Нұсқалар арасындағы айырмашылық: "Айдабол би"
ш (1 түзету) |
ш (1 түзету) |
||
| (басқа бір қатысуышының арадағы бір түзетуі көрсетілмеген) | |||
| Жол нөмірі 1: | Жол нөмірі 1: | ||
| − | '''Айдабол би Құлболдыұлы''' ([[1660]] - ХVІІ) | + | '''Айдабол би Құлболдыұлы''' ([[1660]] - ХVІІ) — белгілі [[Би (тұлға)|би]], [[шешен]]. [[Орта жүз|Орта]] [[Қазақ жүздері|жүздің]] [[Арғын]] [[Ру|руының]] [[Сүйіндік (Орта жүз)|Сүйіндігінен]] тарайтын [[Құлболды]] [[Батыр|батырдың]] баласы. |
| − | + | ||
1660-ХVІІІ ғасырларда [[Ташкент]] қаласы маңында туып-өскен. Айдабол 13 жасында би атанған. Шешендік өнерімен, әділ шешімдерімен сый-құрметке ие болған. | 1660-ХVІІІ ғасырларда [[Ташкент]] қаласы маңында туып-өскен. Айдабол 13 жасында би атанған. Шешендік өнерімен, әділ шешімдерімен сый-құрметке ие болған. | ||
| − | |||
«Айдабол би айтқан екен» деген сөздер ел аузында нақыл болып қалған. Алысты болжап, адамгершілікті жоғары ұстаған ол дүниеқор, қиянатшыларды аяусыз әшекерлеген. Әділдігі сондай, бір дауда «Төрелішім дұрыс болмаса, ұлым Тайгелтірді ат құйрығына салып өлтіремін» деп ант су ішкені туралы аңыз сақталған. | «Айдабол би айтқан екен» деген сөздер ел аузында нақыл болып қалған. Алысты болжап, адамгершілікті жоғары ұстаған ол дүниеқор, қиянатшыларды аяусыз әшекерлеген. Әділдігі сондай, бір дауда «Төрелішім дұрыс болмаса, ұлым Тайгелтірді ат құйрығына салып өлтіремін» деп ант су ішкені туралы аңыз сақталған. | ||
| Жол нөмірі 13: | Жол нөмірі 11: | ||
[[Көкшетау]] өңіріндегі Айдабол көлі, Айдабол кенті, тағы басқа атаулар би есімімен байланысты туған. | [[Көкшетау]] өңіріндегі Айдабол көлі, Айдабол кенті, тағы басқа атаулар би есімімен байланысты туған. | ||
| − | == | + | == Әдебиет == |
* Шорманов С., Ескі һәм жана билер, "Қазақ", [[1914]] ,23 сәуір; | * Шорманов С., Ескі һәм жана билер, "Қазақ", [[1914]] ,23 сәуір; | ||
* [[Сәкен Сейфуллин|Сейфуллин С]]., қазақ әдебиеті. Билер дәуірінің әдебиеті. 1 кіт. Қ. - о., [[1932]] | * [[Сәкен Сейфуллин|Сейфуллин С]]., қазақ әдебиеті. Билер дәуірінің әдебиеті. 1 кіт. Қ. - о., [[1932]] | ||
* Аллаберген Қ., [http://library.psu.kz/index.php?option=com_lib&b_id=1966&lang=rus Айдабол Сары батыр], 2008.07.07 | * Аллаберген Қ., [http://library.psu.kz/index.php?option=com_lib&b_id=1966&lang=rus Айдабол Сары батыр], 2008.07.07 | ||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
{{Stub: Қазақ әдебиеті}} | {{Stub: Қазақ әдебиеті}} | ||
{{Суретсіз мақала}} | {{Суретсіз мақала}} | ||
| − | [[Санат:Қазақ | + | [[Санат:Қазақ би-шешендері]] |
00:10, 2026 ж. шілденің 13 кезіндегі нұсқасы
Айдабол би Құлболдыұлы (1660 - ХVІІ) — белгілі би, шешен. Орта жүздің Арғын руының Сүйіндігінен тарайтын Құлболды батырдың баласы.
1660-ХVІІІ ғасырларда Ташкент қаласы маңында туып-өскен. Айдабол 13 жасында би атанған. Шешендік өнерімен, әділ шешімдерімен сый-құрметке ие болған.
«Айдабол би айтқан екен» деген сөздер ел аузында нақыл болып қалған. Алысты болжап, адамгершілікті жоғары ұстаған ол дүниеқор, қиянатшыларды аяусыз әшекерлеген. Әділдігі сондай, бір дауда «Төрелішім дұрыс болмаса, ұлым Тайгелтірді ат құйрығына салып өлтіремін» деп ант су ішкені туралы аңыз сақталған. Айдабол Құлболдыұлы Батыр жәнi Тәуке ханның тұсында би болған. Тарихта бізге белгілі бұл уақытта қазақ хандығы мен хандары Ташкент қаласымен өте тығыз байланыста болған. Орта жүздің Арғын тайпасы ішіндегі Сүйіндік руының бір атасы Айдабол би атымен аталады. Айдабол бидің тоғыз ұлы, төрт әйелі болған. Бірінші әйелінен Жанқозы, Малқозы, Бозқозы, Кенжеқозы, екінші әйелінен Аққозы мен Қарақозы, үшінші әйелінен Тайгелтір, төртінші әйелінен Қожагелді, Қосжетер атты ұлдары болған. Айдабол би және оның ұлдары жөнінде баяндайтын қара сөздер М.Көпейұлының жазба мұрасында сақталған.
Ұрпақтары
Сондай-ақ Айдабол би ұрпақтарынан Қазақстанға белгілі мәдениет, өнер және ғылым қайраткері, КСРО халық артисі Шәкен Айманов (1914-1970), атақты әнші, ақын Жаяу Мұса Байжанұлы (1835-1929), қазақ әдебиетінің классигі, ақын-ағартушы Сұлтанмахмұт Торайғыров (1893-1920), КСРО халық артисі, Қазақстанныңеңбегі сіңірген мәдениет қайраткері Кәукен Кенжетаев (1916—2008), ғылым қайраткерлері, академик Хамза Жуматов (1912-1972), академик Шапық Шокин, геолог-академик Жақан Ержанов (1922-2003), академик Арықтай Қайыпов (1814-1993), атақты Жасыбай, Сары, Олжабай батырлар, әкелі балалы Едіге және Шоң билер шыққан. Көкшетау өңіріндегі Айдабол көлі, Айдабол кенті, тағы басқа атаулар би есімімен байланысты туған.
Әдебиет
- Шорманов С., Ескі һәм жана билер, "Қазақ", 1914 ,23 сәуір;
- Сейфуллин С., қазақ әдебиеті. Билер дәуірінің әдебиеті. 1 кіт. Қ. - о., 1932
- Аллаберген Қ., Айдабол Сары батыр, 2008.07.07
