Нұсқалар арасындағы айырмашылық: "Оңтүстік Қазақстан"
ш (1 түзету) |
|||
| (Оң жақ жоғарыда көрсетілген қатысушының (бір ғана қатысушының) арадағы бір түзетуі көрсетілмеген) | |||
| Жол нөмірі 1: | Жол нөмірі 1: | ||
{{Қазақстан өңірі | {{Қазақстан өңірі | ||
| Аумағы=712,2 | | Аумағы=712,2 | ||
| − | | Құрамы=[[Алматы облысы]]<br />[[Жамбыл облысы]]<br />[[ | + | | Құрамы=[[Алматы облысы]]<br />[[Жамбыл облысы]]<br />[[Оңтүстік Қазақстан облысы]]<br />[[Қызылорда облысы]] |
| Халқы=6246,6 | | Халқы=6246,6 | ||
| Тығыздығы=9 | | Тығыздығы=9 | ||
| Жол нөмірі 7: | Жол нөмірі 7: | ||
| Қазақстан үлесі=38 | | Қазақстан үлесі=38 | ||
}} | }} | ||
| − | '''Оңтүстік Қазақстан''' | + | '''Оңтүстік Қазақстан''' - батыстағы [[Арал теңізі]]нен шығыстағы [[Жетісу Алатауы]]на дейінгі және солтүстіктегі [[Балқаш]] көлі мен [[Бетпақдала]] шөлінен [[Қазақстан]]ның оңтүстіктегі шекарасына дейінгі үлкен алқапты алып жатқан өңір. Құрамына [[Алматы облысы|Алматы]], [[Жамбыл облысы|Жамбыл]], [[Оңтүстік Қазақстан облысы|Оңтүстік Қазақстан]], [[Қызылорда]] облыстары жатады. Ірі қалалары - [[Алматы]], [[Шымкент]], [[Тараз]], [[Қызылорда]], [[Талдықорған]]. |
== Жер бедері == | == Жер бедері == | ||
[[Сурет:River-ili-2.jpg|thumb|left|150px|[[Іле]] өзені]] | [[Сурет:River-ili-2.jpg|thumb|left|150px|[[Іле]] өзені]] | ||
| − | Аумағының 80%-ы дерлігін шөлді жазықтар және біраз бөлігін [[Тянь-Шань]] мен Жетісу Алатауының батыс және солтүстік сілемдері мен тауалды қырқалары алып жатыр. Бұл таулардан [[Шу (өзен)|Шу]], [[Іле]], [[ | + | Аумағының 80%-ы дерлігін шөлді жазықтар және біраз бөлігін [[Тянь-Шань]] мен Жетісу Алатауының батыс және солтүстік сілемдері мен тауалды қырқалары алып жатыр. Бұл таулардан [[Шу (өзен)|Шу]], [[Іле]], [[Қаратал]] және т.б.кішігірім өзендер басталады. Мол ылғалды, биік таулы аймақ мал үшін шүйгін жайылымдар болып табылатын субальпілік және альпілік шалғандарға бай. Тауалды қырқаларында құнарлы, қалың қабатты [[лесс]] шөгінділері тараған. Дәл осы тауалды қырқалары Оңтүстік Қазақстанның экономикалық маңызды ауданы болып табылады:ол жерлерде халықтың көп бөлігі шоғырланған. Бетпақдаланың, [[Арал қарақұмы|Арал маңы Қарақұмының]] және [[Қызылқұм (шөл)|Қызылқұм]]ының шөлді жерлері сирек қоныстандырылған. Ауданның едәуір бөлігін суармалы егістік, бау-бақша, құнарлы мал жайылымдары алып атыр. |
== Көлдері == | == Көлдері == | ||
| − | Мұнда ірі көлдердің қатарына Арал, Балқаш жатады. Арал теңізінің деңгейі [[1961 жыл]]дан бастап төмендеуде. Теңіздің солтүстік-шығысы ([[Солтүстік Арал теңізі|Кіші Арал]]) бөлектенді. Негізі авкаториясының ауданы | + | Мұнда ірі көлдердің қатарына Арал, Балқаш жатады. Арал теңізінің деңгейі [[1961 жыл]]дан бастап төмендеуде. Теңіздің солтүстік-шығысы ([[Солтүстік Арал теңізі|Кіші Арал]]) бөлектенді. Негізі авкаториясының ауданы бірншама кеміген. Теңіз жағалары 100-120 км-ге қайтқан, құрғап қалған теңіз табаны сортаңға айналып, жағаларын құмдар басқан. Аралды қалпына келтіру үшін көптеген іс-шаралар қаралып, жобалар жасалды. Халықаралық қор құрылды. |
Тұрғындарды су басу қаупінен сақтау мақсатында [[Сырдария]] өзені бассейнінің сағасындағы өзен суын реттеу үшін Көксарай құрылысын салу көзделініп, [[2010 жыл]]ы [[18 наурыз]]да іске қосылды. | Тұрғындарды су басу қаупінен сақтау мақсатында [[Сырдария]] өзені бассейнінің сағасындағы өзен суын реттеу үшін Көксарай құрылысын салу көзделініп, [[2010 жыл]]ы [[18 наурыз]]да іске қосылды. | ||
| Жол нөмірі 20: | Жол нөмірі 20: | ||
== Қатынас жолдары == | == Қатынас жолдары == | ||
| − | Теміржол және автомобиль жолдары Оңтүстік Қазақстанды [[ | + | Теміржол және автомобиль жолдары Оңтүстік Қазақстанды [[Орта Азия]] республикаларымен, Батыс Сібірмен және [[Ресей]]дің еуропалық бөлігі аудандарымен байланыстырады. <ref>Бейсенова Ә.С., Қирабаев Ә.С. Қазақстанның географиялық атласы.- Алматы: "Атамұра", 2013.- 104 бет. ISBN 978-601-282-832-0</ref> |
== Дереккөздер == | == Дереккөздер == | ||
{{дереккөздер}} | {{дереккөздер}} | ||
| − | |||
{{Қазақстан Республикасының әкімшілік аумақтары}} | {{Қазақстан Республикасының әкімшілік аумақтары}} | ||
[[Санат:Қазақстан аймақтары]] | [[Санат:Қазақстан аймақтары]] | ||
[[Санат:Қазақстан географиясы]] | [[Санат:Қазақстан географиясы]] | ||
00:09, 2026 ж. шілденің 13 кезіндегі нұсқасы
Үлгі:Қазақстан өңірі Оңтүстік Қазақстан - батыстағы Арал теңізінен шығыстағы Жетісу Алатауына дейінгі және солтүстіктегі Балқаш көлі мен Бетпақдала шөлінен Қазақстанның оңтүстіктегі шекарасына дейінгі үлкен алқапты алып жатқан өңір. Құрамына Алматы, Жамбыл, Оңтүстік Қазақстан, Қызылорда облыстары жатады. Ірі қалалары - Алматы, Шымкент, Тараз, Қызылорда, Талдықорған.
Жер бедері
Аумағының 80%-ы дерлігін шөлді жазықтар және біраз бөлігін Тянь-Шань мен Жетісу Алатауының батыс және солтүстік сілемдері мен тауалды қырқалары алып жатыр. Бұл таулардан Шу, Іле, Қаратал және т.б.кішігірім өзендер басталады. Мол ылғалды, биік таулы аймақ мал үшін шүйгін жайылымдар болып табылатын субальпілік және альпілік шалғандарға бай. Тауалды қырқаларында құнарлы, қалың қабатты лесс шөгінділері тараған. Дәл осы тауалды қырқалары Оңтүстік Қазақстанның экономикалық маңызды ауданы болып табылады:ол жерлерде халықтың көп бөлігі шоғырланған. Бетпақдаланың, Арал маңы Қарақұмының және Қызылқұмының шөлді жерлері сирек қоныстандырылған. Ауданның едәуір бөлігін суармалы егістік, бау-бақша, құнарлы мал жайылымдары алып атыр.
Көлдері
Мұнда ірі көлдердің қатарына Арал, Балқаш жатады. Арал теңізінің деңгейі 1961 жылдан бастап төмендеуде. Теңіздің солтүстік-шығысы (Кіші Арал) бөлектенді. Негізі авкаториясының ауданы бірншама кеміген. Теңіз жағалары 100-120 км-ге қайтқан, құрғап қалған теңіз табаны сортаңға айналып, жағаларын құмдар басқан. Аралды қалпына келтіру үшін көптеген іс-шаралар қаралып, жобалар жасалды. Халықаралық қор құрылды. Тұрғындарды су басу қаупінен сақтау мақсатында Сырдария өзені бассейнінің сағасындағы өзен суын реттеу үшін Көксарай құрылысын салу көзделініп, 2010 жылы 18 наурызда іске қосылды.
2010-2011 жылдары су тасқыны кезіндегі су қоймасындағы шоғырландаралған ағынның көлемі 2,2 млрд текше метрді құрады. Вегетациялық кезеңнің басталуымен су реттегішті эксплуатациялау ережесіне сәйкес Көксарай су қоймасынан Сырдария өзенінің арнасына құю үшін және Кіші Аралды толтыру үшін су жіберу басталды.
Қатынас жолдары
Теміржол және автомобиль жолдары Оңтүстік Қазақстанды Орта Азия республикаларымен, Батыс Сібірмен және Ресейдің еуропалық бөлігі аудандарымен байланыстырады. <ref>Бейсенова Ә.С., Қирабаев Ә.С. Қазақстанның географиялық атласы.- Алматы: "Атамұра", 2013.- 104 бет. ISBN 978-601-282-832-0</ref>
Дереккөздер
Үлгі:Дереккөздер Үлгі:Қазақстан Республикасының әкімшілік аумақтары
