Нұсқалар арасындағы айырмашылық: "Ерден Нығметұлы Әзірбаев"
Қазақ Энциклопедиясы жобасынан алынған мәлімет
ш (1 түзету) |
|||
| Жол нөмірі 1: | Жол нөмірі 1: | ||
| − | '''Ерден Нығметұлы Әзірбаев''' ( | + | '''Ерден Нығметұлы Әзірбаев''' (12.7.[[1912]], [[Батыс Қазақстан облысы]], [[Жәнібек ауданы]], [[Сайқын]] станция – 14. 1.[[1975]], [[Алматы]] қаласы) – химия ғылымдарының докторы (1961), [[профессор]] (1962), [[Қазақстан Ғылым Академиясы]]ның [[корресподент]] мүшесі (1962), [[Қазақ КСР|Қазақ КСР-інің]] еңбек сіңірген ғылым қайраткері (1969). |
| − | <ref | + | |
| + | * [[Саратов университеті]]н (1933), [[Ленинград университеті]]нің аспирантурасын (1937–1940) бітірген. | ||
| + | * 1933–1934 жылы [[Саратов крекинг зауыты]]нда, 1934–1935 жылы [[Орал педагогикалық институты]]нда жұмыс істеп, осында химикалық кафедрасын ұйымдастырды. | ||
| + | * 1935 жылдан [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазМУ]]-да (қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазҰУ]]) [[ассистент]], [[доцент]], кафедра меңгерушісі, декан (1940–1954) | ||
| + | * 1954–1958 және 1964–1975 жылы [[Химия ғылымдары институты]]нда лаборатория, бөлім меңгерушісі болды. | ||
| + | * 1958–1964 жылы [[Қазақстан ғылым академиясы|Қазақстан Ғылым Академиясының]] [[Химия-металлургия институты]]ның директоры қызметін атқарды. | ||
| + | |||
| + | Негізгі ғылыми еңбектері [[көмір]], [[мұнай]], [[ацетилен]], органикалық қосылыстар, изиол. активті заттар химиясына, [[нәзік]] органикалық қосылыстар синтезіне арналған. Әзірбаев органика синтез саласында ацетиленнің жаңа туындыларын және оның изомерлерін зерттеді. Алғаш [[Қарағанды көмірі]]нен [[кокс]] алу мүмкіндігін анықтады. | ||
| + | |||
| + | Медицинада ісікке карсы қолданылатын «[[Глиофен]]», ауыл шаруашылықтында өсімдік өсуін тездететін «[[Акпинол]]», «[[Фоспинол]]» препараттарын тапты. | ||
| + | |||
| + | 81 авторлық куәлік алған. | ||
| + | |||
| + | [[Еңбек Қызыл Ту]], «[[Құрмет Белгісі]]» (1945) ордендерімен және медальдармен марапатталған.<ref>Қазақ энциклопедиясы</ref> | ||
== Дереккөздер== | == Дереккөздер== | ||
<references/> | <references/> | ||
| − | |||
| − | |||
{{Суретсіз мақала}} | {{Суретсіз мақала}} | ||
| − | [[Санат: | + | [[Санат:12 шілдеде туғандар]] |
| + | [[Санат:1912 жылы туғандар]] | ||
| + | [[Санат:Жәнібек ауданында туғандар]] | ||
| + | [[Санат:14 қаңтарда қайтыс болғандар]] | ||
| + | [[Санат:1975 жылы қайтыс болғандар]] | ||
| + | [[Санат:Алматыда қайтыс болғандар]] | ||
| + | [[Санат:Химия ғылымдарының докторлары]] | ||
| + | [[Санат:Қазақ КСР ғылым академиясының корреспондент мүшелері]] | ||
| + | [[Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері]] | ||
| + | [[Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері]] | ||
| + | [[Санат:КСРО химиктері]] | ||
| + | [[Санат:Қазақстан химиктері]] | ||
| + | [[Санат:Саратов мемлекеттік университеті түлектері]] | ||
| + | [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті оқытушылары]] | ||
| + | [[Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген ғылым қайраткерлері]] | ||
| + | [[Санат:Санкт-Петербург мемлекеттік университеті түлектері]] | ||
| + | [[Санат:Батыс Қазақстан мемлекеттік университеті оқытушылары]] | ||
| + | [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті декандары]] | ||
| + | [[Санат:Қазақстан ғылым академиясының Химия ғылымдары институты қызметкерлері]] | ||
| + | [[Санат:Химия-металлургия институтының професоорлары]] | ||
{{stub}} | {{stub}} | ||
17:14, 2024 ж. қазанның 1 кезіндегі түзету
Ерден Нығметұлы Әзірбаев (12.7.1912, Батыс Қазақстан облысы, Жәнібек ауданы, Сайқын станция – 14. 1.1975, Алматы қаласы) – химия ғылымдарының докторы (1961), профессор (1962), Қазақстан Ғылым Академиясының корресподент мүшесі (1962), Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген ғылым қайраткері (1969).
- Саратов университетін (1933), Ленинград университетінің аспирантурасын (1937–1940) бітірген.
- 1933–1934 жылы Саратов крекинг зауытында, 1934–1935 жылы Орал педагогикалық институтында жұмыс істеп, осында химикалық кафедрасын ұйымдастырды.
- 1935 жылдан ҚазМУ-да (қазіргі ҚазҰУ) ассистент, доцент, кафедра меңгерушісі, декан (1940–1954)
- 1954–1958 және 1964–1975 жылы Химия ғылымдары институтында лаборатория, бөлім меңгерушісі болды.
- 1958–1964 жылы Қазақстан Ғылым Академиясының Химия-металлургия институтының директоры қызметін атқарды.
Негізгі ғылыми еңбектері көмір, мұнай, ацетилен, органикалық қосылыстар, изиол. активті заттар химиясына, нәзік органикалық қосылыстар синтезіне арналған. Әзірбаев органика синтез саласында ацетиленнің жаңа туындыларын және оның изомерлерін зерттеді. Алғаш Қарағанды көмірінен кокс алу мүмкіндігін анықтады.
Медицинада ісікке карсы қолданылатын «Глиофен», ауыл шаруашылықтында өсімдік өсуін тездететін «Акпинол», «Фоспинол» препараттарын тапты.
81 авторлық куәлік алған.
Еңбек Қызыл Ту, «Құрмет Белгісі» (1945) ордендерімен және медальдармен марапатталған.<ref>Қазақ энциклопедиясы</ref>
Дереккөздер
<references/>
Санат:
- 12 шілдеде туғандар
- 1912 жылы туғандар
- Жәнібек ауданында туғандар
- 14 қаңтарда қайтыс болғандар
- 1975 жылы қайтыс болғандар
- Алматыда қайтыс болғандар
- Химия ғылымдарының докторлары
- Қазақ КСР ғылым академиясының корреспондент мүшелері
- Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері
- Құрмет Белгісі орденінің иегерлері
- КСРО химиктері
- Қазақстан химиктері
- Саратов мемлекеттік университеті түлектері
- Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті оқытушылары
- Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген ғылым қайраткерлері
- Санкт-Петербург мемлекеттік университеті түлектері
- Батыс Қазақстан мемлекеттік университеті оқытушылары
- Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті декандары
- Қазақстан ғылым академиясының Химия ғылымдары институты қызметкерлері
- Химия-металлургия институтының професоорлары
