Нұсқалар арасындағы айырмашылық: "Фариза Оңғарсынова"
Қазақ Энциклопедиясы жобасынан алынған мәлімет
ш (clean up, replaced: Туылған → Туған (3) using AWB) |
ш (1 түзету) |
||
| (2 қатысушының арадағы 2 түзетуі көрсетілмеген) | |||
| Жол нөмірі 6: | Жол нөмірі 6: | ||
|Суреттің аты = Фариза Оңғарысынова | |Суреттің аты = Фариза Оңғарысынова | ||
|Туған кездегі есімі = | |Туған кездегі есімі = | ||
| − | |Лақап аты = | + | |Лақап аты = Сандуғаш Адаева<ref>Қазақстан жазушылары. Анықтамалық. Алматы, «Жазушы» баспасы, 1982, 246 бет</ref> |
| − | |Туған күні = | + | |Туған күні = 25.12.1939 |
| − | |Туған жері = [[Атырау облысы]], | + | |Туған жері = [[Атырау облысы]], {{туғанжері|Исатай ауданы{{!}}Новобогат ауданы|Исатай ауданында}}, Манаш ауылы |
|Қайтыс болған күні = 23.01.2014 | |Қайтыс болған күні = 23.01.2014 | ||
| − | |Қайтыс болған жері = | + | |Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Астана|Астанада}} |
| − | | Жерленді = [[Қазақстан Республикасының Ұлттық пантеоны]] | + | |Жерленді = [[Қазақстан Республикасының Ұлттық пантеоны]] |
|Азаматтығы = [[Қазақстан]] | |Азаматтығы = [[Қазақстан]] | ||
|Ұлты = [[Қазақ]] | |Ұлты = [[Қазақ]] | ||
| Жол нөмірі 26: | Жол нөмірі 26: | ||
|Commons = | |Commons = | ||
}} | }} | ||
| + | '''Фариза Оңғарсынқызы Оңғарсынова''' ([[25 желтоқсан]] [[1939 жыл]] – [[23 қаңтар]] [[2014 жыл]]) — қазақ [[ақын]]ы, халық жазушысы, журналист, [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Қазақстан Республикасы Парламенті]] Мәжілісінің I және II шақырылымдарының депутаты (1996–2004). | ||
| − | + | [[1939 жыл|1939-шы жыл]]ы [[25 желтоқсан|25-ші желтоқсан]]да Гурьев (қазіргі [[Атырау облысы|Атырау]]) облысы, [[Исатай ауданы|Новобогат ауданына]] қарасты Манаш ауылында туған.<ref>Қазақстан Жазушылар одағының мүшелері: ОҢҒАРСЫНОВА ФАРИЗА http://writers.kz/odak_musheleri/?CURENT=%D0%9E&ID=1087 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130402043537/http://www.writers.kz/odak_musheleri/?CURENT=%D0%9E&ID=1087 |date=2013-04-02 }}</ref> | |
| − | [[ | + | == Өмірбаяны == |
| + | [[Байұлы]] тайпасы [[Адай]] руының Тәзіке атасынан шыққан.<ref>https://www.zharar.com/kz/olen/9434-fariza_akbobek_ongarsynova.html</ref><ref>https://bilim-all.kz/olen/2484-Tugan-zherdin-topyragy</ref><ref>https://massaget.kz/layfstayl/debiet/kkzhiek/16520/</ref> | ||
| + | Фаризаның әкесі Оңғарсын Иманғали (1891–1940) оқыған, елге қадірлі азамат болған. Қазіргі [[Атырау облысы|Атырау облысында]] алғаш балық шаруашылығын ұйымдастырған кісі. Ал анасы Халима Иманғалиева (1893–1976) арабша хат танып, қазақ ауыз әдебиетін жақсы білген. Ақын қыз үйдің кенжесі, бауырларының біразы жастай қайтыс болған. Әкесі жүрегі ауырып ерте көз жұмды, ал анасы 70-ші жылдары дүниеден өткен. Бала күнінен ақындық қасиетін көрсетіп, өзіне әсер еткен жағдайларға байланысты өлең шығаратын болған. Ақынның Анвар, Алмас есімді ұлдары мен Анар, Аида есімді келіндері бар, Анеля, Алан, Анита, Ахметжан, Аслан, Алсу атты немерелері бар. Сондай-ақ, ақын ерте қайтыс болған жалғыз ағасының ұл-қыздарын тәрбиелеп өсірген.<ref>https://sputniknews.kz/spravka/20181219/8531003/fariza-ongarsynova-tyraly-ne-bilemiz.html</ref> | ||
== Қызмет жолы == | == Қызмет жолы == | ||
| − | |||
| − | [[ | + | * [[1961 жыл|1961-ші жыл]]ы [[Атырау мемлекеттік университеті|Гурьев мемлекеттік педагогикалық институтының]] тіл-әдебиет факультетін бітіріп, [[Балықшы ауданы]]ның Еркінқала, «Октябрьдің 40 жылдығы» қазақ орта мектептерінде мұғалім болып жұмыс істеген. |
| − | + | * 1966–1968-ші жылдары Гурьев облыстық «Коммунистік еңбек» газетінің партия тұрмысы бөлімінде әдеби қызметкер міндетін атқарған. | |
| − | + | * 1968–1970-ші жылдары республикалық «[[Жас Алаш (газет)|Лениншіл жас»]] (қазіргі «Жас алаш») газетінің [[Ақтөбе облысы|Ақтөбе]], [[Атырау облысы|Гурьев]], [[Батыс Қазақстан облысы|Орал облыстары]] бойынша меншікті тілшісі болып еңбек еткен. | |
| − | + | * 1970–1978-ші жылдары республикалық «[[Ұлан|Қазақстан пионері]]» (қазіргі «Ұлан») журналының бас редакторы, 1978–2000 жылдары «[[Ақ желкен|Пионер]]» (қазіргі «Ақ желкен») журналының бас редакторы болып істеді. | |
| − | + | * 1996–2004-ші жылдары ҚР [[мәжіліс]]інің І және ІІ шақырылымдарының депутаты болды. | |
| − | + | * [[2014 жыл|2014-ші жыл]]дың [[23 қаңтар|23-ші қаңтар]] күні [[Астана|Астана қаласында]] ұзақ сырқаттан дүниеден өтті<ref>Қазақ Фаризасынан айырылды http://baq.kz/kk/news/42590</ref> | |
| − | + | [[Сурет:Ф._Онгарсынкызы._Место_захоронения.jpg|нобай|оңға]] | |
| − | + | ||
| − | [[2014 жыл]]дың [[23 қаңтар]] күні [[Астана | + | |
== Әдеби шығармашылығы == | == Әдеби шығармашылығы == | ||
| − | Алғашқы өлеңдері республикалық баспасөз беттерінде 1958 жылы жарық көрді. Тұңғыш өлеңдер жинағы «Сандуғаш» 1966 жылы жарық көрген. «Алмас қылыш», «Тартады бозбаланы магнитім», «Сайраған Жетісудың бұлбұлымын», «Тыңдаңдар, тірі адамдар», «Қарғыс», «Қасірет пен ерлік жыры» поэмалары, «Үйім менің – Отаным», «Маңғыстау монологтары», «Революция және мен» өлең топтамаларының авторы. | + | Алғашқы өлеңдері республикалық баспасөз беттерінде [[1958 жыл|1958-ші жылы]] жарық көрді. Тұңғыш өлеңдер жинағы «Сандуғаш» 1966-шы жылы жарық көрген. «Алмас қылыш», «Тартады бозбаланы магнитім», «Сайраған Жетісудың бұлбұлымын», «Тыңдаңдар, тірі адамдар», «Қарғыс», «Қасірет пен ерлік жыры» поэмалары, «Үйім менің – Отаным», «Маңғыстау монологтары», «Революция және мен» өлең топтамаларының авторы. |
| − | Көптеген шығармалары шет ел тілдеріне аударылған. [[Чили]] ақыны [[Пабло Неруда]]<nowiki/>ның «Жүректің төрт мезгілі» кітабын, орыс ақыны А.А.Блоктың «Нәпсі», «Куликов даласы», «Он екі жыл өткен соң», «Кармен», «Қарлы перде» өлең топтамаларын, сондай-ақ, Р.Ф.Казакованың, Е.А.Евтушенконың, араб ақыны Әбдірахман әл-Хамисидің жекелеген шығармаларын қазақ тіліне аударған. | + | Көптеген шығармалары шет ел тілдеріне аударылған. [[Чили]] ақыны [[Пабло Неруда]]<nowiki/>ның «Жүректің төрт мезгілі» кітабын, орыс ақыны А.А. Блоктың «Нәпсі», «Куликов даласы», «Он екі жыл өткен соң», «Кармен», «Қарлы перде» өлең топтамаларын, сондай-ақ, Р.Ф. Казакованың, Е.А. Евтушенконың, араб ақыны Әбдірахман әл-Хамисидің жекелеген шығармаларын қазақ тіліне аударған. |
| − | [[1984 жыл]]ы «Үйім – менің Отаным», «Маңғыстау монологтары», «Революция және мен» өлеңдері топтамалары үшін [[Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлығы]]ның лауреаты атанды. | + | [[1984 жыл|1984-ші жыл]]ы «Үйім – менің Отаным», «Маңғыстау монологтары», «Революция және мен» өлеңдері топтамалары үшін [[Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлығы]]ның лауреаты атанды. |
== Шығармалары == | == Шығармалары == | ||
| − | * Сандуғаш. Өлеңдер. [[Алматы]]., «[[Жазушы баспасы|Жазушы]]», [[1966]]; | + | * Сандуғаш. Өлеңдер<ref>https://kitap.kz/book/guma_olen_jih_fariza_11{{Deadlink|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. [[Алматы]]., «[[Жазушы баспасы|Жазушы]]», [[1966]]; |
* Маңғыстау маржандары. Өлеңдер. А., «[[Жазушы баспасы|Жазушы]]», [[1969]]; | * Маңғыстау маржандары. Өлеңдер. А., «[[Жазушы баспасы|Жазушы]]», [[1969]]; | ||
* Мазасыз шақ. Өлеңдер. А., «[[Жазушы баспасы|Жазушы]]», [[1972]]; | * Мазасыз шақ. Өлеңдер. А., «[[Жазушы баспасы|Жазушы]]», [[1972]]; | ||
| Жол нөмірі 83: | Жол нөмірі 83: | ||
== Отбасы == | == Отбасы == | ||
| − | |||
| − | Анасы - Иманғалиева | + | * Әкесі - Иманғалиев Оңғарсын (1891–1940). |
| + | * Анасы - Иманғалиева Халима (1893–1976). | ||
| + | * Балалары - Оңғарсынов Айвар ([[1966]] жылы туған), Оңғарсынов Алмас ([[1976]] жылы туған). | ||
| + | * Немерелері - Анита ([[1987]] жылы туған), Алан ([[1996]] жылы туған), Анеля ([[1999]] жылы туған), Ахметжан ([[1998]] жылы туған), Аслан ([[2002]] жылы туған), Алсу ([[2009]] жылы туған). | ||
| − | + | == Дереккөздер == | |
| − | + | {{дереккөздер}} | |
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | + | ||
| − | == | + | |
| − | + | ||
[[Санат:Қазақ жазушылары]] | [[Санат:Қазақ жазушылары]] | ||
| − | |||
| − | |||
[[Санат:Қазақ ақындары]] | [[Санат:Қазақ ақындары]] | ||
[[Санат:Қазақстан Республикасының Ұлттық пантеонында жерленгендер]] | [[Санат:Қазақстан Республикасының Ұлттық пантеонында жерленгендер]] | ||
| − | + | [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің I шақырылымының депутаттары]] | |
| − | + | [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің II шақырылымының депутаттары]] | |
{{Bio-stub}} | {{Bio-stub}} | ||
20:39, 2026 ж. шілденің 12 кезіндегі нұсқасы
Үлгі:Жазушы Фариза Оңғарсынқызы Оңғарсынова (25 желтоқсан 1939 жыл – 23 қаңтар 2014 жыл) — қазақ ақыны, халық жазушысы, журналист, Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің I және II шақырылымдарының депутаты (1996–2004).
1939-шы жылы 25-ші желтоқсанда Гурьев (қазіргі Атырау) облысы, Новобогат ауданына қарасты Манаш ауылында туған.<ref>Қазақстан Жазушылар одағының мүшелері: ОҢҒАРСЫНОВА ФАРИЗА http://writers.kz/odak_musheleri/?CURENT=%D0%9E&ID=1087 Үлгі:Webarchive</ref>
Мазмұны
Өмірбаяны
Байұлы тайпасы Адай руының Тәзіке атасынан шыққан.<ref>https://www.zharar.com/kz/olen/9434-fariza_akbobek_ongarsynova.html</ref><ref>https://bilim-all.kz/olen/2484-Tugan-zherdin-topyragy</ref><ref>https://massaget.kz/layfstayl/debiet/kkzhiek/16520/</ref> Фаризаның әкесі Оңғарсын Иманғали (1891–1940) оқыған, елге қадірлі азамат болған. Қазіргі Атырау облысында алғаш балық шаруашылығын ұйымдастырған кісі. Ал анасы Халима Иманғалиева (1893–1976) арабша хат танып, қазақ ауыз әдебиетін жақсы білген. Ақын қыз үйдің кенжесі, бауырларының біразы жастай қайтыс болған. Әкесі жүрегі ауырып ерте көз жұмды, ал анасы 70-ші жылдары дүниеден өткен. Бала күнінен ақындық қасиетін көрсетіп, өзіне әсер еткен жағдайларға байланысты өлең шығаратын болған. Ақынның Анвар, Алмас есімді ұлдары мен Анар, Аида есімді келіндері бар, Анеля, Алан, Анита, Ахметжан, Аслан, Алсу атты немерелері бар. Сондай-ақ, ақын ерте қайтыс болған жалғыз ағасының ұл-қыздарын тәрбиелеп өсірген.<ref>https://sputniknews.kz/spravka/20181219/8531003/fariza-ongarsynova-tyraly-ne-bilemiz.html</ref>
Қызмет жолы
- 1961-ші жылы Гурьев мемлекеттік педагогикалық институтының тіл-әдебиет факультетін бітіріп, Балықшы ауданының Еркінқала, «Октябрьдің 40 жылдығы» қазақ орта мектептерінде мұғалім болып жұмыс істеген.
- 1966–1968-ші жылдары Гурьев облыстық «Коммунистік еңбек» газетінің партия тұрмысы бөлімінде әдеби қызметкер міндетін атқарған.
- 1968–1970-ші жылдары республикалық «Лениншіл жас» (қазіргі «Жас алаш») газетінің Ақтөбе, Гурьев, Орал облыстары бойынша меншікті тілшісі болып еңбек еткен.
- 1970–1978-ші жылдары республикалық «Қазақстан пионері» (қазіргі «Ұлан») журналының бас редакторы, 1978–2000 жылдары «Пионер» (қазіргі «Ақ желкен») журналының бас редакторы болып істеді.
- 1996–2004-ші жылдары ҚР мәжілісінің І және ІІ шақырылымдарының депутаты болды.
- 2014-ші жылдың 23-ші қаңтар күні Астана қаласында ұзақ сырқаттан дүниеден өтті<ref>Қазақ Фаризасынан айырылды http://baq.kz/kk/news/42590</ref>
Әдеби шығармашылығы
Алғашқы өлеңдері республикалық баспасөз беттерінде 1958-ші жылы жарық көрді. Тұңғыш өлеңдер жинағы «Сандуғаш» 1966-шы жылы жарық көрген. «Алмас қылыш», «Тартады бозбаланы магнитім», «Сайраған Жетісудың бұлбұлымын», «Тыңдаңдар, тірі адамдар», «Қарғыс», «Қасірет пен ерлік жыры» поэмалары, «Үйім менің – Отаным», «Маңғыстау монологтары», «Революция және мен» өлең топтамаларының авторы.
Көптеген шығармалары шет ел тілдеріне аударылған. Чили ақыны Пабло Неруданың «Жүректің төрт мезгілі» кітабын, орыс ақыны А.А. Блоктың «Нәпсі», «Куликов даласы», «Он екі жыл өткен соң», «Кармен», «Қарлы перде» өлең топтамаларын, сондай-ақ, Р.Ф. Казакованың, Е.А. Евтушенконың, араб ақыны Әбдірахман әл-Хамисидің жекелеген шығармаларын қазақ тіліне аударған.
1984-ші жылы «Үйім – менің Отаным», «Маңғыстау монологтары», «Революция және мен» өлеңдері топтамалары үшін Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты атанды.
Шығармалары
- Сандуғаш. Өлеңдер<ref>https://kitap.kz/book/guma_olen_jih_fariza_11Үлгі:Deadlink</ref>. Алматы., «Жазушы», 1966;
- Маңғыстау маржандары. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1969;
- Мазасыз шақ. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1972;
- Асау толқын. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1973;
- Көгершіндерім. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1974;
- Биіктік. Очерктер. А., «Жазушы», 1975;
- Біздің Кәмшат. Повесть. А., «Жазушы», 1976;
- Сенің махаббатың. Өлеңдер. А., «Жалын», 1977;
- Шілде. Таңдамалы. А., «Жазушы», 1978;
- Нежность. Стихи. А., «Жалын», 1978;
- Тревоги. Стихи. М., «Молодая гвардия», 1979;
- Озарение. Стихи. М., «Советский писатель», 1980;
- Полдневный жар. Стихи. А., «Жазушы», 1980;
- Сұхбат. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1983;
- Жүрек күнделігі. Таңдамалы. А., «Жалын», 1984;
- Дауа. Өлеңдер. «Жалын», 1985;
- Алмазный клинок. Стихи. М., «Художественная литература», 1984;
- Ожидание солнца. Стихи. М., «Молодая гвардия», 1985;
- Таңдамалы шығармалары. Екі томдық. А., «Жазушы», 1987;
- 10 томдық таңдамалы шығармалар жинағы. 2004.
Марапаттары
- «Құрмет белгісі» (1976)
- «Парасат ордені» (1996)
- ҚазКСР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1979).
- Халыққа білім беру ісінің үздігі (1985).
- Қазақстанның халық жазушысы (1991).
- Қазақстанның халық ақыны.<ref name="munay">Қазақстанның мұнай энциклопедиясы. 2 томдық - Алматы: "Мұнайшы" Қоғамдық қоры, 2005. ISBN 9965-9765-1-1</ref>
- Қазақстан Мемлекеттік сыйлығының лауреаты.
Отбасы
- Әкесі - Иманғалиев Оңғарсын (1891–1940).
- Анасы - Иманғалиева Халима (1893–1976).
- Балалары - Оңғарсынов Айвар (1966 жылы туған), Оңғарсынов Алмас (1976 жылы туған).
- Немерелері - Анита (1987 жылы туған), Алан (1996 жылы туған), Анеля (1999 жылы туған), Ахметжан (1998 жылы туған), Аслан (2002 жылы туған), Алсу (2009 жылы туған).
