Нұсқалар арасындағы айырмашылық: "Мәннан Тұрғанбаев"

Қазақ Энциклопедиясы жобасынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
ш (1 түзету)
Жол нөмірі 1: Жол нөмірі 1:
−
{{Infobox Biography
+
{{Тұлға
−
|subject_name  = Мәннан Тұрғанбаев  
+
|Есімі                = Мәннан Тұрғанбайұлы Тұрғанбаев
−
| date_of_birth = 1886
+
|Шынайы есімі          =
−
| place_of_birth = Сарыапан
+
  |Сурет                =
−
| date_of_death = | occupation  =  
+
|Сурет ені            =
−
| nationality = [[Қазақтар|қазақ]]
+
|Сурет атауы          =
 +
  |Туған кездегі есімі =  
 +
|Туған күні          = 1886
 +
|Туған жері          = Сарыапан ауылы, [[Абыралы болысы]], [[Қарқаралы округі]], [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]]
 +
  |Мансабы              = мұғалім
 +
|Азаматтығы            = [[Сурет:Flag of Russia.svg|25px]] [[Ресей империясы]]→ <br /> [[Сурет:Flag of the Soviet Union (1936 – 1955).svg|25px]] [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] <br /> {{байрақ|Қазақ КСР}}
 +
|Ұлты                  = [[Қазақтар|қазақ]]
 +
|Қайтыс болған күні    = 20.8.1937
 +
|Қайтыс болған жері    =
 +
|Әкесі                =
 +
|Анасы                =
 +
|Жұбайы                =
 +
|Балалары              =
 +
|Марапаттары          =
 +
|Сайты                = 
 +
|Басқалары            =
 +
|Commons              =
 
}}
 
}}
−
'''Мәннан Тұрғанбайұлы Тұрғанбаев''' 1886 жылы [[Семей губерниясы]] Қарқаралы уезі Абыралы болысының «Сарыапан» ауылында туған. Алғашқыда Мәннан оқу іздеп, [[Семей]] қаласына барып, Кәмәлиден хазіреттен арабша дін оқуын оқиды. Алты жылдай Семейдегі медреседе оқиды. 1906-1910 жылдар аралығында туған ауылында ұстаздық қызмет атқарады. 1910 жылы [[Уфа]]дағы «Ғалия» медресесіне түсіп, оны 1915 жылы бітіріп шығады. Ел ішіндегі 1916 жылғы жарлыққа қарсы дүрбелең мен күйзеліс күйлер Мәннанға өз ықпалын тигізбей қоймайды. Осы кездерде ол Орынборда [[Ахмет Байтұрсынұлы]]ның жетекшілігімен шыға бастаған «Қазақ» газетіне шақырылады.
+
'''Мәннан Тұрғанбайұлы Тұрғанбаев''' (1886, Сарыапан ауылы, [[Абыралы болысы]], [[Қарқаралы округі]], [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]] - [[20 тамыз]] [[1937 жыл|1937]]) [[Арғын]] тайпасының [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек]] руының [[Қамбар болысы|Қамбар]] бұтағынан шыққан.<ref>http://adebiportal.kz/upload/iblock/444/4441c0b93a6e7e908b363b7e87f7a6e6.pdf</ref>
 +
Алғашқыда Мәннан оқу іздеп, [[Семей]] қаласына барып, Кәмәлиден хазіреттен арабша дін оқуын оқиды. Алты жылдай Семейдегі медреседе оқиды. 1906-1910 жылдар аралығында туған ауылында ұстаздық қызмет атқарады. 1910 жылы [[Үфі]]дегі [[Ғалия медресесі|Ғалия]] медресесіне түсіп, оны 1915 жылы бітіріп шығады. Ел ішіндегі 1916 жылғы жарлыққа қарсы дүрбелең мен күйзеліс күйлер Мәннанға өз ықпалын тигізбей қоймайды. Осы кездерде ол Орынборда [[Ахмет Байтұрсынұлы]]ның жетекшілігімен шыға бастаған «[[Қазақ газеті|Қазақ]]» газетіне шақырылады.
  
−
Алаштың біртуар тұлғасы [[Әлихан Бөкейханның]] бастауымен Түркияға сапарлап, Каирдегі мұсылман рухани академиясы мен Стамбулда қысқа мерзімді курстардан өтеді. 1917 жылы Орынбордан Семейге келіп, «Сарыарқа» газеті редакторының орынбасары ретінде Санкт-Петербургтегі екі жарым айлық курстан өтеді. 1917 жылғы сәуір айында өткен Семей облыстық қазақ сиезінде комитет мүшесі болып сайланады. «Айқап», «Абай» т.б. басылымдарда өзекті ой қозғаған мақалалары жарық көрді. «Абай» журналының 1918 жылғы 2 санында «Ұлтшылдық» мақаласы жарияланады. 1918 жылы Алашорданың атты әскер полкіне қабылданады.
+
Алаштың біртуар тұлғасы [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейхан|Әлихан Бөкейхановтың]] бастауымен [[Түркия]]ға сапарлап, [[Каир]]дегі мұсылман рухани академиясы мен [[Стамбұл]]да қысқа мерзімді курстардан өтеді. 1917 жылы Орынбордан Семейге келіп, «Сарыарқа» газеті редакторының орынбасары ретінде [[Санкт-Петербург]]тегі екі жарым айлық курстан өтеді. 1917 жылғы сәуір айында өткен Семей облыстық қазақ сиезінде комитет мүшесі болып сайланады. «Айқап», «Абай» т.б. басылымдарда өзекті ой қозғаған мақалалары жарық көрді. «Абай» журналының 1918 жылғы 2 санында «Ұлтшылдық» мақаласы жарияланады. 1918 жылы Алашорданың атты әскер полкіне қабылданады.
 +
 
 +
1917-1919 жылдары Семейдегі (Алаш қаласындағы - Жаңасемей бөлігі) [[М.О. Әуезов атындағы педагогикалық колледжі|педагогикалық курстың]] меңгерушісі және осы курстың мұғалімі. 1919 жылдың маусым айында қайта [[Орынбор]]ға шақырылып, ондағы «Ұшқын» газетінде редакторлық қызмет атқарады. Мектеп оқулықтарын жазады. 1919 жылы «[[Қазақ тілі]]» газетінің жауапты редакторы, тұңғыш шығарушы болған. 1920 жылға дейін Ж.Ақпаевпен бірге халық соты кеңесінің мүшелігіне бекиді. Қазақ автономиясы жариялануына байланысты, 1920 жылы жалпы қазақ кеңестерінің бірінші сиезіне [[Семей]]ден делегат болып сайланады. 1922 жылдан бастап халық соты төрағасының орынбасары, әрі қазақ ісі жөніндегі азаматтық бөлімнің меңгерушілік міндеттерін атқарады.
 +
1926 жылдан Ә.Ермеков жетекшілік ететін [[Қарқаралы]] педучилищесінің оқу бөлімінде ұстаздық қызмет атқарған. 1928 жылы Мәннан [[Әлімхан Ермеков|Ә. Ермеков]] Семейге қайта оралды. Облыстық соттың орынбасары, қалалық оқу бөлімінің инспекторы болады. 1930 жылдың 4 сәуірінде ОГПУ сот коллегиясының үкімімен М.Тұрғанбаев Семейде қамауға алынып, Қапал түрмесіне айдалады. 1932 жылы айыптары дәлелденбегендіктен түрмеден босатылады. 1932-1936 жылдар аралығында [[Алтай өлкесі|Алтай]] өлкесіндегі Ойрат автономиялық облысының [[Усть-Кант]] аймағы [[Тұрата]] ауылындағы жеті жылдық мектепте оқытушы болып жұмыс істеген.
  
−
1917-1919 жылдары Семейдегі (Алаш қаласындағы - Жаңасемей бөлігі) педагогикалық курстың меңгерушісі және осы курстың мұғалімі. 1919 жылдың маусым айында қайта [[Орынбор]]ға шақырылып, ондағы «Ұшқын» газетінде редакторлық қызмет атқарады. Мектеп оқулықтарын жазады. 1919 жылы «[[Қазақ тілі]]» газетінің жауапты редакторы, тұңғыш шығарушы болған. 1920 жылға дейін Ж.Ақпаевпен бірге халық соты кеңесінің мүшелігіне бекиді. Қазақ автономиясы жариялануына байланысты, 1920 жылы жалпы қазақ кеңестерінің бірінші сиезіне [[Семей]]ден делегат болып сайланады. 1922 жылдан бастап халық соты төрағасының орынбасары, әрі қазақ ісі жөніндегі азаматтық бөлімнің меңгерушілік міндеттерін атқарады.
 
−
1926 жылдан Ә.Ермеков жетекшілік ететін [[Қарқаралы]] педучилищесінің оқу бөлімінде ұстаздық қызмет атқарған. 1928 жылы М.Тұрғанбаев Семейге қайта оралды. Облыстық соттың орынбасары, қалалық оқу бөлімінің инспекторы болады. 1930 жылдың 4 сәуірінде ОГПУ сот коллегиясының үкімімен М.Тұрғанбаев Семейде қамауға алынып, Қапал түрмесіне айдалады. 1932 жылы айыптары дәлелденбегендіктен түрмеден босатылады. 1932-1936 жылдар аралығында [[Алтай]] өлкесіндегі [[Ойрат]] автономиялық облысының [[Усть-Кант]] аймағы [[Тұрата]] ауылындағы жеті жылдық мектепте оқытушы болып жұмыс істеген.
 
 
Жарық көрген еңбектері: «Пайғамбар заманы», «Тіл қүралы», «Есеп», «Этика» т.б. 1937 жылғы 20 тамызда ату жазасына кесіледі.<ref>«Алаш» қозғалысы. Алматы, 2008. ISBN 9965-32-715-7</ref>
 
Жарық көрген еңбектері: «Пайғамбар заманы», «Тіл қүралы», «Есеп», «Этика» т.б. 1937 жылғы 20 тамызда ату жазасына кесіледі.<ref>«Алаш» қозғалысы. Алматы, 2008. ISBN 9965-32-715-7</ref>
−
==Дереккөздер==
+
 
−
<references/>
+
== Дереккөздер ==
 +
{{дереккөздер}}
  
 
{{wikify}}
 
{{wikify}}
−
 
 
{{Суретсіз мақала}}
 
{{Суретсіз мақала}}
  
 
[[Санат:Алаш қозғалысы]]
 
[[Санат:Алаш қозғалысы]]
−
[[Санат:Тұлғалар]]
+
[[Санат:Ғалия медресесі түлектері]]
−
 
+
−
 
+
 
{{stub}}
 
{{stub}}
 
{{Bio-stub}}
 
{{Bio-stub}}

20:32, 2024 ж. желтоқсанның 24 кезіндегі түзету

Үлгі:Тұлға Мәннан Тұрғанбайұлы Тұрғанбаев (1886, Сарыапан ауылы, Абыралы болысы, Қарқаралы округі, Семей облысы - 20 тамыз 1937) Арғын тайпасының Қаракесек руының Қамбар бұтағынан шыққан.<ref>http://adebiportal.kz/upload/iblock/444/4441c0b93a6e7e908b363b7e87f7a6e6.pdf</ref> Алғашқыда Мәннан оқу іздеп, Семей қаласына барып, Кәмәлиден хазіреттен арабша дін оқуын оқиды. Алты жылдай Семейдегі медреседе оқиды. 1906-1910 жылдар аралығында туған ауылында ұстаздық қызмет атқарады. 1910 жылы Үфідегі Ғалия медресесіне түсіп, оны 1915 жылы бітіріп шығады. Ел ішіндегі 1916 жылғы жарлыққа қарсы дүрбелең мен күйзеліс күйлер Мәннанға өз ықпалын тигізбей қоймайды. Осы кездерде ол Орынборда Ахмет Байтұрсынұлының жетекшілігімен шыға бастаған «Қазақ» газетіне шақырылады.

Алаштың біртуар тұлғасы Әлихан Бөкейхановтың бастауымен Түркияға сапарлап, Каирдегі мұсылман рухани академиясы мен Стамбұлда қысқа мерзімді курстардан өтеді. 1917 жылы Орынбордан Семейге келіп, «Сарыарқа» газеті редакторының орынбасары ретінде Санкт-Петербургтегі екі жарым айлық курстан өтеді. 1917 жылғы сәуір айында өткен Семей облыстық қазақ сиезінде комитет мүшесі болып сайланады. «Айқап», «Абай» т.б. басылымдарда өзекті ой қозғаған мақалалары жарық көрді. «Абай» журналының 1918 жылғы 2 санында «Ұлтшылдық» мақаласы жарияланады. 1918 жылы Алашорданың атты әскер полкіне қабылданады.

1917-1919 жылдары Семейдегі (Алаш қаласындағы - Жаңасемей бөлігі) педагогикалық курстың меңгерушісі және осы курстың мұғалімі. 1919 жылдың маусым айында қайта Орынборға шақырылып, ондағы «Ұшқын» газетінде редакторлық қызмет атқарады. Мектеп оқулықтарын жазады. 1919 жылы «Қазақ тілі» газетінің жауапты редакторы, тұңғыш шығарушы болған. 1920 жылға дейін Ж.Ақпаевпен бірге халық соты кеңесінің мүшелігіне бекиді. Қазақ автономиясы жариялануына байланысты, 1920 жылы жалпы қазақ кеңестерінің бірінші сиезіне Семейден делегат болып сайланады. 1922 жылдан бастап халық соты төрағасының орынбасары, әрі қазақ ісі жөніндегі азаматтық бөлімнің меңгерушілік міндеттерін атқарады. 1926 жылдан Ә.Ермеков жетекшілік ететін Қарқаралы педучилищесінің оқу бөлімінде ұстаздық қызмет атқарған. 1928 жылы Мәннан Ә. Ермеков Семейге қайта оралды. Облыстық соттың орынбасары, қалалық оқу бөлімінің инспекторы болады. 1930 жылдың 4 сәуірінде ОГПУ сот коллегиясының үкімімен М.Тұрғанбаев Семейде қамауға алынып, Қапал түрмесіне айдалады. 1932 жылы айыптары дәлелденбегендіктен түрмеден босатылады. 1932-1936 жылдар аралығында Алтай өлкесіндегі Ойрат автономиялық облысының Усть-Кант аймағы Тұрата ауылындағы жеті жылдық мектепте оқытушы болып жұмыс істеген.

Жарық көрген еңбектері: «Пайғамбар заманы», «Тіл қүралы», «Есеп», «Этика» т.б. 1937 жылғы 20 тамызда ату жазасына кесіледі.<ref>«Алаш» қозғалысы. Алматы, 2008. ISBN 9965-32-715-7</ref>

Дереккөздер

Үлгі:Дереккөздер

Үлгі:Wikify Үлгі:Суретсіз мақалаҮлгі:Stub Үлгі:Bio-stub

«https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=Мәннан_Тұрғанбаев&oldid=138077» бетінен алынған