезімтал болады.<ref name="pmid7760506"/><ref>Cassidy JT, Petty RE. Vasculitis. In: Cassidy JT, Petty RE, eds. Textbook of pediatric rheumatology. 3rd ed. Philadelphia, W.B: Saunders Company; 1995. pp. 365–422</ref> Таяуда типсіз (atypical) немесе толық Кавасаки ауруы емес пациенттер де кездесті;<ref name="pmid7841704">Үлгі:Cite journal</ref><ref name="pmid3819942">Үлгі:Cite journal</ref> бірақ ол толық 100% жағдай емес.<ref name="pmid21881982">Үлгі:Cite journal</ref>
Бірінші күнгі қызба аурудың бірінші күні делінеді,<ref name="pmid9665974"/> оның жалғасуы әдетте бір-екі апта болады; ал емдеу болмаған жағдайда, ол үш-төрт аптаға созылуы мүмкін.<ref name=Kim2006/> Қызбаның ұзақ уақытқа созылуы жүрек соғу жиілігінің жоғарлауына байланысты болады.<ref name="pmid10931408">Үлгі:Cite journal</ref> [20] Ол қызу қайтаратын антипиретик дәрілерге ішінара жауап береді, бірақ антибиотиктерді енгізгенге бола тоқтай қалмайды.<ref name=Kim2006 /> Алайда, тиісті терапия басталған соң – күретамырдан салатын иммуноглобулин мен аспирин – екі күннен кейін қызуы қайтады.<ref name="pmid1709446">Үлгі:Cite journal</ref>
Қызбадан қалса, ең көп кездесетін симптом - қостараптық (Bilateral) конъюнктивті қабыну есептеледі.<ref name="pmid21860641">Үлгі:Cite journal</ref><ref name="pmid14519302">Үлгі:Cite journal</ref> Ол әдетте іріңдемейтін және ауырмайтын қарашық Конъюнктивитін қамтиды.<ref name="pmid18401983">Үлгі:Cite journal</ref> Конъюнктивит әдетте қызба басталған соң көп ұзамай аурудың өткір кезеңіне өткенде пайда болады.<ref name="pmid9665974" /> Алғашқы қанталау (Uveitis) қысық-лампалық тексеру (slit-lamp examination) барысында байқалуы мүмкін.<ref name="pmid4039819">Үлгі:Cite journal</ref><ref name="pmid10653425">Үлгі:Cite journal</ref> Сосын, көз қанталауы (Iritis) пайда болуы мүмкін.<ref name="pmid2468129">Үлгі:Cite journal</ref> Кератикалық тұнба (Keratic precipitate) - бұл көздегі тағы бір құбылыс (өте кішкентай болғандықтан жай көзге көрінбейді, тек қысық-лампа арқылы анықталады, ).<ref name="pmid9665974"/><ref name="pmid18476929">Үлгі:Cite journal</ref>
Кавасаки ауруы ауыздағы белгілерден де байқалады, олардың ең типтік түрлері "Тілдің қызаруы", "вертикал тілініп ісіген ерін" және "қанау" есептеледі.<ref name="pmid18059239">Үлгі:Cite journal</ref> Ауыз қуысы мен жұтқыншақтың (oropharynx) шырышты қабаты ашық қызыл түске өзгеруі мүмкін, ал тіл типтік түрде "Бүлдірген тілге" айналуы мүмкін: қатты қызару, дәмсезу бүртіктерінің (gustative papillae) дүрдиюі.<ref name=Kim2006 /><ref name="pmid19851663">Үлгі:Cite journal</ref> Ауыздағы бұл симтомдар фибриноидты некрозы бар некроз микроаваскулитінен туындайды.<ref name="pmid18059239"/>
