Нұсқалар арасындағы айырмашылық: "Қызылқұм ойысы"
ш (1 түзету) |
|||
| Жол нөмірі 1: | Жол нөмірі 1: | ||
| + | {{Ойпат | ||
| + | |Атауы = Қызылқұм ойысы | ||
| + | |Төл атауы = | ||
| + | |Сурет = | ||
| + | |Сурет тақырыбы = | ||
| + | |Теңiз деңгейiнен биіктігі = | ||
| + | |Ең төмен нүктесі = | ||
| + | |Солтүстіктен оңтүстікке дейінгі қашықтық = | ||
| + | |Батыстан шығысқа дейінгі қашықтық = | ||
| + | |Ауданы = | ||
| + | |Өзендер = | ||
| + | |Көлдер = | ||
| + | |Координаттары = 42.340275/N/66.068344/E | ||
| + | |CoordScale = | ||
| + | |Елдер = Қазақстан/Өзбекстан | ||
| + | |Аймақтар = | ||
| + | |Позициялық карта = Қазақстан | ||
| + | |Позициялық карта 1 = Өзбекстан | ||
| + | |Карта = | ||
| + | |Карта тақырыбы = | ||
| + | |Ортаққордағы санаты = | ||
| + | }} | ||
{{мағына|Қызылқұм}} | {{мағына|Қызылқұм}} | ||
| + | '''Қызылқұм ойысы''' – [[Қазақстан]] мен [[Өзбекстан]] елдері аумағында, [[Тұран плитасы|Тұран]] плитасының [[Қызылқұм (шөл)|Қызылқұм]]дағы жеке геологиялық құрылымы. | ||
| − | + | == Географиялық орны == | |
| + | Оңтүстігінде [[Нұратау]], Тамдытау, Жетімтау, Бұққантау қыраттарымен, оңтүстік-шығысында Шатқал-Қорама тау алды өңірімен, солтүстік-шығысында [[Қарақтау]] баурайымен ұласады. Солтүстігінде Торғай ойысынан Орталық Қызылқұм күмбезі арқылы бөлінген. | ||
| − | == | + | == Геологиялық құрылымы мен жер бедері == |
| − | < | + | Тектоникалық құрылымы жағынан Қызылқұм ойысы 3 құрылымдық ярустан тұрады. 1-ярус саналатын ойыс табанын (500 — 3000 м тереңдікте) геосинклиналдық жағдайда жаралып, қатпарлықтарға жиырылған, бірнеше жарылыстармен қиылған палеозойдың магмалық-шөгінді жыныстары құрайды. Опырықтар мен қазаншұңқырларды толтырған 2-ярус баяу қатпарланған пермь-триас шөгінділерінен түзілген. 3-құрылымдық ярус (қалыңдығы 500 — 2000 м) юра-бор жүйелері мен кайнозойдың құмды-сазды, мергельді шөгінділерінен тұрады. 2- және 3-құрылыстық ярус жыныстары ойыстың палеозойлық табанының құрылымын жаңартып, оларды өте жайпақ белдерге (Кемпір, Балтакөл, Босаға, Шөл — Шардара, Төртқұдық — Қызылқора, т.б.), бірнеше науаларға (Жауқаш, Арыс, Келес) бөлген. Айналасындағы палеозой құрылымдарымен салыстыру негізінде ойыстың шеттерінде алтын, темір, мыс, қорғасын-мырыш кендері, юра-бор қабаттарында мұнай-газ көздері болуы ықтимал деп жорамалданады. Бор, палеозой қабаттарында артезиан сулары бар.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref> |
| − | {{ | + | == Дереккөздер == |
| + | {{дереккөздер}} | ||
| − | [[Санат: | + | [[Санат:Қазақстан ойпаттары]] |
| − | [[Санат: | + | [[Санат:Қызылорда облысы географиясы]] |
| + | [[Санат:Түркістан облысы географиясы]] | ||
| + | [[Санат:Өзбекстан географиясы]] | ||
14:30, 2023 ж. ақпанның 6 кезіндегі түзету
Үлгі:Ойпат Үлгі:Мағына Қызылқұм ойысы – Қазақстан мен Өзбекстан елдері аумағында, Тұран плитасының Қызылқұмдағы жеке геологиялық құрылымы.
Географиялық орны
Оңтүстігінде Нұратау, Тамдытау, Жетімтау, Бұққантау қыраттарымен, оңтүстік-шығысында Шатқал-Қорама тау алды өңірімен, солтүстік-шығысында Қарақтау баурайымен ұласады. Солтүстігінде Торғай ойысынан Орталық Қызылқұм күмбезі арқылы бөлінген.
Геологиялық құрылымы мен жер бедері
Тектоникалық құрылымы жағынан Қызылқұм ойысы 3 құрылымдық ярустан тұрады. 1-ярус саналатын ойыс табанын (500 — 3000 м тереңдікте) геосинклиналдық жағдайда жаралып, қатпарлықтарға жиырылған, бірнеше жарылыстармен қиылған палеозойдың магмалық-шөгінді жыныстары құрайды. Опырықтар мен қазаншұңқырларды толтырған 2-ярус баяу қатпарланған пермь-триас шөгінділерінен түзілген. 3-құрылымдық ярус (қалыңдығы 500 — 2000 м) юра-бор жүйелері мен кайнозойдың құмды-сазды, мергельді шөгінділерінен тұрады. 2- және 3-құрылыстық ярус жыныстары ойыстың палеозойлық табанының құрылымын жаңартып, оларды өте жайпақ белдерге (Кемпір, Балтакөл, Босаға, Шөл — Шардара, Төртқұдық — Қызылқора, т.б.), бірнеше науаларға (Жауқаш, Арыс, Келес) бөлген. Айналасындағы палеозой құрылымдарымен салыстыру негізінде ойыстың шеттерінде алтын, темір, мыс, қорғасын-мырыш кендері, юра-бор қабаттарында мұнай-газ көздері болуы ықтимал деп жорамалданады. Бор, палеозой қабаттарында артезиан сулары бар.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref>
