Нұсқалар арасындағы айырмашылық: "Ғұбайдолла Айдаров"
ш (1 түзету) |
ш (1 түзету) |
||
| (басқа бір қатысуышының арадағы бір түзетуі көрсетілмеген) | |||
| Жол нөмірі 1: | Жол нөмірі 1: | ||
| − | ''' | + | {{Ғалым |
| + | |Есімі = Ғұбайдолла Айдаров | ||
| + | |Шынайы есімі = | ||
| + | |Суреті = Айтақов.jpg | ||
| + | |Сурет ені = 150px | ||
| + | |Сурет тақырыбы = | ||
| + | |Туған күні = 18.6.1921 | ||
| + | |Туған жері = [[Сайын Шапағатов ауылы|Тельман]], {{туғанжері|Түпқараған ауданы|Түпқараған ауданында}}, [[Адай уезі]], [[КСРО]] | ||
| + | |Қайтыс болған күні = 1.3.2001 | ||
| + | |Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Қазақстан]] | ||
| + | |Азаматтығы = {{KAZ}}<br>{{USSR}} (1921-1991) | ||
| + | |Ғылыми аясы = [[филология]] | ||
| + | |Жұмыс орны = [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақстан Ғылымдар Академиясының Тіл білімі институты]] | ||
| + | |Ғылыми дәрежесі = филология ғылымдарының докторы | ||
| + | |Ғылыми атағы = | ||
| + | |Альма-матер = | ||
| + | |Ғылыми жетекші = | ||
| + | |Атақты шәкірттері = | ||
| + | |Несімен белгілі = көне түркі ескерткіштерінің мәтіндерін қазіргі графика бойынша [[транскрипция]]лап, олардың тілін [[Лингвистика|лингвист]] тұрғыдан жан-жақты талдаған, [[ескерткіш]]тер тілінің қазіргі қазақ тіліне жақындығын зерттеп, дәлелдеумен | ||
| + | |Марапаттары = | ||
| + | |Қолтаңбасы = | ||
| + | |Қолтаңба ені = | ||
| + | |Сайты = | ||
| + | |Commons = | ||
| + | }} | ||
| + | '''Ғұбайдолла Айдаров''' (18 маусым 1921 жыл, қазіргі [[Маңғыстау облысы]] [[Маңғыстау ауданы]] Сайын Шапағатов ауылы – 1 наурыз 2001 жыл, [[Алматы қаласы]]) – филология ғылымдарының докторы (1974). Қазақстанның еңбек сіңірген ғылыми қайраткері (1994). | ||
| − | Айдаров 250-ден астам ғылыми-зертхана еңбек, оның ішінде 10 [[монография]] мен жоғары оқу орындарына арналған оқулықтың авторы. Ғылыми-зертхана еңбектері негізінен түркі жазба ескерткіштерін зерттеуге арналған. Айдаров, Ғұбайдолла ғылыми еңбектерінде көне түркі ескерткіштерінің мәтіндерін қазіргі графика бойынша | + | == Өмірбаяны == |
| + | Ғұбайдолла Айдаров [[1921 жыл]]дың [[18 маусым]]ында қазіргі [[Маңғыстау облысы]] [[Маңғыстау ауданы]] [[Сайын Шапағатов ауылы]]ның маңындағы [[Емір-Торты]] жерінде дүниеге келген. 30-жылдардағы түбекті жайлаған жұт пен ашаршылық кезінде отбасымен [[Жаңғақ]]тың ойына, [[Шағадам]] шаһарына қоныс аударған. Бұл кезде қазақ ауылдарын жұқпалы ауру жайлап, көп адам ажал құшқан. Оның ішінде Ғұбайдолланың әкесі - Айдарда болып, шешесі Томан мен інісі Тортай үшеуі жат жерде жетім-жесір күй кешеді. Ер-азаматтар жағы күзгесалым [[Бесқала]]ға азық-түліктерін қамдауға шыққанда шешесі мен інісін асырап, табыс табу үшін он жасар Ғұбайдолла да ағайындарына ілесіп сапар шегеді. Бесқаланың бірі [[Ташауыз]] қаласына келген бетте [[Недірбай Айтақов|Н. Айтақовтың]] тікелей нұсқауымен Айдаров балалар үйіне қабылданып, білім алады<ref>[http://el.kz/kz/news/archive/content-28905 Ғұбайдолла Айдаров туралы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181111084952/http://el.kz/kz/news/archive/content-28905 |date=2018-11-11 }}</ref>. | ||
| + | |||
| + | Айдаров [[1934 жыл|1934]]-[[1935 жыл]]дары [[Түрікмен КСР]]-інің Ташауыз қаласы педагогикалық училищесінің дайындық бөлімінде білім алады. 1935-[[1937 жыл]]дары [[Красноводск]] қаласындағы Бауман атындағы техникумында оқыды. 1937-[[1938 жыл]]дары [[Мары]] қаласындағы педагогикалық училищеде оқыды. Еңбек жолын ауылдағы жетіжылдық мектепте мұғалім ретінде бастайды. [[1940 жыл]]ы әскер қатарына алынып, [[1944 жыл]]ға дейін [[Ұлы отан соғысы]]на қатысты. Соғыстан кейін барлық қажыр-қайратын білім беру саласына арнады. Қатардағы мұғалімдіктен директорлық қызметке дейін көтеріледі<ref>[http://ya-student.kz/kz/news/1662/206022/ Бүгін түркітанушы, филология ғылымдарының докторы, белгілі ғалым Ғұбайдолла Айдаровтың туғанына 92 жыл.]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. | ||
| + | |||
| + | [[1948 жыл]]ы Айдаров [[Шымкент]] оқытушылар институтын, [[1952 жыл]]ы ҚазПИ-ді (қазіргі ҚазҰПУ) бітіреді. Институттың аспирантурасында оқып жүргенде көне түркі жазуларына ден қояды. [[1959]] жылдан Қазақстан Ғылымдар Академиясының Тіл білімі институтында кіші, аға ғылыми қызметкері болады.<ref>Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3</ref> | ||
| + | |||
| + | == Ғылыми еңбектері == | ||
| + | Айдаров 250-ден астам ғылыми-зертхана еңбек, оның ішінде 10 [[монография]] мен жоғары оқу орындарына арналған оқулықтың авторы. Ғылыми-зертхана еңбектері негізінен түркі жазба ескерткіштерін зерттеуге арналған. Айдаров, Ғұбайдолла ғылыми еңбектерінде көне түркі ескерткіштерінің мәтіндерін қазіргі графика бойынша транскрипциялап, олардың тілін [[Лингвистика|лингвист]] тұрғыдан жан-жақты талдаған, [[ескерткіш]]тер тілінің қазіргі қазақ тіліне жақындығын зерттеп, дәлелдеген. | ||
==Шығармалары:== | ==Шығармалары:== | ||
| Жол нөмірі 8: | Жол нөмірі 41: | ||
*Көне түркі жазба ескерткіштерінің тілі (оқулық), А., 1986; | *Көне түркі жазба ескерткіштерінің тілі (оқулық), А., 1986; | ||
*Көне ұйғыр жазба ескерткіштерінің тілі, А., 1991. | *Көне ұйғыр жазба ескерткіштерінің тілі, А., 1991. | ||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| + | == Дереккөздер == | ||
| + | {{дереккөздер}} | ||
| − | [[Санат: | + | [[Санат:Қазақстан филологтары]] |
| − | [[Санат: | + | [[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері]] |
| − | [[Санат: | + | [[Санат:Филология ғылымдарының докторлары]] |
00:15, 2026 ж. шілденің 13 кезіндегі нұсқасы
Үлгі:Ғалым Ғұбайдолла Айдаров (18 маусым 1921 жыл, қазіргі Маңғыстау облысы Маңғыстау ауданы Сайын Шапағатов ауылы – 1 наурыз 2001 жыл, Алматы қаласы) – филология ғылымдарының докторы (1974). Қазақстанның еңбек сіңірген ғылыми қайраткері (1994).
Өмірбаяны
Ғұбайдолла Айдаров 1921 жылдың 18 маусымында қазіргі Маңғыстау облысы Маңғыстау ауданы Сайын Шапағатов ауылының маңындағы Емір-Торты жерінде дүниеге келген. 30-жылдардағы түбекті жайлаған жұт пен ашаршылық кезінде отбасымен Жаңғақтың ойына, Шағадам шаһарына қоныс аударған. Бұл кезде қазақ ауылдарын жұқпалы ауру жайлап, көп адам ажал құшқан. Оның ішінде Ғұбайдолланың әкесі - Айдарда болып, шешесі Томан мен інісі Тортай үшеуі жат жерде жетім-жесір күй кешеді. Ер-азаматтар жағы күзгесалым Бесқалаға азық-түліктерін қамдауға шыққанда шешесі мен інісін асырап, табыс табу үшін он жасар Ғұбайдолла да ағайындарына ілесіп сапар шегеді. Бесқаланың бірі Ташауыз қаласына келген бетте Н. Айтақовтың тікелей нұсқауымен Айдаров балалар үйіне қабылданып, білім алады<ref>Ғұбайдолла Айдаров туралы Үлгі:Webarchive</ref>.
Айдаров 1934-1935 жылдары Түрікмен КСР-інің Ташауыз қаласы педагогикалық училищесінің дайындық бөлімінде білім алады. 1935-1937 жылдары Красноводск қаласындағы Бауман атындағы техникумында оқыды. 1937-1938 жылдары Мары қаласындағы педагогикалық училищеде оқыды. Еңбек жолын ауылдағы жетіжылдық мектепте мұғалім ретінде бастайды. 1940 жылы әскер қатарына алынып, 1944 жылға дейін Ұлы отан соғысына қатысты. Соғыстан кейін барлық қажыр-қайратын білім беру саласына арнады. Қатардағы мұғалімдіктен директорлық қызметке дейін көтеріледі<ref>Бүгін түркітанушы, филология ғылымдарының докторы, белгілі ғалым Ғұбайдолла Айдаровтың туғанына 92 жыл.Үлгі:Deadlink</ref>.
1948 жылы Айдаров Шымкент оқытушылар институтын, 1952 жылы ҚазПИ-ді (қазіргі ҚазҰПУ) бітіреді. Институттың аспирантурасында оқып жүргенде көне түркі жазуларына ден қояды. 1959 жылдан Қазақстан Ғылымдар Академиясының Тіл білімі институтында кіші, аға ғылыми қызметкері болады.<ref>Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3</ref>
Ғылыми еңбектері
Айдаров 250-ден астам ғылыми-зертхана еңбек, оның ішінде 10 монография мен жоғары оқу орындарына арналған оқулықтың авторы. Ғылыми-зертхана еңбектері негізінен түркі жазба ескерткіштерін зерттеуге арналған. Айдаров, Ғұбайдолла ғылыми еңбектерінде көне түркі ескерткіштерінің мәтіндерін қазіргі графика бойынша транскрипциялап, олардың тілін лингвист тұрғыдан жан-жақты талдаған, ескерткіштер тілінің қазіргі қазақ тіліне жақындығын зерттеп, дәлелдеген.
Шығармалары:
- Білге қаған ескерткішінің тілі, А., 1966;
- 8 ғ-дағы көне түркі жазулы орхон ескерткіштерінің тілі, А., 1971;
- Көне түркі жазба ескерткіштерінің тілі (оқулық), А., 1986;
- Көне ұйғыр жазба ескерткіштерінің тілі, А., 1991.
