Нұсқалар арасындағы айырмашылық: "Ертіс жазығы"
ш («Түмен облысы географиясы» деген санатты қосты (HotCat құралының көмегімен)) |
ш (1 түзету) |
||
| (Оң жақ жоғарыда көрсетілген қатысушының (бір ғана қатысушының) арадағы бір түзетуі көрсетілмеген) | |||
| Жол нөмірі 1: | Жол нөмірі 1: | ||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
'''Ертіс жазығы ''' – [[Ертіс]] өзенінің екі жағын және [[Батыс Сібір жазығы|Батыс Сібір ойпаты]]ның оңтүстік-шығыс бөлігін алып жатқан жазық. | '''Ертіс жазығы ''' – [[Ертіс]] өзенінің екі жағын және [[Батыс Сібір жазығы|Батыс Сібір ойпаты]]ның оңтүстік-шығыс бөлігін алып жатқан жазық. | ||
== Географиялық орны == | == Географиялық орны == | ||
| − | [[Қазақстан]]ның [[ | + | [[Қазақстан]]ның [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]], [[Павлодар облысы|Павлодар]] облыстары және [[Ресей]]дің [[Омбы облысы|Омбы]], [[Түмен облысы|Түмен]] облыстары аумағын қамтиды. |
== Жер бедері == | == Жер бедері == | ||
| − | Оңтүстік-шығыстан солтүстік-батысқа қарай 550-600 км-ге созылып жатыр. Ені 80 км-ден 250 км-ге дейін кеңейеді. Шығысында [[Барабы жазығы]] және | + | Оңтүстік-шығыстан солтүстік-батысқа қарай 550-600 км-ге созылып жатыр. Ені 80 км-ден 250 км-ге дейін кеңейеді. Шығысында [[Барабы жазығы]] және Құлынды далаларымен, оңтүстік-батысында [[Сарыарқа (Солтүстік Қазақ жазығы)|Сарыарқа]]мен, батысында [[Солтүстік Қазақ жазығы|Солтүстік Қазақстан жазығы]]мен ұласады. Жер беті оңтүстік-шығыстан солтүстік-батысқа қарай біртіндеп еңістене отырып, 200 м-ден 100 м-ге дейін төмендейді. |
==Геологиялық құрамы == | ==Геологиялық құрамы == | ||
| Жол нөмірі 32: | Жол нөмірі 11: | ||
== Су торабы == | == Су торабы == | ||
| − | Ертіс жазығында өзен торы сирек. Ертіс алабындағы кішігірім өзендер ([[Шідерті өзені|Шідерті]], [[ | + | Ертіс жазығында өзен торы сирек. Ертіс алабындағы кішігірім өзендер ([[Шідерті өзені|Шідерті]], [[Өлеңті]] және [[Сілеті]]) көлдерге құяды. Көлдердің көбі тұзды және кермек татиды. Тұз байланатын ірі көлдері – Тобылжан, Қалқаман, [[Теке көлі|Теке]], [[Үлкен Қараой]], [[Кіші Қараой]], [[Қызылқақ (көл, Павлодар облысы)|Қызылқақ]], т.б. [[Маралды]] көлінің суы шипалы. |
== Климаты == | == Климаты == | ||
| Жол нөмірі 41: | Жол нөмірі 20: | ||
== Жануарлары == | == Жануарлары == | ||
| − | Жануарлардан қасқыр, түлкі, қоян, сарышұнақ, суыр, қосаяқ, елік; құстардан қаз, үйрек, аққу, тырна, қызғыш, шағала; орманды жерлерде бүркіт, кезқұйрық, күйкентай және т.б. мекендейді. Ертіс жазығын астық, көкөніс, көп жылдық мал азықтық шөптер және мал өсіруге пайдаланылады. Алқабында Павлодар облысының көптеген қалалары, кенттері мен ауылдық елді мекендері орналасқан.<ref>[[Қазақ энциклопедиясы]] III том 12 тарау | + | Жануарлардан [[қасқыр]], [[түлкі]], [[Қояндар|қоян]], [[Сарышұнақтар|сарышұнақ]], [[суыр]], [[Қосаяқтар|қосаяқ]], [[елік]]; құстардан [[қаз]], [[үйрек]], [[Аққулар|аққу]], тырна, [[қызғыш]], [[Шағалалар|шағала]]; орманды жерлерде [[бүркіт]], кезқұйрық, [[кәдімгі күйкентай|күйкентай]] және т.б. мекендейді. Ертіс жазығын астық, көкөніс, көп жылдық мал азықтық шөптер және мал өсіруге пайдаланылады. Алқабында Павлодар облысының көптеген қалалары, кенттері мен ауылдық елді мекендері орналасқан.<ref>[[Қазақ энциклопедиясы]] III том 12 тарау</ref> |
== Дереккөздер == | == Дереккөздер == | ||
{{дереккөздер}} | {{дереккөздер}} | ||
| − | [[Санат: | + | [[Санат:Жазықтар]] |
| − | [[Санат: | + | [[Санат:Қазақстан географиясы]] |
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | {{stub}} | |
| − | + | ||
00:06, 2026 ж. шілденің 13 кезіндегі нұсқасы
Ертіс жазығы – Ертіс өзенінің екі жағын және Батыс Сібір ойпатының оңтүстік-шығыс бөлігін алып жатқан жазық.
Мазмұны
Географиялық орны
Қазақстанның Шығыс Қазақстан, Павлодар облыстары және Ресейдің Омбы, Түмен облыстары аумағын қамтиды.
Жер бедері
Оңтүстік-шығыстан солтүстік-батысқа қарай 550-600 км-ге созылып жатыр. Ені 80 км-ден 250 км-ге дейін кеңейеді. Шығысында Барабы жазығы және Құлынды далаларымен, оңтүстік-батысында Сарыарқамен, батысында Солтүстік Қазақстан жазығымен ұласады. Жер беті оңтүстік-шығыстан солтүстік-батысқа қарай біртіндеп еңістене отырып, 200 м-ден 100 м-ге дейін төмендейді.
Геологиялық құрамы
Жазық палеозойлық іргетасты жауып жатқан мезозой мен палеогеннің құмды-сазды және көлді-аллювийлі шөгінділерінен тұрады. Жазықты Ертіс аңғары екіге бөледі. Соған байланысты оның сол жағалауы Ертіс бойы деп, оң жағалауы Ертіс сырты деп аталады.
Су торабы
Ертіс жазығында өзен торы сирек. Ертіс алабындағы кішігірім өзендер (Шідерті, Өлеңті және Сілеті) көлдерге құяды. Көлдердің көбі тұзды және кермек татиды. Тұз байланатын ірі көлдері – Тобылжан, Қалқаман, Теке, Үлкен Қараой, Кіші Қараой, Қызылқақ, т.б. Маралды көлінің суы шипалы.
Климаты
Жазықтың климаты тым континенттік. Қысы суық, ызғарлы және ұзақ. Қаңтардағы орташа ауа температурасы –17 – 20°С, кейде – 48 – 53°С-қа дейін төмендейді. Қар жамылғысының қалыңдығы 30-35 см. Жазы қоңыржай жылы. Шілдеде ауаның орташа температурасы 19-22°С. Жылдық жауын-шашынның орташа мөлшері оңтүстіктен солтүстікке қарай 200 мм-ден 350 мм-ге дейін көбейеді.
Өсімдіктері
Ертіс жазығының солтүстік және орталық бөліктері астық тұқымдас әр түрлі шөп аралас қау, селеу және бетеге өскен қара топырақты, оңтүстік-шығыс бөлігі селеулі-бетегелі қызғылт қоңыр топырақты. Өзен бойында қарағайлы ормандар, ойпаң жерлерде батпақты шалғындар, тұзды көлдер, жағалауларында алабота, сораң шөптер тараған.
Жануарлары
Жануарлардан қасқыр, түлкі, қоян, сарышұнақ, суыр, қосаяқ, елік; құстардан қаз, үйрек, аққу, тырна, қызғыш, шағала; орманды жерлерде бүркіт, кезқұйрық, күйкентай және т.б. мекендейді. Ертіс жазығын астық, көкөніс, көп жылдық мал азықтық шөптер және мал өсіруге пайдаланылады. Алқабында Павлодар облысының көптеген қалалары, кенттері мен ауылдық елді мекендері орналасқан.<ref>Қазақ энциклопедиясы III том 12 тарау</ref>
