Нұсқалар арасындағы айырмашылық: "Бектөбе"

Қазақ Энциклопедиясы жобасынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
ш (1 түзету)
ш (1 түзету)
 
(басқа бір қатысуышының арадағы бір түзетуі көрсетілмеген)
Жол нөмірі 1: Жол нөмірі 1:
−
#'''Бектөбе''' – 7 – 12 ғасырлардағы қаланың орны. [[Тараз]] қаласынан батысқа қарай 15 — 16 км жерде, [[Аса өзені]]нің жағалауында. [[1938]] ж. А.Н. [[Бернштам Александр Натанович|Бернштам]] басқарған Жамбыл археологиялық экспедициясы зерттеген. Бектөбенің орны бірінің үстіне бірі орналасқан екі сатылы қабаттан тұрады. Жоғарғы, негізгі бөлігінің пішімі трапеция тәріздес. Биіктігі 6 м, солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 120 м, солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 30 м. Сыртқы дуалдарының төрт бұрышында күзет мұнараларының орындары сақталған. Төменгі жағындағы алаңша тәріздес екінші бөліктің аумағы 45-40 м, биікт. 2,5 м. Көптеген зерттеушілердің (В.А. Каллаур, А.Н. Бернштам, К.[[Байпақов Карл Молдахметұлы|Байпақов]]) пікірі бойынша, Бектөбе — ортағасырлық '''Жувикат''' қаласының орны. [[Әбу-л-Фарадж Құдама ибн Жафар]]дың жазбаларында Жувикат [[Шавғар]] мен Тараздың аралығында орналасқан делінген. Бектөбеде күрделі зерттеу жұмыстары жүргізілмеген. [[Археологиялық барлау]] кезінде төбенің жоғарғы қабатынан жиналған заттай деректер оның 7—12 ғасырлар аралығында болғанын көрсетеді.<ref name="source1">«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том</ref><ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref>
+
{{Көне қалашық
−
#Бектөбе қалашығы - [[Жамбыл облысы]], [[Жамбыл ауданы (Жамбыл облысы)|Жамбыл ауданы]], [[Қаратөбе ауылдық округі (Жамбыл облысы)|Қаратөбе ауылдық округі]] аумағындағы көне қалашық. [[Тараз]] қаласына серіктес "бекініс төбе" деген мағынаны білдіреді, әлі де орыны сақталған. VII-VIII ғасырларда [[соғды]] тайпалары соққан бекініс. Бекініс туралы араб [[жылнамашы]]лары жазғандай "[[Атлах]]" шайқасы кезінде [[арабтар]]дың қорғаныс орталығы болған. [[1219]] жылы [[моңғол-татар шапқыншылығы]] кезінде Бектөбе қалашығы "керуеншілерді қала ішіне жібереміз" деп алданып, жеңіліс табады. Қалада қолөнер, зергерлік, құмыра шеберханасы, монета жасау дамыған.<ref>Жамбыл облысының топономикалық атауларының анықтамалығы</ref>
+
|Атауы        = Бектөбе қалашығы 
 +
|сурет        = Бектөбе қалашығы.jpg 
 +
|өлшемі        = 300px
 +
|Сурет атауы  =
 +
|Мәртебесі    = Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіші
 +
|Мемлекет      = 
 +
|Қазіргі жері  = {{KAZ}}, [[Жамбыл облысы]]
 +
|Қалануы      = VII-XII ғасырлар
 +
|Қалаушы      =
 +
|Деректерде атала бастады =
 +
|Басқаша атаулары = 
 +
|Халық саны    =
 +
|Қиралды      = 
 +
|Қиралу себебі = 
 +
|Орналасуы    =   
 +
  |lat_dir = N |lat_deg = 42|lat_min = 53|lat_sec = 01
 +
  |lon_dir = E |lon_deg = 71|lon_min = 16|lon_sec = 09
 +
  |region        =
 +
  |CoordScale    =
 +
|Позициялық карта 1 = Қазақстан
 +
  |ПозКарта 1 ені    =
 +
  |crosses180        =
 +
|Облыс картасы      =
 +
|Ортаққордағы санаты =
 +
}}
 +
'''Бектөбе қалашығы''' – VII-XII ғасырлардағы қаланың орны, [[Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі]]не енген археология ескерткіші.  
  
−
==Дереккөздер==
+
== Орналасқан жері ==
−
<references/>
+
[[Жамбыл ауданы (Жамбыл облысы)|Жамбыл ауданы]], [[Бектөбе (ауыл)|Бектөбе]] ауылының батыс шетінде орналасқан.
−
{{Stub: Қазақ мәдениеті}}
+
−
{{wikify}}
+
  
−
{{Суретсіз мақала}}
+
== Зерттелуі ==
 +
Қалашықты [[1938 жыл|1938]] жылы КСРО ҒА Қазақ бөлімшесі мен ММТИ-дің Жетісу археологиялық экспедициясы ашып, зерттеген [[Александр Натанович Бернштам|А.Н. Бернштам]]. [[1978 жыл|1978]] жылы [[Жамбыл облыстық тарихи-өлкетану мұражайы]]ның экспедициясы, [[1989 жыл|1989]] жылы Шоқан Уәлиханов атындағы тарих, археология және этнография институтының ҚР Тарих және мәдени ескерткіштер жинағының археологиялық экспедициясы ([[Карл Молдахметұлы Байпақов|К.М. Байпақов]]), 2000 жылы ҚР ҒА АИ-ның тарихи және мәдени ескерткіштері Жинағының археологиялық экспедициясы зерттеген (К.М. Байпақов, Д.А. Лобас). [[2010 жыл|2010]] жылы "Археологическая экспертиза" ЖШС ескерткіштер Жинағы экспедициясы (С. Ақылбек, Ш. Құдабаев) зерттеп, құралмен жоспарын түсірді.
  
 +
== Сипаты ==
 +
Қалашық ортағасырлық Джамукат қаласына баланады.<br>
 +
Бұрыштарымен төрт тарапқа бағытталған тікбұрышты төбенің табанындағы өлшемі 312х343 м, биіктігі 6 м, үстіндегі алаңның көлемі 100х120 м. Қалашықтың барлық төрт бұрышында мұнаралар болған және айналасында ұзын қабырғаның қалдықтары сақталған. Ұзын қабырғалар мен қалашықтың негізгі төбесінің арасында онша биік емес топырақ төмпешіктер түріндегі құрылыстардың құландылары аңғарылады.<ref>С25 Қазақстан Республикасының тарих және мәдениет ескерткіштерінің жиынтығы. Жамбыл облысы. – Алматы: РМК "ММЕ ҒЖЗИ", 2002. – Т.2. – 364 б, карталар, ил. ISBN 9965-13-615-7</ref><ref>Жамбыл облысы тарих және мәдениет ескерткіштерінің Жинағы. Жамбыл ауданы. – Алматы, 2010. 212 б. ISBN 978-601-7253-04-2</ref>
  
 +
Тараз қаласына серіктес "бекініс төбе" деген мағынаны білдіреді, әлі де орыны сақталған. VII-VIII ғасырларда соғды тайпалары соққан бекініс. Бекініс туралы араб жылнамашылары жазғандай "Атлах" шайқасы кезінде арабтардың қорғаныс орталығы болған. 1219 жылы моңғол-татар шапқыншылығы кезінде Бектөбе қалашығы "керуеншілерді қала ішіне жібереміз" деп алданып, жеңіліс табады. Қалада қолөнер, зергерлік, құмыра шеберханасы, монета жасау дамыған.<ref>Жамбыл облысының топономикалық атауларының анықтамалығы</ref>
 +
 +
== Дереккөздер ==
 +
{{дереккөздер}}
 +
 +
{{Қазақстанның көне қалалары}}
 +
 +
[[Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері]]
 +
[[Санат:Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]]
 
[[Санат:Қазақстан көне қалалары]]
 
[[Санат:Қазақстан көне қалалары]]

19:47, 2026 ж. шілденің 12 кезіндегі нұсқасы

Үлгі:Көне қалашық Бектөбе қалашығы – VII-XII ғасырлардағы қаланың орны, Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археология ескерткіші.

Орналасқан жері

Жамбыл ауданы, Бектөбе ауылының батыс шетінде орналасқан.

Зерттелуі

Қалашықты 1938 жылы КСРО ҒА Қазақ бөлімшесі мен ММТИ-дің Жетісу археологиялық экспедициясы ашып, зерттеген А.Н. Бернштам. 1978 жылы Жамбыл облыстық тарихи-өлкетану мұражайының экспедициясы, 1989 жылы Шоқан Уәлиханов атындағы тарих, археология және этнография институтының ҚР Тарих және мәдени ескерткіштер жинағының археологиялық экспедициясы (К.М. Байпақов), 2000 жылы ҚР ҒА АИ-ның тарихи және мәдени ескерткіштері Жинағының археологиялық экспедициясы зерттеген (К.М. Байпақов, Д.А. Лобас). 2010 жылы "Археологическая экспертиза" ЖШС ескерткіштер Жинағы экспедициясы (С. Ақылбек, Ш. Құдабаев) зерттеп, құралмен жоспарын түсірді.

Сипаты

Қалашық ортағасырлық Джамукат қаласына баланады.
Бұрыштарымен төрт тарапқа бағытталған тікбұрышты төбенің табанындағы өлшемі 312х343 м, биіктігі 6 м, үстіндегі алаңның көлемі 100х120 м. Қалашықтың барлық төрт бұрышында мұнаралар болған және айналасында ұзын қабырғаның қалдықтары сақталған. Ұзын қабырғалар мен қалашықтың негізгі төбесінің арасында онша биік емес топырақ төмпешіктер түріндегі құрылыстардың құландылары аңғарылады.<ref>С25 Қазақстан Республикасының тарих және мәдениет ескерткіштерінің жиынтығы. Жамбыл облысы. – Алматы: РМК "ММЕ ҒЖЗИ", 2002. – Т.2. – 364 б, карталар, ил. ISBN 9965-13-615-7</ref><ref>Жамбыл облысы тарих және мәдениет ескерткіштерінің Жинағы. Жамбыл ауданы. – Алматы, 2010. 212 б. ISBN 978-601-7253-04-2</ref>

Тараз қаласына серіктес "бекініс төбе" деген мағынаны білдіреді, әлі де орыны сақталған. VII-VIII ғасырларда соғды тайпалары соққан бекініс. Бекініс туралы араб жылнамашылары жазғандай "Атлах" шайқасы кезінде арабтардың қорғаныс орталығы болған. 1219 жылы моңғол-татар шапқыншылығы кезінде Бектөбе қалашығы "керуеншілерді қала ішіне жібереміз" деп алданып, жеңіліс табады. Қалада қолөнер, зергерлік, құмыра шеберханасы, монета жасау дамыған.<ref>Жамбыл облысының топономикалық атауларының анықтамалығы</ref>

Дереккөздер

Үлгі:Дереккөздер

Үлгі:Навигациялық кесте

«https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=Бектөбе&oldid=125759» бетінен алынған