|
|
| Жол нөмірі 1: |
Жол нөмірі 1: |
| − | [[Сурет:Желқом. ҚР ҰМ қорынан.jpg|thumb|right|200px|Желқом. [[Қазақстан Республикасының Ұлттық мұрағаты|ҚР ҰМ]] қорынан. Теріден ою-өрнек салынып, бұрыштарына күміс пластиналар жапсырылған. Көлемі 45х45 см. Аталған желқом [[1940 жыл|1940]] жылы [[Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданы|Шыңжаң]]да жасалған.]] | + | '''Желқом''' —<br> 1) ердің екі қапталының астына жеке-жеке бүктеп қыстырылатын [[киіз]] не тері [[тоқым]]. Арқасының жауыры жараға айналған мініс көлігін және [[жүк]] артатын малды лажсыздан пайдаланғанда салынады. Ер оқпаны мен қыр арқа бір-біріне жанаспай, арасы алшақ болып, желденіп тұрса жара асқынбайды. Бұл жағдай көлікті уақытша пайдалануға мүмкіндік береді;<br> 2) [[Қазақстан]]ның кейбір аймақтарында мініс көлігін [[маса]]дан, [[Cона|сонадан]], т.б. қорғау үшін жабылатын мата жабынды да “Желқом” деп атайды. |
| − | '''Желқом''' – [[ат]] арқасындағы жауырға тимес үшін жасалынған ішкілік-тоқымдардың атауы. Қазақта [[жауыр]] аттың арқасы одан ары асқынбай, жазылуы үшін жел тиіп тұратындай етіп қомдау (яғни ерттеу) деген мағына береді. Осыған байланысты жараны қажамас үшін жасалынған ішкілік-тоқымдарды жалпылай желқом деп атайды.
| + | <ref>[[Қазақ энциклопедиясы]],3 том</ref> |
| | + | ==Дереккөздер== |
| | + | <references/> |
| | | | |
| − | == Жасау тәсілдері ==
| + | {{wikify}} |
| − | Желқом жасаудың бірнеше тәсілдері бар.
| + | {{Суретсіз мақала}} |
| − | * Соның бірі ойма жасау, яғни ішкілік, ішпектің дәл жауырға келетін тұсынан ойып қою тәсілі. Осылайша ойылған тесіктен жел кеулеп, жара беті қажалмағандықтан жауыр жазылып кетуіне мүмкіндік туғызады.
| + | |
| − | * Келесі тәсіл аттың қыр арқасы жауыр болғанда «желқом ер» арқылы ерттеу болып табылады. Желқом ер жасау үшін ердің екі қасына ортасынан бүктелген ішкіліктерді бекітіп тастайды.
| + | |
| − | Сонымен қатар, қажет болса тоқымды да екі бөлек етіп жасап, орталарын бүлдіргімен қосады. Мұндай ермен ерттелген малдың арқасын жел қағып, жауыр жарасының тез жазылуына мүмкіндік туады.<ref>ҚАЗАҚТЫҢ ЭТНОГРАФИЯЛЫҚ КАТЕГОРИЯЛАР, ҰҒЫМДАР МЕН АТАУЛАРЫНЫҢ ДӘСТҮРЛI ЖҮЙЕСI. Энциклопедия. – Алматы: РПК “Слон”, 2012. – (иллюстрацияланған) ISBN 978-601-7026-17-22-том: Е – И – 736 бет.ISBN 978-601-7026-20-2</ref>
| + | |
| | | | |
| − | == Дереккөздер ==
| + | [[Санат:Мәдениет]] |
| − | {{дереккөздер}}
| + | [[Санат:Ат әбзелдері]] |
| | | | |
| − | == Әдебиеттер ==
| |
| − | * Мұқанов С. Халық мұрасы. Алматы: Қазақстан, 1974;
| |
| − | * Бабалықұлы Ж. Ер тоқым. Ер қанаты. Жинақ. Құраст.: Ж. Аупбаев. Алматы: Қайнар, 1987. 259-278 бб.;
| |
| − | * Қасиманов С. Қазақ халқының қолөнерi. Алматы: Қазақстан, 1995;
| |
| − | * Базарбеков Ә. Қазақ тіліндегі ат әбзелдеріне байланысты атаулар. Қазақ тілі тарихы мен диалектологиясы (проф. Б.Әбілқасымовтың 70 жылдық мерейтойына арналған ХҒТК материалдары) Алматы, 2001. 266-269-бб.;
| |
| − | * ҚР МОМ – материалдарынан;
| |
| − | * ОМЭЭ – материалдарынан.
| |
| | | | |
| − | [[Санат:Ер-тұрман]]
| + | {{stub}} |
| − | [[Санат:Ат әбзелдері]]
| + | |
| − | [[Санат:Қазақ салт-дәстүрлері]]
| + | |
00:14, 2025 ж. сәуірдің 26 кезіндегі түзету
Желқом —
1) ердің екі қапталының астына жеке-жеке бүктеп қыстырылатын киіз не тері тоқым. Арқасының жауыры жараға айналған мініс көлігін және жүк артатын малды лажсыздан пайдаланғанда салынады. Ер оқпаны мен қыр арқа бір-біріне жанаспай, арасы алшақ болып, желденіп тұрса жара асқынбайды. Бұл жағдай көлікті уақытша пайдалануға мүмкіндік береді;
2) Қазақстанның кейбір аймақтарында мініс көлігін масадан, сонадан, т.б. қорғау үшін жабылатын мата жабынды да “Желқом” деп атайды.
<ref>Қазақ энциклопедиясы,3 том</ref>
Дереккөздер
<references/>
Үлгі:Wikify
Үлгі:Суретсіз мақалаҮлгі:Stub
