Нұсқалар арасындағы айырмашылық: "Сейдәзім Қадырбаев"
ш (мемлекет атауы, пунктуация) |
|||
| Жол нөмірі 1: | Жол нөмірі 1: | ||
{{cleanup}} | {{cleanup}} | ||
| − | Қадырбаев Сейдәзім | + | [[Сурет:Kazakh intelligentsia (1918).jpg|нобай|Сол жақтан екінші тұрған – Сейдәзім Қадырбаев]] |
| + | '''Сейдәзім Қадырбаев''' ([[1885 жыл|1885]], қазіргі [[Жангелді ауданы]], [[Қостанай облысы]]– 1938, Воронеж, [[Ресей|Ресей Федерациясы]]) – қазақ қоғам қайраткері, заңгер, [[Алаш партиясы|Алаш]] қозғалысының [[Торғай облысы (Ресей империясы)|Торғай]] өлкесіндегі мүшесі. | ||
| + | |||
| + | == Өмірбаяны == | ||
| + | 1885 жылы қазіргі [[Қостанай облысы]]ның [[Жангелді ауданы]]нда туған. Торғайдағы орыс-қазақ мектебін бітірген. Көп оқымаса да, тумысынан зерек С.Қадырбаев көп білімді өмірдің өзінен үйренеді. Қызмет істей жүріп өздігін ізденіп, білімін толықтырады. | ||
1913-1918 жылдар аралығында [[Орынбор]]да сот кеңселерінде ұсақ қызметкер болып істейді. Сөйте жүріп көп нәрсені көкірекке түйеді, талай әлеуметтік істердің сырын түсінеді. Ең соңында халық үшін қызмет істеп, ел алдындағы азаматтық борышын ақтауға бел буады. Сәті түскенде, сол кезде [[Алаш]] қозғалысы жұмыс істей бастайды да, қазаққа қызмет етем деген ізгі ниетті азаматтардың талабын қайтармай, үмітін ұштап, өз қатарына тартады. | 1913-1918 жылдар аралығында [[Орынбор]]да сот кеңселерінде ұсақ қызметкер болып істейді. Сөйте жүріп көп нәрсені көкірекке түйеді, талай әлеуметтік істердің сырын түсінеді. Ең соңында халық үшін қызмет істеп, ел алдындағы азаматтық борышын ақтауға бел буады. Сәті түскенде, сол кезде [[Алаш]] қозғалысы жұмыс істей бастайды да, қазаққа қызмет етем деген ізгі ниетті азаматтардың талабын қайтармай, үмітін ұштап, өз қатарына тартады. | ||
| − | С.Қадырбаев 1918 жылы [[Алаш орда]]ның Торғайдағы әскери бөлімінің мүшесі болып кабылданады. Ол екі жыл бойы алашордашылар қатарында күрес жүргізеді. | + | С.Қадырбаев 1918 жылы [[Алаш орда]]ның Торғайдағы әскери бөлімінің мүшесі болып кабылданады. Ол екі жыл бойы алашордашылар қатарында күрес жүргізеді. |
1919 жылы [[Амангелді Иманов]]тың өліміне себеп болған Торғайдағы кикілжіңдерге байланысты айыпталады. Тағылған айып дәлелденбей, көп кешікпей босатылады. Одан кейін де Алаш орда үкіметінде қызмет атқарады. Алаш орда таратылып, кеңес үкіметі орнағанда кеңшілікке ие болғандардың қатарында Қадырбаев та болса керек. Ол 1920 жылы Қазақ автономиялық кеңестік соңиалистік республикасы Әділет халық комиссариатының заң шығару бөліміне жұмысқа алынады. 1929 жылға дейін осы мекемеде жауапты қызметтер атқарады. | 1919 жылы [[Амангелді Иманов]]тың өліміне себеп болған Торғайдағы кикілжіңдерге байланысты айыпталады. Тағылған айып дәлелденбей, көп кешікпей босатылады. Одан кейін де Алаш орда үкіметінде қызмет атқарады. Алаш орда таратылып, кеңес үкіметі орнағанда кеңшілікке ие болғандардың қатарында Қадырбаев та болса керек. Ол 1920 жылы Қазақ автономиялық кеңестік соңиалистік республикасы Әділет халық комиссариатының заң шығару бөліміне жұмысқа алынады. 1929 жылға дейін осы мекемеде жауапты қызметтер атқарады. | ||
| − | Кеңес жұмысын қанша тиянақты істесе де, өкімет оның бір кездегі алашордашыл болғанын кешіре алмайды. [[ | + | Кеңес жұмысын қанша тиянақты істесе де, өкімет оның бір кездегі алашордашыл болғанын кешіре алмайды. [[Алаш]] ордаға қатысу кеңес үкіметі үшін өте ауыр қылмыс жасағанмен тең еді. Халықтар достығын ауыздан тастамайтын үкімет халықтардың теңдікке ұмтылған азаматтарын аяусыз жаншып отырған. |
| + | |||
| + | 1929 жылы [[Алаш партиясы|Алаш партиясына]] қатысқаны үшін Сейдәзім Қадырбаев тағы айыпталып, тұтқынға алынады. Аса ауыр айып тағылып, 1930 жылы Воронеж қаласына жер аударылады. Кейін үкімет оны босатады. Еліне келіп, біраз уақыт жұрт арасында жүреді. [[1938 жыл|1938 жылы]] Қадырбаев кайта қамауға алынып, ату жазасына кесілді.<ref>«Алаш» қозғалысы. Алматы, 2008. ISBN 9965-32-715-7</ref> | ||
| + | |||
| + | == Естеліктер == | ||
| + | [[Міржақып Дулатұлы|Міржақып Дулатұлының]] қызы [[Гүлнар Міржақыпқызы Дулат|Гүлнәрдің]] '''«Арыстың бірі – Сейдәзім»''' атты естелігінде Қадырбаевтың әкесі Міржақыппен мүдделес, ұлт ұстазы [[Ахмет Байтұрсынұлы|Ахаңмен]] ақылдас болғандығы жайында нақты айтылады:<ref>https://alash.semeylib.kz/?page_id=144</ref><blockquote>«…Сейдәзім аға 1913-1918 жылдары Орынборда заң саласында ірі басшылық қызметтер атқарды. Ол сондағы [[Қазақ газеті|«Қазақ» газетінің]] бас редакторы Ахмет Байтұрсыновпен аға-інідей сыйласты. Ал, менің әкем Міржақыппен екеуі жастайынан бірге өскен, бірге оқыған, саналы ғұмырында сыйлас, мүдделес болған жандар еді. Түйдей құрдас әрі жерлес, бір-бірінің қадіріне сондай жетік олар туыстан бетер сыйласатын»</blockquote> | ||
== Дереккөздер == | == Дереккөздер == | ||
<references/> | <references/> | ||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
[[Санат:Алаш қозғалысы]] | [[Санат:Алаш қозғалысы]] | ||
| − | [[Санат: | + | |
| + | [[Санат:Торғай облысында (Ресей империясы) туғандар]] | ||
| + | [[Санат:Алаш қозғалысының мүшелері]] | ||
| + | [[Санат:Алаш зиялылары]] | ||
| + | [[Санат:Заңгерлер]] | ||
16:25, 2025 ж. сәуірдің 14 кезіндегі түзету
Сейдәзім Қадырбаев (1885, қазіргі Жангелді ауданы, Қостанай облысы– 1938, Воронеж, Ресей Федерациясы) – қазақ қоғам қайраткері, заңгер, Алаш қозғалысының Торғай өлкесіндегі мүшесі.
Өмірбаяны
1885 жылы қазіргі Қостанай облысының Жангелді ауданында туған. Торғайдағы орыс-қазақ мектебін бітірген. Көп оқымаса да, тумысынан зерек С.Қадырбаев көп білімді өмірдің өзінен үйренеді. Қызмет істей жүріп өздігін ізденіп, білімін толықтырады.
1913-1918 жылдар аралығында Орынборда сот кеңселерінде ұсақ қызметкер болып істейді. Сөйте жүріп көп нәрсені көкірекке түйеді, талай әлеуметтік істердің сырын түсінеді. Ең соңында халық үшін қызмет істеп, ел алдындағы азаматтық борышын ақтауға бел буады. Сәті түскенде, сол кезде Алаш қозғалысы жұмыс істей бастайды да, қазаққа қызмет етем деген ізгі ниетті азаматтардың талабын қайтармай, үмітін ұштап, өз қатарына тартады. С.Қадырбаев 1918 жылы Алаш орданың Торғайдағы әскери бөлімінің мүшесі болып кабылданады. Ол екі жыл бойы алашордашылар қатарында күрес жүргізеді.
1919 жылы Амангелді Имановтың өліміне себеп болған Торғайдағы кикілжіңдерге байланысты айыпталады. Тағылған айып дәлелденбей, көп кешікпей босатылады. Одан кейін де Алаш орда үкіметінде қызмет атқарады. Алаш орда таратылып, кеңес үкіметі орнағанда кеңшілікке ие болғандардың қатарында Қадырбаев та болса керек. Ол 1920 жылы Қазақ автономиялық кеңестік соңиалистік республикасы Әділет халық комиссариатының заң шығару бөліміне жұмысқа алынады. 1929 жылға дейін осы мекемеде жауапты қызметтер атқарады. Кеңес жұмысын қанша тиянақты істесе де, өкімет оның бір кездегі алашордашыл болғанын кешіре алмайды. Алаш ордаға қатысу кеңес үкіметі үшін өте ауыр қылмыс жасағанмен тең еді. Халықтар достығын ауыздан тастамайтын үкімет халықтардың теңдікке ұмтылған азаматтарын аяусыз жаншып отырған.
1929 жылы Алаш партиясына қатысқаны үшін Сейдәзім Қадырбаев тағы айыпталып, тұтқынға алынады. Аса ауыр айып тағылып, 1930 жылы Воронеж қаласына жер аударылады. Кейін үкімет оны босатады. Еліне келіп, біраз уақыт жұрт арасында жүреді. 1938 жылы Қадырбаев кайта қамауға алынып, ату жазасына кесілді.<ref>«Алаш» қозғалысы. Алматы, 2008. ISBN 9965-32-715-7</ref>
Естеліктер
Міржақып Дулатұлының қызы Гүлнәрдің «Арыстың бірі – Сейдәзім» атты естелігінде Қадырбаевтың әкесі Міржақыппен мүдделес, ұлт ұстазы Ахаңмен ақылдас болғандығы жайында нақты айтылады:<ref>https://alash.semeylib.kz/?page_id=144</ref>«…Сейдәзім аға 1913-1918 жылдары Орынборда заң саласында ірі басшылық қызметтер атқарды. Ол сондағы «Қазақ» газетінің бас редакторы Ахмет Байтұрсыновпен аға-інідей сыйласты. Ал, менің әкем Міржақыппен екеуі жастайынан бірге өскен, бірге оқыған, саналы ғұмырында сыйлас, мүдделес болған жандар еді. Түйдей құрдас әрі жерлес, бір-бірінің қадіріне сондай жетік олар туыстан бетер сыйласатын»
Дереккөздер
<references/>
.jpg){kind=link}