Нұсқалар арасындағы айырмашылық: "Зернук"

Қазақ Энциклопедиясы жобасынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
ш (1 түзету)
Жол нөмірі 1: Жол нөмірі 1:
{{Көне қалашық
+
'''Зернук''', Оксус, Весидж – [[Қазақстан]]да 1 – 15 ғасырлар аралығында болған, ұлы ғалым [[Әбу Наср Әл-Фараби|Әбу Наср әл-Фараби]] дүниеге келген қала.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref> Орны [[Оңтүстік Қазақстан облысы]], [[Қызылқұм]] ауданындағы Маяқұм ауылынан солтүстікке қарай 5 км жерде. Қала алғашқыда Весидж болып аталған. Ал ғылыми әдебиеттерде Оксус қаласы ретінде белгілі. 13 ғ-дан бастап Зернук деген атқа ие болды. Зернук қаласының атауы алғаш рет армян патшасы Гетумның 13 ғ-дың ортасында [[Қарақорым]]дағы [[Мөңке|Мөңке хан]] сарайына келген елшілігі туралы жолжазбаларында хатқа түскен (''қара'' [[Гетум Елшілігі|Гетум елшілігі]]). [[Хорезми|Әбу Абдаллах Хорезмидің]] жазбаларына қарағанда, “Зернук” – сол заманғы су көтеретін шығырлардың бір атауы.<ref>Агеева Е.И., Пацевич Г.И., Из истории оседлых поселений и городов Южного Казахстана. //Труды ИИАЭ АН Казахской ССР, А.-А., 1958, т. 5;</ref> Қала орнында жүргізілген зерттеулер мұнда дамыған шығырлы егіншілік жүйесінің, бірнеше шығыр шұңқырларының болғанын анықтады. Осыған қарағанда [[Хорезми]] пікірлері талас тудырмайды. Қала мен оның айналасындағы кішірек қоныстар суды 7 км жердегі Ақарық каналынан алған.<ref>Археологическая карта Казахстана, А.-А., 1960.</ref> Қазір қала орны бес бұрышты төбе түрінде сақталған. Қала орнын 1900 жылы Н.В. Руднев, 1947 жылы А.Н. Бернштам зерттеп, 1975 жылы Оңтүстік Қазақстан археол. экспедициясы (жетекшісі К.Ақышев пен К.Байпақов) қазба жұмысын жалғастырды.<ref>Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2</ref>
|Атауы        = Оксус қалашығы
+
|сурет        = Оқсыз қалашығы (Оксус).jpg
+
|өлшемі        =
+
|Сурет атауы  =
+
|Мәртебесі    =
+
|Мемлекет      =
+
|Қазіргі жері  = {{KAZ}}, [[Түркістан облысы]]
+
|Қалануы      = I ғасыр
+
|Қалаушы      =
+
|Деректерде аталана бастады =
+
|Басқаша атаулары = Зернук, Оқсыз, Весиджем
+
|Халық саны    =
+
|Қиралды      =
+
|Қиралу себебі = 
+
|Орналасуы    =
+
  |lat_dir = N |lat_deg = 42|lat_min = 57|lat_sec = 04
+
  |lon_dir = E |lon_deg = 68|lon_min = 02|lon_sec = 02
+
  |region        =
+
  |CoordScale    =
+
|Позициялық карта 1 = Қазақстан
+
  |ПозКарта 1 ені    =
+
  |crosses180        =
+
|Облыс картасы      = Түркістан облысы
+
|Ортаққордағы санаты =
+
}}
+
'''Зернук''', Оксус, Весидж – [[Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі]]не енген, [[Қазақстан]]да I-XV ғасырлар аралығында болған қала.
+
  
== Орналасқан жері ==
+
== Дереккөздер==
[[Түркістан облысы]], [[Отырар ауданы]], [[Маяқұм]] ауылынан солүстікке қарай 9,5 км жерде, Ақжар шатқалында.
+
<references/>
  
== Зерттелуі ==
+
{{Stub: Қазақ мәдениеті}}
Алғаш рет қалашық [[1900 жыл|1900]] жылы зерттелді, Н. Рудневаның Оңтүстік Қазақстан археологиялық экспедициясының [[Александр Натанович Бернштам|А. Н. Бернштам]]ның басшылығымен зерттеу [[1947 жыл|1947]] жылы жалғасты. Одан әрі [[1975 жыл|1975]] жылы [[Кемел Ақышұлы Ақышев|К. А. Ақышев]] пен [[Карл Молдахметұлы Байпақов|К. М. Байпақов]]тың басшылығымен Оңтүстік Қазақстан кешенді археологиялық экспедициясы археологиялық жұмыстардың айтарлықтай көлемін атқарды.
+
{{wikify}}
 +
{{Суретсіз мақала}}
  
== Қалашық сипаты ==
 
Қазіргі кезде қалашық екі қабатты төбе болып келеді. Цитаделі қазіргі күні алдымызда биіктігі 1,35 м болатын төбе ретінде тұрады, жақтарының өлшемдері: солүстік-шығысы - 90 м, солтүстік-батысы - 75 м, оңтүстік-шығысы - 180 м және оңтүстік-батысы - 150 м. Шахристан өлшемі 165x200x150x195 м. Шахристанның төбесінің биіктігі 3-5 м.
 
Шахристанның периметрі бойынша мұнаралармен қабырғамен қоршалғаны көрініп тұр, өйткені аумақта бір жарым метрлік төбелер түріндегі күзет мұнараларының қалдықтары табылды.<br>
 
Қалашық айналасында ор қазылған. Қалашықтың ішіне шығыс және оңтүстік-батыс қабырғаларында орналасқан екі кіру жолы бар. Оңтүстіктен және батыстан орталық қаланың қираған жұртының аумағы бойынша магистральды канал арнасы орналасқан рабадандар жанасады. Рабадтың жалпы ауданы 20 га.
 
 
Бүгінгі таңда көптеген мамандар Оксус қалашығы ортағасырлық Весиджем - Орта Азияның әйгілі ортағасырлық қалаларының бірі және аты аңызға айналған философ [[Әбу Насыр Әл-Фараби|Әбу Насыр әл-Фараби]]дің туған жерінің қаласымен теңестіріледі. Ортағасырлық кезеңде қала Зернук деген атқа ие болған.<ref>Қазақстанның тарихи-мәдени нысандарының және жаппай зиярат ету орындарының альбомы/ ; ҚР Мәдениет және спорт министрлігі, Қазақ ғылыми-зерттеу мәдениет институты ; [жоба авторы Т. Бекбергенов ; бас ред. А. Р. Хазбулатов]... – Астана : [б. ж.], 2018. - 495 б., суретті; . – Библиогр.: 490 б. . – 100 дана – ISBN 978-9961-23-485-9</ref>
 
 
Зернук қаласының атауы алғаш рет армян патшасы Гетумның XIII ғасырдың ортасында [[Қарақорым қаласы|Қарақорым]]дағы [[Мөңке хан]] сарайына келген елшілігі туралы жолжазбаларында хатқа түскен ([[Гетум елшілігі]]). [[Әл-Хорезми|Әбу Абдаллах Хорезмидің]] жазбаларына қарағанда, “Зернук” — сол заманғы су көтеретін шығырлардың бір атауы.<ref>Агеева Е.И., Пацевич Г.И., Из истории оседлых поселений и городов Южного Казахстана. //Труды ИИАЭ АН Казахской ССР, А.-А., 1958, т. 5;</ref><br>
 
Қала орнында жүргізілген зерттеулер мұнда дамыған шығырлы егіншілік жүйесінің, бірнеше шығыр шұңқырларының болғанын анықтады. Осыған қарағанда Хорезми пікірлері талас тудырмайды. Қала мен оның айналасындағы кішірек қоныстар суды 7 км жердегі Ақарық каналынан алған.<ref>Археологическая карта Казахстана, А.-А., 1960.</ref>
 
 
== Дереккөздер ==
 
{{дереккөздер}}
 
 
{{Түркістан облысындағы республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері}}
 
 
[[Санат:Түркістан облысының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]]
 
[[Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері]]
 
 
[[Санат:Қазақстан көне қалалары]]
 
[[Санат:Қазақстан көне қалалары]]

00:37, 2025 ж. сәуірдің 26 кезіндегі түзету

Зернук, Оксус, Весидж – Қазақстанда 1 – 15 ғасырлар аралығында болған, ұлы ғалым Әбу Наср әл-Фараби дүниеге келген қала.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref> Орны Оңтүстік Қазақстан облысы, Қызылқұм ауданындағы Маяқұм ауылынан солтүстікке қарай 5 км жерде. Қала алғашқыда Весидж болып аталған. Ал ғылыми әдебиеттерде Оксус қаласы ретінде белгілі. 13 ғ-дан бастап Зернук деген атқа ие болды. Зернук қаласының атауы алғаш рет армян патшасы Гетумның 13 ғ-дың ортасында Қарақорымдағы Мөңке хан сарайына келген елшілігі туралы жолжазбаларында хатқа түскен (қара Гетум елшілігі). Әбу Абдаллах Хорезмидің жазбаларына қарағанда, “Зернук” – сол заманғы су көтеретін шығырлардың бір атауы.<ref>Агеева Е.И., Пацевич Г.И., Из истории оседлых поселений и городов Южного Казахстана. //Труды ИИАЭ АН Казахской ССР, А.-А., 1958, т. 5;</ref> Қала орнында жүргізілген зерттеулер мұнда дамыған шығырлы егіншілік жүйесінің, бірнеше шығыр шұңқырларының болғанын анықтады. Осыған қарағанда Хорезми пікірлері талас тудырмайды. Қала мен оның айналасындағы кішірек қоныстар суды 7 км жердегі Ақарық каналынан алған.<ref>Археологическая карта Казахстана, А.-А., 1960.</ref> Қазір қала орны бес бұрышты төбе түрінде сақталған. Қала орнын 1900 жылы Н.В. Руднев, 1947 жылы А.Н. Бернштам зерттеп, 1975 жылы Оңтүстік Қазақстан археол. экспедициясы (жетекшісі К.Ақышев пен К.Байпақов) қазба жұмысын жалғастырды.<ref>Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2</ref>

Дереккөздер

<references/>

Үлгі:Stub: Қазақ мәдениеті Үлгі:Wikify Үлгі:Суретсіз мақала