Нұсқалар арасындағы айырмашылық: "Ақыт Үлімжіұлы"

Қазақ Энциклопедиясы жобасынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
 
ш (1 түзету)
 
(2 қатысушының арадағы 2 түзетуі көрсетілмеген)
Жол нөмірі 1: Жол нөмірі 1:
−
'''Ақыт Қажы Үлімжіұлы''' (А. Алтайский) (1866(7), ҚХР, [[Шыңжаң өлкесі]], [[Алтай аймағы]], Көктоғай ауданы — 1940, [[Үрімші]]) - атақты қазақ ақыны, діни қайраткері, халық ағартушысы. [[Шығыс Түркістан]]дағы Алтай аймағының Көктоғай ауданында кедей отбасында дүниеге келді. Бала кезінен бастап ауыл [[молда]]сынан, одан кейін Бұқар медресесінде дәріс алып араб, парсы тілдер, сондай-ақ [[шариғат]] пен тәжуитті үйренген. 1908 жылы Алтай, Қобда аймақтары қажылар тобының аудармашы ретінде [[Мекке]]ге қажыға сапар шегіп барады. 1910 ж. елге қайтып келген соң, Сарытоғай ауылында мешіт салдырып, медресе ашып мұғалім болады. 1939 жылы Шэнь Шицайдің үкіметіне наразы шыққан халық көтерілісіне белсене қатысқаны үшін тұтқынға алынып, мешіті талқандапып, кітаптары өртендіріліп, 1940 ж, түрмеде азаптап өлтірілген.<ref>“ Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref>
+
{{Тұлға
 +
|Есімі = Ақыт Үлімжіұлы
 +
|Шынайы есімі =
 +
|Сурет = Ақыт Үлімжіұлы.jpg|нобай
 +
|Сурет ені =
 +
|Сурет атауы  =
 +
|Туған кездегі есімі =
 +
|Туған күні = 1868
 +
|Туған жері = Көктоғай, [[Алтай]]
 +
|Мансабы = Ақын, ағартушы, философ
 +
|Азаматтығы = 
 +
|Діні = ислам
 +
|Ұлты = [[Қазақтар|қазақ]]
 +
|Қайтыс болған күні = 1940
 +
|Қайтыс болған жері =
 +
|Әкесі = Үлімжі Қарымсақұлы
 +
|Анасы = Жібек Бекенқызы
 +
|Жұбайы = Кәмпит <br /> Үкіжан <br /> Бинай  <br /> Мәлике
 +
|Балалары = - Кәмпиттен- Ғабдісәмәт, Ғадімәлік (Мешел), Алдажар, Мұхамедияр, Бият <br /> - Үкіжаннан- Ғабүлхақ, Ғабдүлмәннан (Қалман), Ғабдүлханнан (Ақанай), Мүбарак, Мінхаждин, Ғазез, Әбденбек, Мақаш. Қыздары- Шарипа, Кәрима, Хабиба, Мүнира <br /> - Бинайдан- Қапыз, Нұреттин, Ғайнеден, Мүсілім, Сәлима <br /> - Мәликеден- Мәстура.
 +
|Марапаттары =
 +
|Сайты = 
 +
|Басқалары =
 +
|Commons =
 +
}}
  
−
1891 — 1914 жылдары [[Санкт-Петербург]], [[Қазан]] баспаларынан Ақыт Қажы атамыздың “Жиһанша”, “Ахиретбаян”, “Сәйпілмүлік - Жамал” дастандары, “Абият ғақидия”, “Сейітбаттал Ғазы”, “Ишан Махмұд” аталатын кітаптары бірнеше рет жарық көрді. Оның шығармалары “А. Алтайский” деген бүркеншік атпен “Айқап” журналына да жарияланып тұрған. Ақыт өлеңді алуан ырғақта насихат, назира, ғақлия түрінде жазған. Ой толғауда Абай мәнеріне ден қояды. Абай өлеңдерін үлгі ете отырып, “Дәлейлул-ғақылия” (“Ақыл түбі”) өлеңдер топтамасын жазып шыққан. “Адамның жасы”, “Асан ата”, “Шыңжан қаритасы”, “Керей шежіресі”, “Ер Жәнібек”, “Алтай” деп аталатын туындылары ел арасына кеңінен таралған. Ақын Ақыт Үлімжіұлы Қарымсақовтан бастап 30-дан астам халық ақындарының шығармалары жинастырылып, зерттеліп, ел игілігіне айналды.<ref>Ислам. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2010 ISBN 9965-26-322-1</ref>
+
'''Ақыт Қажы Үлімжіұлы ''Қарымсақов''''' (А. Алтайский) (1868, ҚХР, [[Шыңжаң өлкесі]], [[Алтай аймағы]], Көктоғай ауданы — 1940, [[Үрімші]]) - атақты қазақ ақыны, діни қайраткері, халық ағартушысы. [[Шығыс Түркістан]]дағы Алтай аймағының Көктоғай ауданында дүниеге келді. Бала кезінен бастап ауыл [[молда]]сынан, одан кейін Бұқар медресесінде дәріс алып араб, парсы тілдер, сондай-ақ [[шариғат]] пен тәжуитті үйренген. 1908 жылы Алтай, Қобда аймақтары қажылар тобының аудармашы ретінде [[Мекке]]ге қажыға сапар шегіп барады. 1910 ж. елге қайтып келген соң, Сарытоғай ауылында мешіт салдырып, медресе ашып мұғалім болады. 1939 жылы Шэнь Шицайдің үкіметіне наразы шыққан халық көтерілісіне белсене қатысқаны үшін тұтқынға алынып, мешіті талқандапып, кітаптары өртендіріліп, 1940 ж, түрмеде азаптап өлтірілген.<ref>“ Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref>
 +
 
 +
1891 — 1914 жылдары [[Санкт-Петербург]], [[Қазан]] баспаларынан Ақыт Қажының көптеген кітаптары бірнеше рет жарық көрді. Оның шығармалары “А. Алтайский” деген бүркеншік атпен “Айқап” журналына да жарияланып тұрған. Ақыт өлеңді алуан ырғақта насихат, назира, ғақлия түрінде жазған. Ой толғауда Абай мәнеріне ден қояды. Абай өлеңдерін үлгі ете отырып, “Дәлейлул-ғақылия” (“Ақыл түбі”) өлеңдер топтамасын жазып шыққан. “Адамның жасы”, “Асан ата”, “Шыңжан қаритасы”, “Керей шежіресі”, “Ер Жәнібек”, “Алтай” деп аталатын туындылары ел арасына кеңінен таралған. Ақын Ақыт Үлімжіұлы Қарымсақовтан бастап 30-дан астам халық ақындарының шығармалары жинастырылып, зерттеліп, ел игілігіне айналды.<ref>Ислам. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2010 ISBN 9965-26-322-1</ref>  
 +
 
 +
Астана қаласының бір көшесі [[Ақыт Үлімжіұлы көшесі (Астана)|Ақыт Үлімжіұлы атына]] ие болған.
 +
 
 +
== Ақыт Үлімжіұлы шығармалары ==
 +
Ақыт Үлімжіұлы – қазақ руханиятында исламдық бағытты көтерген ойшыл, ғұлама, кітаби ақын.  Оның баспа беттерінен жарық көрген еңбектер санының қанша екендігі белгісіз. Дегенмен, қолда бар деректерге негізделгенде Ақыттың нақты баспадан шыққан еңбектер саны – тоғыз:
 +
 
 +
1.   Жиһаншаһ (дастан), 1897 жылы, Қазан баспасы;
 +
 
 +
2.   Қисса-и «Жиһаншаһ Тамузшаһ оғлы» (дастан). 1901 жылы Қазан баспасы;
 +
 
 +
3.   Қисса-и «Сәйпілмүлік» (дастан). 1895, 1909, 1914. Қазан баспасы;
 +
 
 +
4.   Қисса-и «Ғабдімәлік» (дастан), 1902, 1904, 1909;
 +
 
 +
5.   Тәржімә-и Ақыт уәләд, 1897 жылы, Қазан университі баспасы;
 +
 
 +
6.   Ахуал-и қиямет (насихаттық толғау);
 +
 
 +
7.   Қисса-и «Манақыб нуран ғазизан» . Қазан университеті баспасы;
 +
 
 +
8.   Әбият ғақдия (Ғибырат жыр), 1909 жылы;
 +
 
 +
9.  Керей ишаны – Мұхаммед мүмін,
  
 
==Дереккөздер==
 
==Дереккөздер==
Жол нөмірі 14: Жол нөмірі 62:
 
[[Санат:Қытай қазақтары]]
 
[[Санат:Қытай қазақтары]]
 
[[Санат:Шет елдегі қазақ әдебиетінің өкілдері]]
 
[[Санат:Шет елдегі қазақ әдебиетінің өкілдері]]
−
[[Санат:Діни тұлғалар]]
+
[[Санат:Діни қайраткерлер]]
 
[[Санат:Қазақ жазушылары]]
 
[[Санат:Қазақ жазушылары]]
 
[[Санат:Қазақ ақындары]]
 
[[Санат:Қазақ ақындары]]

20:39, 2026 ж. шілденің 12 кезіндегі нұсқасы

Үлгі:Тұлға

Ақыт Қажы Үлімжіұлы Қарымсақов (А. Алтайский) (1868, ҚХР, Шыңжаң өлкесі, Алтай аймағы, Көктоғай ауданы — 1940, Үрімші) - атақты қазақ ақыны, діни қайраткері, халық ағартушысы. Шығыс Түркістандағы Алтай аймағының Көктоғай ауданында дүниеге келді. Бала кезінен бастап ауыл молдасынан, одан кейін Бұқар медресесінде дәріс алып араб, парсы тілдер, сондай-ақ шариғат пен тәжуитті үйренген. 1908 жылы Алтай, Қобда аймақтары қажылар тобының аудармашы ретінде Меккеге қажыға сапар шегіп барады. 1910 ж. елге қайтып келген соң, Сарытоғай ауылында мешіт салдырып, медресе ашып мұғалім болады. 1939 жылы Шэнь Шицайдің үкіметіне наразы шыққан халық көтерілісіне белсене қатысқаны үшін тұтқынға алынып, мешіті талқандапып, кітаптары өртендіріліп, 1940 ж, түрмеде азаптап өлтірілген.<ref>“ Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref>

1891 — 1914 жылдары Санкт-Петербург, Қазан баспаларынан Ақыт Қажының көптеген кітаптары бірнеше рет жарық көрді. Оның шығармалары “А. Алтайский” деген бүркеншік атпен “Айқап” журналына да жарияланып тұрған. Ақыт өлеңді алуан ырғақта насихат, назира, ғақлия түрінде жазған. Ой толғауда Абай мәнеріне ден қояды. Абай өлеңдерін үлгі ете отырып, “Дәлейлул-ғақылия” (“Ақыл түбі”) өлеңдер топтамасын жазып шыққан. “Адамның жасы”, “Асан ата”, “Шыңжан қаритасы”, “Керей шежіресі”, “Ер Жәнібек”, “Алтай” деп аталатын туындылары ел арасына кеңінен таралған. Ақын Ақыт Үлімжіұлы Қарымсақовтан бастап 30-дан астам халық ақындарының шығармалары жинастырылып, зерттеліп, ел игілігіне айналды.<ref>Ислам. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2010 ISBN 9965-26-322-1</ref>

Астана қаласының бір көшесі Ақыт Үлімжіұлы атына ие болған.

Ақыт Үлімжіұлы шығармалары

Ақыт Үлімжіұлы – қазақ руханиятында исламдық бағытты көтерген ойшыл, ғұлама, кітаби ақын. Оның баспа беттерінен жарық көрген еңбектер санының қанша екендігі белгісіз. Дегенмен, қолда бар деректерге негізделгенде Ақыттың нақты баспадан шыққан еңбектер саны – тоғыз:

1.   Жиһаншаһ (дастан), 1897 жылы, Қазан баспасы;

2.   Қисса-и «Жиһаншаһ Тамузшаһ оғлы» (дастан). 1901 жылы Қазан баспасы;

3.   Қисса-и «Сәйпілмүлік» (дастан). 1895, 1909, 1914. Қазан баспасы;

4.   Қисса-и «Ғабдімәлік» (дастан), 1902, 1904, 1909;

5.   Тәржімә-и Ақыт уәләд, 1897 жылы, Қазан университі баспасы;

6.   Ахуал-и қиямет (насихаттық толғау);

7.   Қисса-и «Манақыб нуран ғазизан» . Қазан университеті баспасы;

8.   Әбият ғақдия (Ғибырат жыр), 1909 жылы;

9. Керей ишаны – Мұхаммед мүмін,

Дереккөздер

<references/>

Үлгі:Wikify

Үлгі:Суретсіз мақалаҮлгі:Islam-stub

«https://kk.encyclopedia.kz/index.php?title=Ақыт_Үлімжіұлы&oldid=128809» бетінен алынған