Нұсқалар арасындағы айырмашылық: "Іле Алатауы ұлттық паркі"

Қазақ Энциклопедиясы жобасынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
ш (1 түзету)
ш (Аянов (т) өңдемелерінен Sagat Ardak соңғы нұсқасына қайтарды)
Жол нөмірі 1: Жол нөмірі 1:
−
{{Қорық аймақ
+
{{Қорық аймағы
−
| name = Іле-Алатау ұлттық паркі<br>[[Сурет:Big Almaty Lake (Bolshaya Almatinka) in June.jpg|300px|Большое Алматинское озеро в июне]]
+
|Атауы                  = Іле-Алатауы мемлекеттік ұлттық табиғи паркі
−
| iucn_category = II
+
  |Төл атауы            =
−
| image = Kazakhstan locator blank.svg
+
|Сурет                 = Big Almaty Lake (Bolshaya Almatinka) in June.jpg
−
| caption =
+
  |Сурет атауы          = [[Үлкен Алматы көлі]]
−
| locator_x = 225
+
|ХТҚО санаты            = II
−
| locator_y = 115
+
|Ауданы                = 198 669 га
−
| location = {{Қазақстан байрағы}} [[Қазақстан]], [[Алматы облысы]]
+
|Орташа биіктігі        =  
−
| lat_degrees = 43
+
|Құрылған уақыты        = [[22 ақпан]] [[1996 жыл]]
−
| lat_minutes = 04
+
|Келушілер саны        =  
−
| lat_seconds = 00
+
|Келушілер саны жылы    =  
−
| lat_direction = N
+
|Басқаратын ұйым        = Орман және аңшылық шаруашылығы комитеті
−
| long_degrees = 77
+
|Сайты                  = http://www.ile-alatau.kz/kk/sitemap
−
| long_minutes = 10
+
|Координаттары          = 43/04/0/N/77/10/0/E
−
| long_seconds = 00
+
|CoordScale            =  
−
| long_direction = E
+
|Ел                    = Қазақстан
−
| area = 199 703 [[га]]
+
  |Аймақ                = Алматы облысы
−
| established = [[1996]] жылдың [[ақпанның 22]]
+
  |Аудан                = Қарасай ауданы/Талғар ауданы/Еңбекшіқазақ ауданы/Алматы
−
| governing_body = Орман және аңшылық шаруашылығы комитеті
+
|Ең жақын қала          = [[Алматы]]
−
| world_heritage_site =
+
|Позициялық карта      = Қазақстан
−
| website = [http://ile-alatau.kz/ ile-alatau.kz]
+
|Позициялық карта 1    = Қазақстан Алматы облысы
 +
|Ортаққордағы санаты    = Ile-Alatau national park
 
}}
 
}}
−
[[Сурет:Горы 414.jpg|thumb]]''' Іле-Алатауы ұлттық табиғи саябағы''', [[Іле Алатауы]]ның әсем [[ландшафт]]арын қорғау, өсімдік жамылғысы мен жануарлар әлемін сақтау, [[туризм]]ді дамыту мақсатында ұйымдастырылған. 1996 ж. [[Алматы облысы]] [[Қарасай]], [[Талғар]], [[Еңбекшіқазақ]] аудандарының аумағында орналасқан [[Қаскелең]], [[Пригород]], [[Түрген]] орман ш-тарының негізінде құрылған. Орт. – Таусамалы а. Ауданы 202 мың га, ол Алматы қ-нан оңт-ке қарай Іле Алатауының (Тянь-Шань) солт. беткейінде, батыста [[Шамалған]] өз., шығыста Түрген өз-нің аралығындағы ұзындығы 120 км, ені 30 – 35 км аймақты алып жатыр. Оның құрамына [[4-Ақсай]], [[Медеу]], [[Талғар]] және [[Түрген]] орман ш. аумағындағы аласа, орташа және биік тау ландшафтары енеді. Климаты биіктік белдеулер бойынша өзгереді: тау етегіндегі далалық белдеу ылғалды, жазы құрғақ әрі ыстық, қысы жылы, қары жұқа; аласа және орташа тау аймағы ылғалды әрі ыстық; [[альпі]] және [[субальпі]] шалғындары белдеуінде ылғалд. өте жоғары. Орт. жылдық жауын-шашын мөлш. 550 – 600 мм. Саябақ теңіз деңгейінен 600 – 4540 м биіктікте орналасқан. Ең биік шыңы – Конституция (4540 м) және Қазақстанның 25 жылдығы шоқысы (4494 м). Ең үлкен мұздық – [[Дмитриев мұздығы]] (ауданы 17 км²). [[Түрген]], [[Есік]], [[Талғар]], Кіші және Үлкен Алматы, [[Қарғалы]], [[Ақсай]], [[Қаскелең]] өзендері ағып өтеді. Олардың бастауларында моренді көлдер бар, көпшілігі маусым айында суға толып, қысқа қарай тартылып қалады. 2500 м биіктікте Үлкен Алматы көлі орналасқан, оның ауданы 1 км² , тереңд. 39,3 м. Үлкен Алматы өз-нің су алабында орналасқан радонды Алмаарасан және кремнийлі-термалды [[Горельники]] мен [[Таутүрген]] бастаулары бар. Жері негізінен қара топырақты. Саябақтың флорасында 1 мыңнан астам өсімдік түрі бар, оның 500-ден астамы жапырақты орман, 400-ден астамы – қылқан жапырақты орман алқаптарында өседі. Бұл өсімдіктердің 36 түрі Қазақстанның [[Қызыл кітап|“Қызыл кітабына”]] тіркелген (мыс., Алматы кекіресі, [[Сиверс]] алмасы, [[Мушкетов]] түйесіңірі, т.б.). Қоректік өсімдіктерден: [[Тянь-Шань]] сұлыбасы, шалғын қоңырбас, беде, сиыржоңышқа, т.б.; илік – қымыздық, рауғаш, таран, т.б.; дәрілік – түймешетен, өгейшөп, шырғанақ, бақбақ, т.б.; эфирлі-майлы – [[аюбалдырған]], [[арша]], [[жусан]], т.б.; жеміс-жидектерден – [[өрік]], [[алма]], [[таңқурай]], [[бүлдірген]], [[бөріқарақат]], [[долана]], т.б. өседі. Жануарлар әлемі де өте бай. Омыртқасыздардың 8 класқа бірігетін 2 мыңнан астам түрі белгілі. Барылдауық қоңыздардың 252, стафилинидтердің 180, жапырақ жегіштердің 102, күндізгі көбелектердің 145, жарғаққанаттылардың 110, қазғыш жабайы аралардың 97, құмырсқалардың 33, шаншарлардың 30 түрі анықталған. Омыртқасыздардың 24 түрі (мыс., Түркістан туркомиласы, әшекейленген жүйрік қоңыз, шығыс ахраноксиясы, Іле хош иісті отын кескіш қоңызы, т.б.) Қазақстанның “Қызыл кітабына” тіркелген. Омыртқалы жануарлардың 245 түрі, олардың 8 түрі балықтар; 4-еуі – қосмекенділер; 8-і – бауырымен жорғалаушылар; 178-і – құстар; 47-сі – сүтқоректілер. Бұлардың ішінде [[балықтар]]дың 4, [[қосмекенділер]]дің 2, [[құстар]]дың 11, [[сүтқоректіл]]ердің 7 түрі Қазақстанның “Қызыл кітабына” енгізілген. Саябақ аумағында [[Талқыз]] және Түрген ескі қалашықтарының орны сақталған. Түрген шатқалында ертедегі темір дәуірінің зираттары мен Есік өз-нің бойында сақ қорғандары бар. Бутаков сарқырамасы, реликті мүк басқан Шыңтүрген шыршалары да табиғат ескерткіштері болып саналады. Соңғысында мүк астында, 30 – 40 см тереңдікте қалыңд. 2 – 3 м болатын мәңгі мұз қабаты бар. Әсем табиғаты, алуан түрлі флорасы мен фаунасы бар саябақтың қоршаған ортаны қорғауда алатын орны ерекше.
+
'''Іле-Алатауы мемлекеттік ұлттық табиғи паркі''' — [[Іле Алатауы]]ның әсем [[ландшафт]]арын қорғау, өсімдік жамылғысы мен жануарлар әлемін сақтау, [[туризм]]ді дамыту мақсатында ұйымдастырылған. 1996 ж. [[Алматы облысы]] [[Қарасай ауданы|Қарасай]], [[Талғар ауданы|Талғар]], [[Еңбекшіқазақ ауданы|Еңбекшіқазақ]] аудандарының аумағында орналасқан [[Қаскелең]], Пригород, Түрген орман ш-тарының негізінде құрылған. Орт. – Таусамалы а. Ауданы 202 мың га, ол Алматы қаласынан оңтүстікке қарай Іле Алатауының (Тянь-Шань) солт. беткейінде, батыста [[Шамалған]] өз., шығыста Түрген өзенінің аралығындағы ұзындығы 120 км, ені 30 – 35 км аймақты алып жатыр. Оның құрамына 4-Ақсай, Медеу, Талғар және Түрген орман ш. аумағындағы аласа, орташа және биік тау ландшафтары енеді. Климаты биіктік белдеулер бойынша өзгереді: тау етегіндегі далалық белдеу ылғалды, жазы құрғақ әрі ыстық, қысы жылы, қары жұқа; аласа және орташа тау аймағы ылғалды әрі ыстық; [[альпі]] және [[субальпі]] шалғындары белдеуінде ылғалдылық өте жоғары. Орташа жылдық жауын-шашын мөлшері 550 – 600 мм. Саябақ теңіз деңгейінен 600 – 4540 м биіктікте орналасқан. Ең биік шыңы – Конституция (4540 м) және Қазақстанның 25 жылдығы шоқысы (4494 м). Ең үлкен мұздық – [[Дмитриев мұздығы]] (ауданы 17 км²). [[Түрген (өзен)|Түрген]], [[Есік (өзен)|Есік]], [[Талғар (өзен)|Талғар]], [[Кіші Алматы|Кіші]] және [[Үлкен Алматы (өзен)|Үлкен Алматы]], [[Қарғалы (өзен, Іле алабы)|Қарғалы]], [[Ақсай (өзен, Алматы облысы)|Ақсай]], [[Қаскелең (өзен)|Қаскелең]] өзендері ағып өтеді. Олардың бастауларында моренді көлдер бар, көпшілігі маусым айында суға толып, қысқа қарай тартылып қалады. 2500 м биіктікте Үлкен Алматы көлі орналасқан, оның ауданы 1 км² , тереңд. 39,3 м. Үлкен Алматы өз-нің су алабында орналасқан радонды Алмаарасан және кремнийлі-термалды [[Горельники]] мен [[Таутүрген]] бастаулары бар. Жері негізінен қара топырақты. Саябақтың флорасында 1 мыңнан астам өсімдік түрі бар, оның 500-ден астамы жапырақты орман, 400-ден астамы – қылқан жапырақты орман алқаптарында өседі. Бұл өсімдіктердің 36 түрі Қазақстанның [[Қызыл кітап|“Қызыл кітабына”]] тіркелген (мыс., Алматы кекіресі, [[Сиверс]] алмасы, [[Мушкетов]] түйесіңірі, т.б.). Қоректік өсімдіктерден: [[Тянь-Шань]] сұлыбасы, шалғын қоңырбас, беде, сиыржоңышқа, т.б.; илік – қымыздық, рауғаш, таран, т.б.; дәрілік – түймешетен, өгейшөп, шырғанақ, бақбақ, т.б.; эфирлі-майлы – [[аюбалдырған]], [[арша]], [[жусан]], т.б.; жеміс-жидектерден – [[өрік]], [[алма]], [[таңқурай]], [[бүлдірген]], [[бөріқарақат]], [[долана]], т.б. өседі. Жануарлар әлемі де өте бай. Омыртқасыздардың 8 класқа бірігетін 2 мыңнан астам түрі белгілі. Барылдауық қоңыздардың 252, стафилинидтердің 180, жапырақ жегіштердің 102, күндізгі көбелектердің 145, жарғаққанаттылардың 110, қазғыш жабайы аралардың 97, құмырсқалардың 33, шаншарлардың 30 түрі анықталған. Омыртқасыздардың 24 түрі (мыс., Түркістан туркомиласы, әшекейленген жүйрік қоңыз, шығыс ахраноксиясы, Іле хош иісті отын кескіш қоңызы, т.б.) Қазақстанның “Қызыл кітабына” тіркелген. Омыртқалы жануарлардың 245 түрі, олардың 8 түрі балықтар; 4-еуі – қосмекенділер; 8-і – бауырымен жорғалаушылар; 178-і – құстар; 47-сі – сүтқоректілер. Бұлардың ішінде [[балықтар]]дың 4, [[қосмекенділер]]дің 2, [[құстар]]дың 11, [[сүтқоректіл]]ердің 7 түрі Қазақстанның “Қызыл кітабына” енгізілген. Саябақ аумағында [[Талқыз]] және Түрген ескі қалашықтарының орны сақталған. Түрген шатқалында ертедегі темір дәуірінің зираттары мен Есік өзенінің бойында сақ қорғандары бар. Бутаков сарқырамасы, реликті мүк басқан Шыңтүрген шыршалары да табиғат ескерткіштері болып саналады. Соңғысында мүк астында, 30 – 40 см тереңдікте қалыңд. 2 – 3 м болатын мәңгі мұз қабаты бар. Әсем табиғаты, алуан түрлі флорасы мен фаунасы бар саябақтың қоршаған ортаны қорғауда алатын орны ерекше.<ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Экология және табиғат қорғау / Жалпы редакциясын басқарған – түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдарламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А.Қ.Құсайынов. – Алматы: «Мектеп» баспасы» ЖАҚ, 2002 жыл. – 456 бет. ISBN 5-7667-8284-5</ref>
−
{{Қазақстан ЕҚТА-лары}}<ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Экология және табиғат қорғау / Жалпы редакциясын басқарған – түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдарламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А.Қ.Құсайынов.
+
 
−
– Алматы: «Мектеп» баспасы» ЖАҚ, 2002 жыл. – 456 бет. ISBN 5-7667-8284-5</ref>
+
== Дереккөздер ==
−
==Дереккөздер==
+
{{дереккөздер}}
−
<references/>
+
 
 +
{{Қазақстан ЕҚТА-лары}}
  
 
[[Санат:Қазақстан ұлттық парктері]]
 
[[Санат:Қазақстан ұлттық парктері]]
 
[[Санат:Алматы облысы]]
 
[[Санат:Алматы облысы]]

19:21, 2026 ж. маусымның 16 кезіндегі түзету

Үлгі:Қорық аймағы Іле-Алатауы мемлекеттік ұлттық табиғи паркі — Іле Алатауының әсем ландшафтарын қорғау, өсімдік жамылғысы мен жануарлар әлемін сақтау, туризмді дамыту мақсатында ұйымдастырылған. 1996 ж. Алматы облысы Қарасай, Талғар, Еңбекшіқазақ аудандарының аумағында орналасқан Қаскелең, Пригород, Түрген орман ш-тарының негізінде құрылған. Орт. – Таусамалы а. Ауданы 202 мың га, ол Алматы қаласынан оңтүстікке қарай Іле Алатауының (Тянь-Шань) солт. беткейінде, батыста Шамалған өз., шығыста Түрген өзенінің аралығындағы ұзындығы 120 км, ені 30 – 35 км аймақты алып жатыр. Оның құрамына 4-Ақсай, Медеу, Талғар және Түрген орман ш. аумағындағы аласа, орташа және биік тау ландшафтары енеді. Климаты биіктік белдеулер бойынша өзгереді: тау етегіндегі далалық белдеу ылғалды, жазы құрғақ әрі ыстық, қысы жылы, қары жұқа; аласа және орташа тау аймағы ылғалды әрі ыстық; альпі және субальпі шалғындары белдеуінде ылғалдылық өте жоғары. Орташа жылдық жауын-шашын мөлшері 550 – 600 мм. Саябақ теңіз деңгейінен 600 – 4540 м биіктікте орналасқан. Ең биік шыңы – Конституция (4540 м) және Қазақстанның 25 жылдығы шоқысы (4494 м). Ең үлкен мұздық – Дмитриев мұздығы (ауданы 17 км²). Түрген, Есік, Талғар, Кіші және Үлкен Алматы, Қарғалы, Ақсай, Қаскелең өзендері ағып өтеді. Олардың бастауларында моренді көлдер бар, көпшілігі маусым айында суға толып, қысқа қарай тартылып қалады. 2500 м биіктікте Үлкен Алматы көлі орналасқан, оның ауданы 1 км² , тереңд. 39,3 м. Үлкен Алматы өз-нің су алабында орналасқан радонды Алмаарасан және кремнийлі-термалды Горельники мен Таутүрген бастаулары бар. Жері негізінен қара топырақты. Саябақтың флорасында 1 мыңнан астам өсімдік түрі бар, оның 500-ден астамы жапырақты орман, 400-ден астамы – қылқан жапырақты орман алқаптарында өседі. Бұл өсімдіктердің 36 түрі Қазақстанның “Қызыл кітабына” тіркелген (мыс., Алматы кекіресі, Сиверс алмасы, Мушкетов түйесіңірі, т.б.). Қоректік өсімдіктерден: Тянь-Шань сұлыбасы, шалғын қоңырбас, беде, сиыржоңышқа, т.б.; илік – қымыздық, рауғаш, таран, т.б.; дәрілік – түймешетен, өгейшөп, шырғанақ, бақбақ, т.б.; эфирлі-майлы – аюбалдырған, арша, жусан, т.б.; жеміс-жидектерден – өрік, алма, таңқурай, бүлдірген, бөріқарақат, долана, т.б. өседі. Жануарлар әлемі де өте бай. Омыртқасыздардың 8 класқа бірігетін 2 мыңнан астам түрі белгілі. Барылдауық қоңыздардың 252, стафилинидтердің 180, жапырақ жегіштердің 102, күндізгі көбелектердің 145, жарғаққанаттылардың 110, қазғыш жабайы аралардың 97, құмырсқалардың 33, шаншарлардың 30 түрі анықталған. Омыртқасыздардың 24 түрі (мыс., Түркістан туркомиласы, әшекейленген жүйрік қоңыз, шығыс ахраноксиясы, Іле хош иісті отын кескіш қоңызы, т.б.) Қазақстанның “Қызыл кітабына” тіркелген. Омыртқалы жануарлардың 245 түрі, олардың 8 түрі балықтар; 4-еуі – қосмекенділер; 8-і – бауырымен жорғалаушылар; 178-і – құстар; 47-сі – сүтқоректілер. Бұлардың ішінде балықтардың 4, қосмекенділердің 2, құстардың 11, сүтқоректілердің 7 түрі Қазақстанның “Қызыл кітабына” енгізілген. Саябақ аумағында Талқыз және Түрген ескі қалашықтарының орны сақталған. Түрген шатқалында ертедегі темір дәуірінің зираттары мен Есік өзенінің бойында сақ қорғандары бар. Бутаков сарқырамасы, реликті мүк басқан Шыңтүрген шыршалары да табиғат ескерткіштері болып саналады. Соңғысында мүк астында, 30 – 40 см тереңдікте қалыңд. 2 – 3 м болатын мәңгі мұз қабаты бар. Әсем табиғаты, алуан түрлі флорасы мен фаунасы бар саябақтың қоршаған ортаны қорғауда алатын орны ерекше.<ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Экология және табиғат қорғау / Жалпы редакциясын басқарған – түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдарламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А.Қ.Құсайынов. – Алматы: «Мектеп» баспасы» ЖАҚ, 2002 жыл. – 456 бет. ISBN 5-7667-8284-5</ref>

Дереккөздер

Үлгі:Дереккөздер

Үлгі:Қазақстан ЕҚТА-лары

«https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=Іле_Алатауы_ұлттық_паркі&oldid=116251» бетінен алынған