Гемобластоздар
Гемобластоздар (Үлгі:Lang-la; Үлгі:Lang-grc — «қан» — «өскін, ұрық») — қан түзуші және лимфалық тіннің ісіктік (неопластикалық) аурулары.
Гемобластоздар жүйелік ауруларға — лейкоздарғы, аймақтық ауруларға — лимфомаларға бөлінеді.
Лейкоздар мен лимфомалар арасындағы айырмашылықтар зақымданудың жүйелілігінің бар-жоғына ғана байланысты емес. Лимфомалар терминалдық сатысында кең көлемді метастаздар береді, оның ішінде сүйек кемігіне де таралады. Лейкоздарда сүйек кемігі бастапқыда зақымдалады, лимфомаларда — метастаздану нәтижесінде екіншілік зақымданады. Лейкоздарда ісік жасушалары, әдетте, қанда анықталады, сондықтан әдебиетте лейкоздарды белгілеу үшін Р. Вирхов ұсынған «лейкемия» термині қолданылады.
Мазмұны
Этиологиясы
Хромосомалық транслокациялар гематологиялық қатерлі ісіктердің негізгі этиологиялық факторларының бірі болып табылады.<ref name = Valikhani2021>Үлгі:Cite journal</ref> Мұндай транслокациялар әдетте жасушаларда ДНҚ-ның қос тізбекті үзілістерін дәл емес жөндеу процестерінің, мысалы, гомологиясыз ұштарды қосу нәтижесінде пайда болады.<ref name = Valikhani2021/> Созылмалы миелолейкоздағы хромосомалық тұрақсыздық ДНҚ-ның тотығу арқылы зақымдануымен қатар, генетикалық бақылаудың бұзылуына байланысты, қателікке бейім әрі дәл емес ДНҚ жөндеуіне әкелуі мүмкін.<ref>Үлгі:Cite journal</ref>
Эпидемиологиясы
Қан түзуші және лимфоидты тіннің ісіктері — адамда ең жиі кездесетін бес ісіктің қатарына жатады. Өмірінің алғашқы 5 жылындағы балалардағы ісіктердің ішінде олардың үлесіне жағдайлардың 30%-ы тиесілі.
Жалпы алғанда, гематологиялық қатерлі ісіктер АҚШ-та қатерлі ісіктің жаңа диагноздарының 9,5%-ын құрайды,<ref>Үлгі:Cite web</ref> Ұлыбританияда жыл сайын 30 000 науқасқа осы диагноз қойылады.<ref>Үлгі:Cite web</ref> Бұл санаттың ішінде лимфомалар лейкоздарға қарағанда жиі кездеседі.
Емі
Емдеу кейде «байқаумен күтуді» (мысалы, СЛЛ-де) немесе симптоматикалық емдеуді (мысалы, MDS-де қан құю) қамтуы мүмкін. Аурудың агрессивті түрлері химиотерапия, радиотерапия, иммунотерапия және кейбір жағдайларда сүйек кемігін трансплантациялауды қажет етеді. Ритуксимаб қолдануы B-жасушадан шыққан қан ауруларын емдеуде белгіленген, оның ішінде фолликулярлық лимфома және диффузды үлкен B-жасушалы лимфома бар.<ref>Үлгі:Cite journal</ref>
Сауықтыруға бағытталған емдеуден бөлек, адамдар симптомдарды басқару үшін өзін-өзі күту тәсілдерінен де пайда көре алады. Мысалы, жүру сияқты аэробты жаттығулар қан аурулары бар адамдарда шаршауды және депрессиялық көңіл-күйді азайтуға көмектеседі.<ref>Үлгі:Cite journal</ref>
Бақылау
Егер емдеу сәтті өткен болса («толық» немесе «ішінара ремиссия»), адам әдетте аурудың қайталануын анықтау және «екіншілік қатерлі ісікті» (кейбір химиотерапия және сәулелік терапия режимдерінің сирек жанама әсері — қатерлі ісіктің басқа түрінің пайда болуы) бақылау үшін белгілі бір уақыт аралықтарында тұрақты түрде қадағаланады. Алдын ала белгіленген тұрақты аралықтарда жүргізілетін бақылау кезінде жалпы анамнез толық қан талдауымен және сарысудағы лактатдегидрогеназа немесе тимидинкиназа деңгейін анықтаумен біріктіріледі. Гематологиялық қатерлі ісіктер, оларды емдеу көптеген ағзаларды зақымдайтын асқынулармен байланысты, олардың ішінде өкпе жиі зақымданады.<ref name="pmid25488532">Үлгі:Cite journal</ref><ref name="pmid25488531">Үлгі:Cite journal</ref>
