Нұсқалар арасындағы айырмашылық: "Мәлік Ғабдуллин"
ш (1 түзету) |
ш (~2025-34195-89 (т) өңдемелерінен Bekzhan Bektenbai соңғы нұсқасына қайтарды) |
||
| Жол нөмірі 2: | Жол нөмірі 2: | ||
|Есімі = Мәлік Ғабдуллин | |Есімі = Мәлік Ғабдуллин | ||
|Шынайы есімі = | |Шынайы есімі = | ||
| − | |Сурет = | + | |Сурет = М. Ғабдуллин.jpg |
|Сурет ені = 200px | |Сурет ені = 200px | ||
|Сурет атауы = | |Сурет атауы = | ||
|Туған кездегі есімі = | |Туған кездегі есімі = | ||
|Туған күні = 15.11.1915 | |Туған күні = 15.11.1915 | ||
| − | |Туған жері = [[Ақмола облысы]] Зеренді ауданы [[Қойсалған]] ауылы | + | |Туған жері = [[Ақмола облысы]] {{туғанжері|Зеренді ауданы|Зеренді ауданында}} [[Қойсалған]] ауылы |
|Мансабы = жазушысы, [[әдебиет]] зерттеуші, қоғам қайраткері, филология ғылымдарының докторы (1959), [[профессор]] (1959), КСРО Педагогика ғылым академиясының академигі (1959), [[Кеңес Одағының Батыры]] (1943). Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген ғылым қайраткері (1961). | |Мансабы = жазушысы, [[әдебиет]] зерттеуші, қоғам қайраткері, филология ғылымдарының докторы (1959), [[профессор]] (1959), КСРО Педагогика ғылым академиясының академигі (1959), [[Кеңес Одағының Батыры]] (1943). Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген ғылым қайраткері (1961). | ||
|Азаматтығы = | |Азаматтығы = | ||
|Ұлты = | |Ұлты = | ||
|Қайтыс болған күні = 02.01.1973 | |Қайтыс болған күні = 02.01.1973 | ||
| − | |Қайтыс болған жері = | + | |Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}} |
|Әкесі = | |Әкесі = | ||
|Анасы = | |Анасы = | ||
| Жол нөмірі 22: | Жол нөмірі 22: | ||
|Commons = | |Commons = | ||
}} | }} | ||
| − | '''Мәлік Ғабдуллин''' (15 | + | '''Мәлік Ғабдуллин''' ({{туғанкүні|15|11|1915}}, [[Көкшетау облысы]], [[Зеренді ауданы]] —{{қайтысболғанкүні|2|01|1973}}, [[Алматы]]) — қазақ жазушысы, [[әдебиет]] зерттеуші, қоғам қайраткері, филология ғылымдарының докторы (1959), [[профессор]] (1959), КСРО Педагогика ғылым академиясының академигі (1959), [[Кеңес Одағының Батыры]] (1943)<ref>[http://sun.tsu.ru/mminfo/2020/000462771/1943/1943_006.pdf Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза начальствующему и рядовому составу Красной Армии» от 30 января 1942 года] // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1943. — 7 февраля (№ 6 (212)). — С. 1</ref>. Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген ғылым қайраткері (1961). |
| + | [[Арғын]] тайпасының [[Қарауыл руы]]нан шыққан.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://e-history.kz/kz/news/show/1127/|title=Қарауыл Қанай би туралы деректер|website=e-history.kz|access-date=2021-05-27}}</ref> | ||
Кедей шаруа отбасында туған. М.Ғабдуллин 1935 жылы Қазақтың Абай атындағы мемлекеттік педагогикалық институтын бітірген. 1936 ж. әскер қатарына барып, әскери борышын өтеп қайтқаннан кейін осы институттың аспирантурасында оқыды. | Кедей шаруа отбасында туған. М.Ғабдуллин 1935 жылы Қазақтың Абай атындағы мемлекеттік педагогикалық институтын бітірген. 1936 ж. әскер қатарына барып, әскери борышын өтеп қайтқаннан кейін осы институттың аспирантурасында оқыды. | ||
| − | |||
| − | |||
==Қызмет бастамасы== | ==Қызмет бастамасы== | ||
| − | М.Ғабдуллиннің ғылыми-творчестволық жұмысы 1938 жылы [[КСРО]] ғылым академиясының Қазақстандағы филиалында кіші ғылыми қызметкерліктен басталды. 1941- 1946 жылдары Кеңес әскерінің генерал [[Панфилов Иван Васильевич|И.Панфилов]] бастаған даңқты 8-гвардия дивизиясы сапында болып, [[Ұлы Отан соғысы]]на қатысты. Ғабдуллиннің Ұлы Отан соғысындағы ерлік даңқы бүкіл одаққа әйгілі. Оның бұл ерлігі алғаш рет белгілі жазушы Б. Полевойдың "Правдада" жарияланған "Эпостың тууы" атты очеркінде баяндалды. Көптеген қазақ ақындары Ғабдуллинге арнап, өлең-жырлар шығарды. Соғыс аяқталып, армиядан қайтқаннан кейін Ғабдуллин республиканың ғылыми-педагогикалық мекемелерінде қызмет атқарды. Қазақ КСР ғылым академиясының Тіл және әдебиет институтының директоры (1946-51), Қазақтың Абай атындағы мемлекеттік педагогикалық институтының ректоры (1951-63) болды. 1963-1973 жылдары Қазақ КСР ғылым академиясының М.О.Әуезов атындағы [[Әдебиет және өнер институты]] [[фольклор]] бөлімінің меңгерушісі болды. | + | М. Ғабдуллиннің ғылыми-творчестволық жұмысы 1938 жылы [[КСРО]] ғылым академиясының Қазақстандағы филиалында кіші ғылыми қызметкерліктен басталды. 1941- 1946 жылдары Кеңес әскерінің генерал [[Панфилов Иван Васильевич|И.Панфилов]] бастаған даңқты 8-гвардия дивизиясы сапында болып, [[Ұлы Отан соғысы]]на қатысты. Ғабдуллиннің Ұлы Отан соғысындағы ерлік даңқы бүкіл одаққа әйгілі. Оның бұл ерлігі алғаш рет белгілі жазушы Б. Полевойдың "Правдада" жарияланған "Эпостың тууы" атты очеркінде баяндалды. Көптеген қазақ ақындары Ғабдуллинге арнап, өлең-жырлар шығарды. Соғыс аяқталып, армиядан қайтқаннан кейін Ғабдуллин республиканың ғылыми-педагогикалық мекемелерінде қызмет атқарды. Қазақ КСР ғылым академиясының Тіл және әдебиет институтының директоры (1946-51), Қазақтың Абай атындағы мемлекеттік педагогикалық институтының ректоры (1951-63) болды. 1963-1973 жылдары Қазақ КСР ғылым академиясының М.О.Әуезов атындағы [[Әдебиет және өнер институты]] [[фольклор]] бөлімінің меңгерушісі болды. |
| + | [[Сурет:Malik_Ghabdullin.jpg|нобай|оңға|Мәлік Ғабдолла қабірі басындағы құлпытас. Алматыдағы Кеңсай зираты.]] | ||
==Әдебиетке қосқан үлесі== | ==Әдебиетке қосқан үлесі== | ||
М.Ғабдуллин ғылыми-зерттеу саласында көп еңбек етті. "Қазақ халқының ауыз әдебиеті" (1958, 1964) атты күрделі монографиялық еңбегінде Ғабдуллин [[ауыз әдебиеті]]н зерттеудің ғылыми-методологиялық негіздерін айқындап, қазақ ауыз әдебиетіндегі [[батырлар жыры]], лиро-эпостық дастандар, [[айтыс]] өлеңдері, [[мақал-мәтелдер]], [[жұмбақ]]тар, [[ертегі]]лер туралы жан-жақты терең ғылыми талдаулар жасады, олардың ғылымдық, тәлім-тәрбиелік мәнін ашып көрсетті. | М.Ғабдуллин ғылыми-зерттеу саласында көп еңбек етті. "Қазақ халқының ауыз әдебиеті" (1958, 1964) атты күрделі монографиялық еңбегінде Ғабдуллин [[ауыз әдебиеті]]н зерттеудің ғылыми-методологиялық негіздерін айқындап, қазақ ауыз әдебиетіндегі [[батырлар жыры]], лиро-эпостық дастандар, [[айтыс]] өлеңдері, [[мақал-мәтелдер]], [[жұмбақ]]тар, [[ертегі]]лер туралы жан-жақты терең ғылыми талдаулар жасады, олардың ғылымдық, тәлім-тәрбиелік мәнін ашып көрсетті. | ||
Бұл еңбек жоғары оқу орындарына арналған оқулық ретінде бірнеше рет қайта басылып шықты. Ол 8-сыныпқа арналған "Қазақ әдебиеті" оқулығын (1952-1957) жазды. | Бұл еңбек жоғары оқу орындарына арналған оқулық ретінде бірнеше рет қайта басылып шықты. Ол 8-сыныпқа арналған "Қазақ әдебиеті" оқулығын (1952-1957) жазды. | ||
| + | |||
М.Ғабдуллиннің көркем шығармадағы тырнақ алды туындылары дивизиялық, майдандық газеттерде жарық көрді. Шығармалары жеке жинақ болып, соғыстан кейін жарияланды. "Менің майдандас достарым" (1947), "Алтын жұлдыз" (1948), "Майдан очерктері" (1949), "Сұрапыл жылдар" (1971) атты кітаптарына енген әңгіме, очерктерінде М.Ғабдуллин майдан өмірін суреттеп, жауынгер тұлғасын, кеңес өкіметінің адамдарының Ұлы Отан соғысы кезіндегі қаһармандық бейнесін суреттеді. | М.Ғабдуллиннің көркем шығармадағы тырнақ алды туындылары дивизиялық, майдандық газеттерде жарық көрді. Шығармалары жеке жинақ болып, соғыстан кейін жарияланды. "Менің майдандас достарым" (1947), "Алтын жұлдыз" (1948), "Майдан очерктері" (1949), "Сұрапыл жылдар" (1971) атты кітаптарына енген әңгіме, очерктерінде М.Ғабдуллин майдан өмірін суреттеп, жауынгер тұлғасын, кеңес өкіметінің адамдарының Ұлы Отан соғысы кезіндегі қаһармандық бейнесін суреттеді. | ||
Педагог-жазушы ретінде ол жас ұрпақтың тәрбиесіне де ерекше көңіл бөлді. "Ата-аналарға тәрбие туралы кеңес" (1966) деген кітабында М.Ғабдуллин бесік жырынан бастап, батырлар жырына дейінгі халық поэзиясының тәрбиелік мәнін ашып, оны іс жүзінде пайдаланудың тәсілдерін көрсетеді. Сонымен бірге балаларды [[патриотизм]]ге, шыншылдыққа тәрбиелеу, олардың болашаққа сенімін арттыру, жас баланы дұрыс сөйлеуге үйрету жөнінде ата-аналарға педагогтық кеңес береді. | Педагог-жазушы ретінде ол жас ұрпақтың тәрбиесіне де ерекше көңіл бөлді. "Ата-аналарға тәрбие туралы кеңес" (1966) деген кітабында М.Ғабдуллин бесік жырынан бастап, батырлар жырына дейінгі халық поэзиясының тәрбиелік мәнін ашып, оны іс жүзінде пайдаланудың тәсілдерін көрсетеді. Сонымен бірге балаларды [[патриотизм]]ге, шыншылдыққа тәрбиелеу, олардың болашаққа сенімін арттыру, жас баланы дұрыс сөйлеуге үйрету жөнінде ата-аналарға педагогтық кеңес береді. | ||
| Жол нөмірі 39: | Жол нөмірі 40: | ||
==Қызметтері== | ==Қызметтері== | ||
М.Ғабдуллин ӀӀ-ӀV сайланған КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаты. КСРО Жоғарғы Кеңесінің парламенттік тобының құрамында [[Финляндия]]да (1953), [[Бельгия]]да (1957), [[Югославия Одақтық Республикасы|Югославияда]] (1957) болды. Ғабдуллин еңбекшілер депутаттарының Алматы облыстық, қалалық Кеңестерінің депутаттығына, Қазақстан КП Алматы облыстық, қалалық, Фрунзе аудандық комитеттерінің мүшелігіне бірнеше рет сайланды. Ленин ордені, [[Қызыл Ту]], Еңбек Қызыл Ту, Қызыл Жұлдыз, [[Ұлы Отан соғысы]] ордендерімен марапатталған. "Қазақ халқының батырлар жыры" кітабы авторларының бірі.<ref>Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”, 2009 ISBN 978-601-01-0268-2</ref> | М.Ғабдуллин ӀӀ-ӀV сайланған КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаты. КСРО Жоғарғы Кеңесінің парламенттік тобының құрамында [[Финляндия]]да (1953), [[Бельгия]]да (1957), [[Югославия Одақтық Республикасы|Югославияда]] (1957) болды. Ғабдуллин еңбекшілер депутаттарының Алматы облыстық, қалалық Кеңестерінің депутаттығына, Қазақстан КП Алматы облыстық, қалалық, Фрунзе аудандық комитеттерінің мүшелігіне бірнеше рет сайланды. Ленин ордені, [[Қызыл Ту]], Еңбек Қызыл Ту, Қызыл Жұлдыз, [[Ұлы Отан соғысы]] ордендерімен марапатталған. "Қазақ халқының батырлар жыры" кітабы авторларының бірі.<ref>Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”, 2009 ISBN 978-601-01-0268-2</ref> | ||
| + | |||
==Шығармалары: == | ==Шығармалары: == | ||
* Менің майдандас достарым, А., 1947;<ref>“ Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref> | * Менің майдандас достарым, А., 1947;<ref>“ Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref> | ||
| Жол нөмірі 51: | Жол нөмірі 53: | ||
* Менің майдандас достарым, А., 1985. | * Менің майдандас достарым, А., 1985. | ||
| − | ==Дереккөздер== | + | == Дереккөздер == |
| − | + | {{дереккөздер}} | |
{{Stub: Қазақ әдебиеті}} | {{Stub: Қазақ әдебиеті}} | ||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
[[Санат:Қазақстан жазушылары]] | [[Санат:Қазақстан жазушылары]] | ||
[[Санат:Қазақстан әдебиеттанушылары]] | [[Санат:Қазақстан әдебиеттанушылары]] | ||
| Жол нөмірі 75: | Жол нөмірі 71: | ||
[[Санат:Қызыл Ту орденінің иегерлері]] | [[Санат:Қызыл Ту орденінің иегерлері]] | ||
[[Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері]] | [[Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері]] | ||
| − | [[Санат:Қызыл | + | [[Санат:Қызыл Жұлдыз орденінің иегерлері]] |
08:47, 2025 ж. қарашаның 17 кезіндегі түзету
Үлгі:Тұлға Мәлік Ғабдуллин (Үлгі:Туғанкүні, Көкшетау облысы, Зеренді ауданы —Үлгі:Қайтысболғанкүні, Алматы) — қазақ жазушысы, әдебиет зерттеуші, қоғам қайраткері, филология ғылымдарының докторы (1959), профессор (1959), КСРО Педагогика ғылым академиясының академигі (1959), Кеңес Одағының Батыры (1943)<ref>Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза начальствующему и рядовому составу Красной Армии» от 30 января 1942 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1943. — 7 февраля (№ 6 (212)). — С. 1</ref>. Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген ғылым қайраткері (1961).
Арғын тайпасының Қарауыл руынан шыққан.<ref>Үлгі:Cite web</ref> Кедей шаруа отбасында туған. М.Ғабдуллин 1935 жылы Қазақтың Абай атындағы мемлекеттік педагогикалық институтын бітірген. 1936 ж. әскер қатарына барып, әскери борышын өтеп қайтқаннан кейін осы институттың аспирантурасында оқыды.
Қызмет бастамасы
М. Ғабдуллиннің ғылыми-творчестволық жұмысы 1938 жылы КСРО ғылым академиясының Қазақстандағы филиалында кіші ғылыми қызметкерліктен басталды. 1941- 1946 жылдары Кеңес әскерінің генерал И.Панфилов бастаған даңқты 8-гвардия дивизиясы сапында болып, Ұлы Отан соғысына қатысты. Ғабдуллиннің Ұлы Отан соғысындағы ерлік даңқы бүкіл одаққа әйгілі. Оның бұл ерлігі алғаш рет белгілі жазушы Б. Полевойдың "Правдада" жарияланған "Эпостың тууы" атты очеркінде баяндалды. Көптеген қазақ ақындары Ғабдуллинге арнап, өлең-жырлар шығарды. Соғыс аяқталып, армиядан қайтқаннан кейін Ғабдуллин республиканың ғылыми-педагогикалық мекемелерінде қызмет атқарды. Қазақ КСР ғылым академиясының Тіл және әдебиет институтының директоры (1946-51), Қазақтың Абай атындағы мемлекеттік педагогикалық институтының ректоры (1951-63) болды. 1963-1973 жылдары Қазақ КСР ғылым академиясының М.О.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институты фольклор бөлімінің меңгерушісі болды.
Әдебиетке қосқан үлесі
М.Ғабдуллин ғылыми-зерттеу саласында көп еңбек етті. "Қазақ халқының ауыз әдебиеті" (1958, 1964) атты күрделі монографиялық еңбегінде Ғабдуллин ауыз әдебиетін зерттеудің ғылыми-методологиялық негіздерін айқындап, қазақ ауыз әдебиетіндегі батырлар жыры, лиро-эпостық дастандар, айтыс өлеңдері, мақал-мәтелдер, жұмбақтар, ертегілер туралы жан-жақты терең ғылыми талдаулар жасады, олардың ғылымдық, тәлім-тәрбиелік мәнін ашып көрсетті. Бұл еңбек жоғары оқу орындарына арналған оқулық ретінде бірнеше рет қайта басылып шықты. Ол 8-сыныпқа арналған "Қазақ әдебиеті" оқулығын (1952-1957) жазды.
М.Ғабдуллиннің көркем шығармадағы тырнақ алды туындылары дивизиялық, майдандық газеттерде жарық көрді. Шығармалары жеке жинақ болып, соғыстан кейін жарияланды. "Менің майдандас достарым" (1947), "Алтын жұлдыз" (1948), "Майдан очерктері" (1949), "Сұрапыл жылдар" (1971) атты кітаптарына енген әңгіме, очерктерінде М.Ғабдуллин майдан өмірін суреттеп, жауынгер тұлғасын, кеңес өкіметінің адамдарының Ұлы Отан соғысы кезіндегі қаһармандық бейнесін суреттеді. Педагог-жазушы ретінде ол жас ұрпақтың тәрбиесіне де ерекше көңіл бөлді. "Ата-аналарға тәрбие туралы кеңес" (1966) деген кітабында М.Ғабдуллин бесік жырынан бастап, батырлар жырына дейінгі халық поэзиясының тәрбиелік мәнін ашып, оны іс жүзінде пайдаланудың тәсілдерін көрсетеді. Сонымен бірге балаларды патриотизмге, шыншылдыққа тәрбиелеу, олардың болашаққа сенімін арттыру, жас баланы дұрыс сөйлеуге үйрету жөнінде ата-аналарға педагогтық кеңес береді.
Қызметтері
М.Ғабдуллин ӀӀ-ӀV сайланған КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаты. КСРО Жоғарғы Кеңесінің парламенттік тобының құрамында Финляндияда (1953), Бельгияда (1957), Югославияда (1957) болды. Ғабдуллин еңбекшілер депутаттарының Алматы облыстық, қалалық Кеңестерінің депутаттығына, Қазақстан КП Алматы облыстық, қалалық, Фрунзе аудандық комитеттерінің мүшелігіне бірнеше рет сайланды. Ленин ордені, Қызыл Ту, Еңбек Қызыл Ту, Қызыл Жұлдыз, Ұлы Отан соғысы ордендерімен марапатталған. "Қазақ халқының батырлар жыры" кітабы авторларының бірі.<ref>Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”, 2009 ISBN 978-601-01-0268-2</ref>
Шығармалары:
- Менің майдандас достарым, А., 1947;<ref>“ Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref>
- Алтын жұлдыз, А., 1948; Майдан очерктері, А., 1949;
- Проблема народности қазахского героического эпоса, А., 1953.
- Қазақ халқының ауыз әдебиеті, А., 1958;
- Майдан очерктері, А., 1959;
- Ел намысы - ер намысы, А., 1966;
- Ата-аналарға тәрбие туралы кеңес, А., 1966;
- Сұрапыл жылдар. А., 1972;
- Қазақ эпосы, А., 1971;
- Менің майдандас достарым, А., 1985.
Дереккөздер
- Ақаулы файлдық сілтемелері бар беттер
- Қазақстан жазушылары
- Қазақстан әдебиеттанушылары
- Қазақстан қоғам қайраткерлері
- Қазақстан филологтары
- Қазақстан ғалымдары
- Филология ғылымдарының докторлары
- Профессорлар
- Қазақстанның еңбек сіңірген ғылым қайраткерлері
- Ұлы Отан соғысының қатысушылары
- Кеңес Одағының батырлары
- КСРО Жоғарғы Кеңесінің депутаттары
- Ленин орденінің иегерлері
- Қызыл Ту орденінің иегерлері
- Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері
- Қызыл Жұлдыз орденінің иегерлері
