Нұсқалар арасындағы айырмашылық: "Лев Давидович Троцкий"
Қазақ Энциклопедиясы жобасынан алынған мәлімет
ш (1 түзету) |
(«File:Coats_of_arms_of_the_Russian_SFSR_(1918-1920).svg» деген «File:Emblem_of_the_Russian_Soviet_Federative_Socialist_Republic_(1918–1920).svg» дегенмен алмастырылды.) |
||
| Жол нөмірі 1: | Жол нөмірі 1: | ||
| − | [[ | + | {{мемлекеттік қайраткер|Қазақша есімі=Лев Троцкий|Шынайы есімі={{lang-ru|Лев Троцкий}}|Суреті=Лев Давидович Троцкий.jpg|Атауы=''Прожектор'' журналынан алынған Троцкий суреті, 1924|Титулы=[[КСРО Қорғаныс министрлігі|Әскери және Теңіз істерінің Халық Комиссары]]|Ту=Coat of arms of the Soviet Union (1923–1936).svg|Ту2=Flag of the Soviet Union (1924).svg|Басқара бастады=14 наурыз 1918|Басқаруын аяқтады=25 қаңтар 1925|Премьер=[[Владимир Ильич Ленин|Владимир Ленин]]<br>[[Алексей Иванович Рыков|Алексей Рыков]]|Ізашары=[[Николай Ильич Подвойский|Николай Подвойский]]|Ізбасары=[[Михаил Васильевич Фрунзе|Михаил Фрунзе]]|Титулы_2=[[КСРО Сыртқы істер министрлігі|РКФСР Сыртқы істерінің Халық Коммисары]]|Ту_2=Flag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic (1918–1925).svg|Ту2_2=Emblem of the Russian Soviet Federative Socialist Republic (1918–1920).svg|Премьер_2=[[Владимир Ильич Ленин|Владимир Ленин]]|Ізашары_2=''лауазым құрылды'', [[Ресей республикасы]]ның Сыртқы істер министрі ретінде [[Михаил Иванович Терещенко|Михаил Терещенко]]|Басқара бастады_2=9 қараша 1917|Басқаруын аяқтады_2=13 наурыз 1918|Ізбасары_2=[[Георгий Васильевич Чичерин|Георгий Чичерин]]|Титулы_3=[[Бүкілресейлік Құрылтай жиналысы]]ның мүшесі|Ту2_3=Flag of Russia.svg|Ту_3=Russian coa 1917 vrem.png|Басқара бастады_3=25 қараша 1917|Басқаруын аяқтады_3=20 қаңтар 1918|Ізашары_3=''Жиналыс құрылды''|Ізбасары_3=''Жиналыс ыдырады''|Бірігіп басқарушы1_3=Гуковский, Кобяков, Леонтьев, Соколов, Ермаков, Пашин, [[Моисей Соломонович Урицкий|Моисей Урицкий]], Валентинов|Титулы_4=[[Петроград кеңесі]]нің төрағасы|Ту_4=Flag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic (1918–1925).svg|Ту2_4=Flag of Russia.svg|Басқара бастады_4=7 (20) қыркүйек|Басқаруын аяқтады_4=13 (26) желтоқсан 1917|Ізашары_4=[[Николай Семёнович Чхеидзе|Николай Чхеидзе]]|Ізбасары_4=[[Григорий Евсеевич Зиновьев|Григорий Зиновьев]]|Титулы_5=[[КОКП ОК саяси бюросы|ОК Саяси Бюросы]]ның мүшесі|Ту_5=КПСС.svg|Ту2_5=Flag of the Soviet Union (1922–1923).svg|Басқара бастады_5=10 қазан 1917|Басқаруын аяқтады_5=23 қазан 1926|Туған кездегі есімі=Лев Давидович Бронштейн|Қайтыс болған күні=21.8.1940|Қайтыс болған жері=[[Койоакан]], {{қайтысболғанжері|Мехико|Мехикода}}, [[Мексика]]|Туған жері=[[Береславка (Украина)|Яновка]], [[Елисаветгард уезді]], [[Ресей империясы]]|Партиясы= [[Ресей социал-демократиялық жұмысшы партиясы]] (РСРДП) (1898–1917)<br>[[Межрайонцы]] (1917)<br>[[Сурет:КПСС.svg|30px]] [[КОКП]] (1918–1927)|Туған күні=7.11.1879|Жұбайы=1) Александра Соколовская (1899 үйл.–1902 ажыр.)<br>2) Наталья Седова (1903 үйл.)|Балалары=Зинаида Волкова<br>Нина Невельсон<br>Лев Седов<br>Сергей Седов|Қолтаңбасы=Leon Trotsky Signature.svg|Азаматтығы={{ту|Ресей}} [[Ресей империясы|Ресейлік]] (1879–1917)<br>{{ту|КСРО}} [[КСРО|Кеңестік]] (1917–1932)<br>[[Апатрид]] (1932–1937)<br>{{ту|Мексика}} [[Мексика]]лық (1937–1940)}} |
| − | ''' | + | '''Лев Давидович Троцкий''' (шын аты — '''Лейба Давидович Бронштейн'''; [[7 қараша]] [[1879 жыл|1879]], [[Яновка]], [[Харьков губерниясы]] – [[21 тамыз]] [[1840 жыл|1940]], [[Мехико]]) — [[Орыстар|орыс]]-[[Украиндар|украин]] революционері, саясаттанушысы және саясаткері. Идеологиялық тұрғыдан [[Марксизм|марксист]], оның идеологияға жасаған дамуы [[троцкизм]] деп аталады. |
| − | + | ||
| − | + | == Өмірбаяны == | |
| − | * 1898 жылы патша өкіметі оны тұтқынға алып, [[Иркутск]] | + | * 1897 жылы Одессадағы реалды уч-щені бітірген. Училищеде оқып жүргенде “Оңтүстік орыс жұмысшыларының одағы” атты астыртын ұйымға мүше болып, [[марксизм]] ілімін насихаттауға белсене қатысады. |
| + | |||
| + | Троцкий пермоненттік революцияның ұстамды болған. Оның басты жауы- [[Сталин]] болған. Тағы Троцкий [[КСРО]]- да демократизация істеу керек айтты. | ||
| + | |||
| + | Троцкий " Перманенттік революцияны теориясы", " История русской революции" деген кітаптар жазған. | ||
| + | |||
| + | Коммунистер Ресейдің 1 дүниежүзілік соғысқа қатысып әлсіреген тұсында орайшылдықпен билікті тартып алған Қазан төңкерісінің жетекшілерінің бірі. Ленин қайтыс болғанан кейін Сталин жүргізіп отырған саясатқа қарсы шығып, оның саяси бәсекелесіне айналды. | ||
| + | |||
| + | 1924 РК (б)П тарапынан (ұсақ буржуазиялық ауытқушылық) ретінде айыпталып,оны жақтаушылар(троцкийшілер)деп аталады.1927 жылы партия қатарынан шығарылды. 1929 жылы ОГПУ-дің шешімімен КСРО аумағынан аластатылды. Өмірінің ақырына дейін Стамбул маңында, Францияда, Норвогияда, Мехико тұрды . | ||
| + | |||
| + | 1940 жылы НКВД-ның арнайы жіберген агенті Р.Меркадердің қолынан қаза тапты. Ол Троцкийді тауға шығушылардың мұз шабатын балғасымен басынан ұрып өлтірген болатын. Р. Маркадер 20 жыл Мексика түрмесінде жатып шыққан соң 60 жылдарда КСРО-ға келіп, Кеңес одағының батыры атанып, Ленин орденімен марапатталады. | ||
| + | |||
| + | * 1898 жылы патша өкіметі оны тұтқынға алып, [[Иркутск губерниясы]]на жер аударды. | ||
* 1900 жылы айдаудан қашып, Лондонға [[Ленин|В.И. Ленинмен]] және өзге де ресейлік революционер-эмигранттармен тығыз байланыс орнатты. | * 1900 жылы айдаудан қашып, Лондонға [[Ленин|В.И. Ленинмен]] және өзге де ресейлік революционер-эмигранттармен тығыз байланыс орнатты. | ||
* 1903 – 1905 жылы РСДЖП-ның белсенді мүшесі ретінде оның [[большевиктер]] мен [[меньшевиктер]] фракциясына бөлінуіне қарсы шығып, партияны қайта бірігуге шақырды. Ресейде болатын революция дүние жүзі пролетариатын оятып, социологиялық революцияға ұласады деген “перманентті” (үздіксіз) революция теориясын ұсынды. | * 1903 – 1905 жылы РСДЖП-ның белсенді мүшесі ретінде оның [[большевиктер]] мен [[меньшевиктер]] фракциясына бөлінуіне қарсы шығып, партияны қайта бірігуге шақырды. Ресейде болатын революция дүние жүзі пролетариатын оятып, социологиялық революцияға ұласады деген “перманентті” (үздіксіз) революция теориясын ұсынды. | ||
| Жол нөмірі 21: | Жол нөмірі 32: | ||
* 1937 жылы [[Мексика]] президенті [[Карденас]]тың шақыруымен Мехико қаласына барып орналасты. Ол эмиграцияда жүріп, сталиндік әкімшіл-әміршіл жүйені сынауды одан әрі жүргізді. НКВД-ның арнайы жіберген испандық агенті Р.Меркадердің қолынан қаза тапты. | * 1937 жылы [[Мексика]] президенті [[Карденас]]тың шақыруымен Мехико қаласына барып орналасты. Ол эмиграцияда жүріп, сталиндік әкімшіл-әміршіл жүйені сынауды одан әрі жүргізді. НКВД-ның арнайы жіберген испандық агенті Р.Меркадердің қолынан қаза тапты. | ||
| − | 1940 жылы 20 тамызда Мексикада паналап жүрген Троцкийдің қасына қолжазба көрсетуге НКВД жендеті Рамон Меркадер келеді. Троцкий қолжазбаны оқып тұрғанда Рамон оның басынан шыңға шығушылардың мұз шабатын балтасымен бірақ ұрады. Ауыр жараланған Троцкий келесі күні жан тапсырады. Рамон Мексика түрмесінде 20 жыл жатып, босаған соң КСРО ға келеді. НКВД басшысы оған тіке жолығып, оған КСРО-ның батыры атағы беріліп, Ленин орденімен марапатталады.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]] | + | 1940 жылы 20 тамызда Мексикада паналап жүрген Троцкийдің қасына қолжазба көрсетуге НКВД жендеті Рамон Меркадер келеді. Троцкий қолжазбаны оқып тұрғанда Рамон оның басынан шыңға шығушылардың мұз шабатын балтасымен бірақ ұрады. Ауыр жараланған Троцкий келесі күні жан тапсырады. Рамон Мексика түрмесінде 20 жыл жатып, босаған соң КСРО ға келеді. НКВД басшысы оған тіке жолығып, оған КСРО-ның батыры атағы беріліп, Ленин орденімен марапатталады.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том</ref> |
| + | |||
| + | == Алматыға жер аударылуы және КСРО-дан жер аударылуы, шетелдегі өмірі == | ||
| + | 1928 жылы 18 қаңтарда Троцкий Ярославль вокзалына күштеп жеткізіліп [[Алматы]]ға жіберілді. Оның онсыз да аз ғана жақтастары да КСРО-ның шалғай аймақтарына жер аударылды. Қуғында ол естеліктерімен жұмыс істей бастады. Сондай-ақ, енді көп уақыт басқа жер аударылғандармен хат алмасуға, елдің саяси өміріндегі өзекті оқиғаларды, биліктің іс-әрекеттерін зерделеу, талдау, «большевик-лениншілер» бағытын әзірлеуге арналды. 1928 жылы 26 қарашада Бүкілодақтық коммунистік (большевиктер) Орталық Комитетінің Саяси бюросы Сталиннің ұсынысы бойынша «Троцкийдің контрреволюциялық қызметі туралы» мәселені талқылады; шешім «арнайы қалтаға» жіберілді | ||
| + | |||
| + | Троцкий саяси қызметті толығымен тоқтатуды талап еткен Сталиннің ауызша берген ультиматумын жазбаша түрде қабылдамаған соң, 1929 жылы 7 қаңтарда Саяси Бюро бұл мәселе бойынша: «Кеңес үкіметіне қарсы әрекеттер үшін шетелге жіберу» деген шешім қабылдады. 1929 жылы 18 қаңтарда ОГПУ алқасының арнайы отырысында Троцкийді КСРО-дан шығару туралы шешім қабылданды. Оған жеке мұрағатындағы материалдарды өзімен бірге алуға рұқсат етілді. | ||
== Сілтеме == | == Сілтеме == | ||
| Жол нөмірі 28: | Жол нөмірі 44: | ||
[[Санат:Тұлғалар]] | [[Санат:Тұлғалар]] | ||
[[Санат:Совет одағы]] | [[Санат:Совет одағы]] | ||
| + | [[Санат:1879 жылы туғандар]] | ||
10:13, 2026 ж. ақпанның 18 кезіндегі түзету
Үлгі:Мемлекеттік қайраткер Лев Давидович Троцкий (шын аты — Лейба Давидович Бронштейн; 7 қараша 1879, Яновка, Харьков губерниясы – 21 тамыз 1940, Мехико) — орыс-украин революционері, саясаттанушысы және саясаткері. Идеологиялық тұрғыдан марксист, оның идеологияға жасаған дамуы троцкизм деп аталады.
Өмірбаяны
- 1897 жылы Одессадағы реалды уч-щені бітірген. Училищеде оқып жүргенде “Оңтүстік орыс жұмысшыларының одағы” атты астыртын ұйымға мүше болып, марксизм ілімін насихаттауға белсене қатысады.
Троцкий пермоненттік революцияның ұстамды болған. Оның басты жауы- Сталин болған. Тағы Троцкий КСРО- да демократизация істеу керек айтты.
Троцкий " Перманенттік революцияны теориясы", " История русской революции" деген кітаптар жазған.
Коммунистер Ресейдің 1 дүниежүзілік соғысқа қатысып әлсіреген тұсында орайшылдықпен билікті тартып алған Қазан төңкерісінің жетекшілерінің бірі. Ленин қайтыс болғанан кейін Сталин жүргізіп отырған саясатқа қарсы шығып, оның саяси бәсекелесіне айналды.
1924 РК (б)П тарапынан (ұсақ буржуазиялық ауытқушылық) ретінде айыпталып,оны жақтаушылар(троцкийшілер)деп аталады.1927 жылы партия қатарынан шығарылды. 1929 жылы ОГПУ-дің шешімімен КСРО аумағынан аластатылды. Өмірінің ақырына дейін Стамбул маңында, Францияда, Норвогияда, Мехико тұрды .
1940 жылы НКВД-ның арнайы жіберген агенті Р.Меркадердің қолынан қаза тапты. Ол Троцкийді тауға шығушылардың мұз шабатын балғасымен басынан ұрып өлтірген болатын. Р. Маркадер 20 жыл Мексика түрмесінде жатып шыққан соң 60 жылдарда КСРО-ға келіп, Кеңес одағының батыры атанып, Ленин орденімен марапатталады.
- 1898 жылы патша өкіметі оны тұтқынға алып, Иркутск губерниясына жер аударды.
- 1900 жылы айдаудан қашып, Лондонға В.И. Ленинмен және өзге де ресейлік революционер-эмигранттармен тығыз байланыс орнатты.
- 1903 – 1905 жылы РСДЖП-ның белсенді мүшесі ретінде оның большевиктер мен меньшевиктер фракциясына бөлінуіне қарсы шығып, партияны қайта бірігуге шақырды. Ресейде болатын революция дүние жүзі пролетариатын оятып, социологиялық революцияға ұласады деген “перманентті” (үздіксіз) революция теориясын ұсынды.
- 1905 – 1907 жылы Ресейге оралып, Петербург жұмысшы депутаттары кеңесіне жетекшілік етті, оның органы “Известия” газетінің редакторы қызметін атқарды.
1908 – 1912 жылы Венада шығып тұрған “Правда” газетінің редакторы болды.
- 1912 жылы меньшевиктермен бірлесуді жақтауына байланысты Ленин тарапынан айыпталып, большевиктер партиясы қатарынан шығарылды.
- 1914 жылы меньшевик П.В. Мартовпен бірлесіп, Парижде “Наше слово” газетін шығарды. Бұл газет 1-дүниежүзілік соғыстың басталуына байланысты француз өкіметі тарапынан немістердің мүддесін жақтаушы ретінде айыпталып, Троцкий Франциядан қуылды.
- 1916 жылы Троцкий АҚШ-қа барып, онда “Новый мир” атты газеттің редакциясында қызмет етті.
- 1917 жылы мамырда Ресейге оралып, Петербор жұмысшы және солдат депутаттары кеңесіне төрағалық етті. Большевиктер партиясы қатарына қайта қабылданып, оның Орталық Коммитетіне мүше болып сайланды.
- Қазан төңкерісі жетекшілерінің бірі болды. Қазан төңкерісінен кейін 1917 – 1918 жылы РКФСР Сыртқы істер халық комиссары болды.
- 1918 – 1925 жылы Әскери істер халық комиссары, Революциялық әскери кеңестің төрағасы болды. Қызыл Армияның негізін қалап, Азамат соғысы жылдарында оның майдандағы қимылдарына жетекшілік етті. Қызыл террордың жүргізілуін қолдап, кеңестік билікке наразылық танытушыларды аяусыз жазалауды ұйымдастырды. Ленин қайтыс болғаннан кейін И.В. Сталин жүргізіп отырған саясатқа қарсы шығып, оның саяси бәсекелесіне айналды.
- Троцкийдің саяси ұстанымдары 1924 жылы РК(б)П тарапынан “ұсақ буржуазиялық ауытқушылық” ретінде айыпталып, оны жақтаушылар “троцкишілдер” деп бағалады.
- 1927 жылы Троцкий партия қатарынан шығарылып, Алматыға жер аударылды. Мұнда ресми билікке оппозицияда болған қазақ қайраткерлерімен байланыс орнатты.
- 1929 жылы ОГПУ-дің шешімімен КСРО аумағынан аластатылды.
- Ол 1933 жылға дейін Стамбұл маңындағы аралда, 1933 – 35 жылы Францияда, 1935 – 37 жылы Норвегияда тұрды.
- 1937 жылы Мексика президенті Карденастың шақыруымен Мехико қаласына барып орналасты. Ол эмиграцияда жүріп, сталиндік әкімшіл-әміршіл жүйені сынауды одан әрі жүргізді. НКВД-ның арнайы жіберген испандық агенті Р.Меркадердің қолынан қаза тапты.
1940 жылы 20 тамызда Мексикада паналап жүрген Троцкийдің қасына қолжазба көрсетуге НКВД жендеті Рамон Меркадер келеді. Троцкий қолжазбаны оқып тұрғанда Рамон оның басынан шыңға шығушылардың мұз шабатын балтасымен бірақ ұрады. Ауыр жараланған Троцкий келесі күні жан тапсырады. Рамон Мексика түрмесінде 20 жыл жатып, босаған соң КСРО ға келеді. НКВД басшысы оған тіке жолығып, оған КСРО-ның батыры атағы беріліп, Ленин орденімен марапатталады.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VIII том</ref>
Алматыға жер аударылуы және КСРО-дан жер аударылуы, шетелдегі өмірі
1928 жылы 18 қаңтарда Троцкий Ярославль вокзалына күштеп жеткізіліп Алматыға жіберілді. Оның онсыз да аз ғана жақтастары да КСРО-ның шалғай аймақтарына жер аударылды. Қуғында ол естеліктерімен жұмыс істей бастады. Сондай-ақ, енді көп уақыт басқа жер аударылғандармен хат алмасуға, елдің саяси өміріндегі өзекті оқиғаларды, биліктің іс-әрекеттерін зерделеу, талдау, «большевик-лениншілер» бағытын әзірлеуге арналды. 1928 жылы 26 қарашада Бүкілодақтық коммунистік (большевиктер) Орталық Комитетінің Саяси бюросы Сталиннің ұсынысы бойынша «Троцкийдің контрреволюциялық қызметі туралы» мәселені талқылады; шешім «арнайы қалтаға» жіберілді
Троцкий саяси қызметті толығымен тоқтатуды талап еткен Сталиннің ауызша берген ультиматумын жазбаша түрде қабылдамаған соң, 1929 жылы 7 қаңтарда Саяси Бюро бұл мәселе бойынша: «Кеңес үкіметіне қарсы әрекеттер үшін шетелге жіберу» деген шешім қабылдады. 1929 жылы 18 қаңтарда ОГПУ алқасының арнайы отырысында Троцкийді КСРО-дан шығару туралы шешім қабылданды. Оған жеке мұрағатындағы материалдарды өзімен бірге алуға рұқсат етілді.
Сілтеме
<references />
.svg&action=edit&redlink=1){kind=link}
.svg&action=edit&redlink=1){kind=link}